ନ ଦେଵୀଷୁ ନ ନାଗୀଷୁ ନାସୁରୀଷ୍ଵପ୍ସରଃସୁ ଚ । ଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵା ମଯା କାଚିଦ୍ରୂପେଣାନେନ ଶୋଭିତା ।। ୭.୮୮.
ମୁଁ ଦେବୀ, ନାଗିନୀ, ଅସୁରୀ କିମ୍ବା ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏପରି ରୂପରେ ଶୋଭିତ କାହାକୁ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବେ କେବେ ଦେଖିନଥିଲି।
ସଦୃଶୀଯଂ ମମ ଭଵେଦ୍ଯଦି ନାନ୍ଯପରିଗ୍ରହଃ । ଇତି ବୁଦ୍ଧିଂ ସମାସ୍ଥାଯ ଜଲାତ୍କୂଲମୁପାଗମତ୍ ।। ୭.୮୮.
'ଯଦି ଏଁଠି ଅନ୍ୟ କାହାର ସ୍ତ୍ରୀ ନୁହଁନ୍ତି, ତେବେ ଏ ମୋ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ହେବେ,' ଏଭଳି ଭାବି, ବୁଧ ଜଳରୁ ତୀରକୁ ଆସିଲେ।
ଆଶ୍ରମଂ ସମୁପାଗମ୍ଯ ତତସ୍ତାଃ ପ୍ରମଦୋତ୍ତମାଃ । ଶବ୍ଦାପଯତ ଧର୍ମାତ୍ମା ତାଶ୍ଚୈନଂ ଚ ଵଵନ୍ଦିରେ ।। ୭.୮୮.
ସେମାନେ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି, ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନାରୀମାନେ ଶବ୍ଦ କରି ନିଜ ଉପସ୍ଥିତି ଜଣାଇଲେ । ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବୁଧଙ୍କୁ ସେମାନେ ସମ୍ମାନ କଲେ ।
ସ ତାଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଧର୍ମାତ୍ମା କସ୍ଯୈଷା ଲୋକସୁନ୍ଦରୀ । କିମର୍ଥମାଗତା ଚୈଵ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତ ମା ଚିରମ୍ ।। ୭.୮୮.
ସେ ଧର୍ମପରାୟଣ ବ୍ୟକ୍ତି ପଚାରିଲେ: 'ଏହି ଲୋକର ଶୋଭା କାହାର? ତୁମେ କାହିଁକି ଏଠାକୁ ଆସିଛ? ସବୁ କଥା ଦେରି ନକରି କୁହ ।'
ଶୁଭଂ ତୁ ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ମଧୁରଂ ମଧୁରାକ୍ଷରମ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ୍ତ୍ରିଯଶ୍ଚ ତାଃ ସର୍ଵା ଊଚୁର୍ମଧୁରଯା ଗିରା ।। ୭.୮୮.
ତାଙ୍କର ଶୁଭ ଓ ମଧୁର କଥା ଶୁଣି, ସେ ସମସ୍ତ ନାରୀମାନେ ମଧୁର କଥାରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ ।
ଅସ୍ମାକମେଷା ସୁଶ୍ରୋଣୀ ପ୍ରଭୁତ୍ଵେ ଵର୍ତତେ ସଦା । ଅପତିଃ କାନନାନ୍ତେଷୁ ସହାସ୍ମାଭିଶ୍ଚରତ୍ଯସୌ ।। ୭.୮୮.
'ଏହି ସୁନ୍ଦର କଟିବଳା ନାରୀ ସଦା ଆମ ଅଧୀନରେ ଅଛନ୍ତି; ସେ ଆମ ସହିତ କାନନ ଧାରରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର କୌଣସି ପତି ନାହିଁ ।'
ତଦ୍ଵାକ୍ଯମଵ୍ଯକ୍ତପଦଂ ତାସାଂ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ନିଶମ୍ଯ ଚ । ଵିଦ୍ଯାମାଵର୍ତନୀଂ ପୁଣ୍ଯାମାଵର୍ତଯତ ସ ଦ୍ଵିଜଃ ।। ୭.୮୮.
ସେମାନଙ୍କ ଅସ୍ପଷ୍ଟ କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦ୍ୱିଜ ବୁଧ ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ର ପଢିଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସବୁ ବୁଝିପାରିବେ ।
ସୋ ଽର୍ଥଂ ଵିଦିତ୍ଵା ସକଲଂ ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞୋ ଯଥାଗତମ୍ । ସର୍ଵା ଏଵ ସ୍ତ୍ରିଯସ୍ତାଶ୍ଚ ବଭାଷେ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵଃ ।। ୭.୮୮.
ସେ ସେଇ ରାଜାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ବୁଝି, ସମସ୍ତ ନାରୀଙ୍କୁ ମହାମୁନି କଥା କହିଲେ ।
ଅତ୍ର କିମ୍ପୁରୁଷୀର୍ଭୂତ୍ଵା ଶୈଲରୋଧସି ଵତ୍ସ୍ଯଥ । ଆଵାସସ୍ତୁ ଗିରାଵସ୍ମିଞ୍ଛୀଘ୍ରମେଵ ଵିଧୀଯତାମ୍ ।। ୭.୮୮.
'ଏଠାରେ କିମ୍ପୁରୁଷୀ ହୋଇ, ପାହାଡ଼ ଢାଳରେ ରୁହିବେ; ଏହି ପାହାଡ଼ରେ ଶୀଘ୍ର ଏକ ଘର ବନାଅ ।'
ମୂଲପତ୍ରଫଲୈଃ ସର୍ଵା ଵର୍ତଯିଷ୍ଯଥ ନିତ୍ଯଦା । ସ୍ତ୍ରିଯଃ କିମ୍ପୁରୁଷାନ୍ନାମ ଭର୍ତଽନ୍ସମୁପଲପ୍ସ୍ଯଥ ।। ୭.୮୮.
'ତୁମେ ସବୁବେଳେ ମୂଳ, ପତ୍ର ଓ ଫଳ ଖାଇ ଜୀବନ ଯାପନ କରିବ; କିମ୍ପୁରୁଷୀ ନାମରେ ତୁମେ ପତି ପାଇବ ।'
ତାଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୋମପୁତ୍ରସ୍ଯ ଵାଚଂ କିମ୍ପୁରୁଷୀକୃତାଃ । ଉପାସାଞ୍ଚକ୍ରିରେ ଶୈଲଂ ଵଧ୍ଵସ୍ତା ବହୁଲାସ୍ତଦା ।। ୭.୮୮.
ସୋମପୁତ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କିମ୍ପୁରୁଷୀ ହୋଇଥିବା ସେମାନେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ପାହାଡ଼ରେ ବସବାସ କଲେ ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଽଷ୍ଟାଶୀତିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଅଷ୍ଟାଶୀତିତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା କିମ୍ପୁରୁଷୋତ୍ପତ୍ତିଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଭରତସ୍ତଦା । ଆଶ୍ଚର୍ଯମିତି ଚାବ୍ରୂତାମୁଭୌ ରାମଂ ଜନେଶ୍ଵରମ୍ ।। ୭.୮୯.
କିମ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଭରତ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏହା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ!'
ଅଥ ରାମଃ କଥାମେତାଂ ଭୂଯ ଏଵ ମହାଯଶାଃ । କଥଯାମାସ ଧର୍ମାତ୍ମା ପ୍ରଜାପତିସୁତସ୍ଯ ଵୈ ।। ୭.୮୯.
ତାପରେ, ମହାୟଶସ୍ବୀ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ଏହି କଥାକୁ ପୁନିଥରେ ପ୍ରଜାପତିପୁତ୍ରଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ ।
ସର୍ଵାସ୍ତା ଵିଦ୍ରୁତା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କିନ୍ନରୀର୍ଋଷିସତ୍ତମଃ । ଉଵାଚ ରୂପସମ୍ପନ୍ନାଂ ତାଂ ସ୍ତ୍ରିଯଂ ପ୍ରହସନ୍ନିଵ ।। ୭.୮୯.
ସମସ୍ତ କିନ୍ନରୀମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ ହସି ହସି ସେ ସୁନ୍ଦରୀ ନାରୀଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ସୋମସ୍ଯାହଂ ସୁଦଯିତଃ ସୁତଃ ସୁରୁଚିରାନନେ । ଭଜସ୍ଵ ମାଂ ଵରାରୋହେ ଭକ୍ତ୍ଯା ସ୍ନିଗ୍ଧେନ ଚକ୍ଷୁଷା ।। ୭.୮୯.
'ସୁନ୍ଦର ମୁହଁଥିବା ମହିଳା, ମୁଁ ସୋମଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର; ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଙ୍ଗୀ, ଭକ୍ତି ଓ ସ୍ନେହ ଦୃଷ୍ଟିରେ ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କର ।'
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶୂନ୍ଯେ ସ୍ଵଜନଵର୍ଜିତେ । ଇଲା ସୁରୁଚିରପ୍ରଖ୍ଯଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହାଗ୍ରହମ୍ ।। ୭.୮୯.
ତାଙ୍କର ସେଇ କଥା ଶୁଣି, ନିଜ ଲୋକ ନଥିବା ଶୂନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ, ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ଭଳି ଇଳା ସେ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ ।
ଅହଂ କାମଚରୀ ସୌମ୍ଯ ତଵାସ୍ମି ଵଶଵର୍ତିନୀ । ପ୍ରଶାଧି ମାଂ ସୋମସୁତ ଯଥେଚ୍ଛସି ତଥା କୁରୁ ।। ୭.୮୯.
'ସୁମଧୁର, ମୁଁ ଇଚ୍ଛାମତେ ଚଳିବା ନାରୀ, ଏବଂ ତୁମ ଅଧୀନରେ ଅଛି; ସୋମପୁତ୍ର, ମୋତେ ଯେପରି ଚାହଁ, ତେପରି ଆଦେଶ ଦିଅ ।'
ତସ୍ଯାସ୍ତଦଦ୍ଭୁତପ୍ରଖ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହର୍ଷମୁପାଗତଃ । ସ ଵୈ କାମୀ ସହ ତଯା ରେମେ ଚନ୍ଦ୍ରମସଃ ସୁତଃ ।। ୭.୮୯.
ତାଙ୍କର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ କଥା ଶୁଣି, ସେ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ଏଭଳି ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ତାଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ର ଆନନ୍ଦ କଲେ ।
ବୁଧସ୍ଯ ମାଧଵୋ ମାସସ୍ତାମିଲାଂ ରୁଚିରାନନାମ୍ । ଗତୋ ରମଯତୋ ଽତ୍ଯର୍ଥଂ କ୍ଷଣଵତ୍ତସ୍ଯ କାମିନଃ ।। ୭.୮୯.
ବୁଧଙ୍କ ପାଇଁ, ରୁଚିର ମୁହଁ ଥିବା ଇଳା ସହିତ ମାଧବ ମାସ ଏମିତି ଆନନ୍ଦରେ କଟିଗଲା, ଯେଉଁଥିରେ ସମୟ କେବଳ କ୍ଷଣମାତ୍ର ଲାଗିଲା ।
ଅଥ ମାସେ ତୁ ସମ୍ପୂର୍ଣେ ପୂର୍ଣେନ୍ଦୁସଦୃଶାନନଃ । ପ୍ରଜାପତିସୁତଃ ଶ୍ରୀମାଞ୍ଛଯନେ ପ୍ରତ୍ଯବୁଧ୍ଯତ ।। ୭.୮୯.
ମାସଟି ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପୁଅ, ଯାହାଙ୍କ ମୁହଁ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଶୋଇଥିବା ଶେଯ୍ୟାରେ ଜାଗିଲେ।
ସୋ ଽପଶ୍ଯତ୍ସୋମଜଂ ତତ୍ର ତପନ୍ତଂ ସଲିଲାଶଯେ । ଊର୍ଧ୍ଵବାହୁଂ ନିରାଲମ୍ବଂ ତଂ ରାଜା ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ ।। ୭.୮୯.
ସେଠାରେ ସେ ଦେଖିଲେ, ସୋମଙ୍କ ପୁଅ ଜଳରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅବସ୍ଥାରେ, ହାତ ଉପରକୁ ଉଠାଇ, କୌଣସି ଆଧାର ଛାଡ଼ି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆଲୋକରେ ଦେଉଥିଲେ; ଏବଂ ରାଜା ତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଭଗଵନ୍ପର୍ଵତଂ ଦୁର୍ଗଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ଽସ୍ମି ସହାନୁଗଃ । ନ ଚ ପଶ୍ଯାମି ତତ୍ସୈନ୍ଯଂ କ୍ଵ ନୁ ତେ ମାମକା ଗତାଃ ।। ୭.୮୯.
ହେ ପୂଜ୍ୟ, ମୁଁ ମୋ ସହଚରମାନେ ସହିତ ଏହି କଠିନ ପାହାଡ଼କୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛି, କିନ୍ତୁ ମୋ ସେନାକୁ ଦେଖୁନାହିଁ; ମୋ ଲୋକମାନେ କେଉଁଠି ଗଲେ?
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତସ୍ଯ ରାଜର୍ଷେର୍ନଷ୍ଟସଞ୍ଜ୍ଞସ୍ଯ ଭାଷିତମ୍ । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଶୁଭଂ ଵାକ୍ଯଂ ସାନ୍ତ୍ଵଯନ୍ପରଯା ଗିରା ।। ୭.୮୯.
ସେ ରାଜା ଋଷିଙ୍କ ଅଚେତନ ଅବସ୍ଥାର କଥା ଶୁଣି, ତାଙ୍କୁ ଅତି ମୃଦୁ ଏବଂ ସାନ୍ତ୍ୱନାଦାୟକ କଥାରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଅଶ୍ମଵର୍ଷେଣ ମହତା ଭୃତ୍ଯାସ୍ତେ ଵିନିପାତିତାଃ । ତ୍ଵଂ ଚାଶ୍ରମପଦେ ସୁପ୍ତୋ ଵାତଵର୍ଷଭଯାର୍ଦିତଃ ।। ୭.୮୯.
ବଡ଼ ଶିଳାବୃଷ୍ଟିରେ ତୁମ ଦାସମାନେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି; ତୁମେ ବାତ୍ୟା ଓ ବର୍ଷାର ଭୟରେ ଆଶ୍ରମରେ ଶୁଇଥିଲେ।
ସମାଶ୍ଵସିହି ଭଦ୍ରଂ ତେ ନିର୍ଭଯୋ ଵିଗତଜ୍ଵରଃ । ଫଲମୂଲାଶନୋ ଵୀର ନିଵସେହ ଯଥାସୁଖମ୍ ।। ୭.୮୯.
ଚିନ୍ତା କରନାହିଁ, ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ, ଭୟ ଓ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼; ହେ ବୀର, ଫଳ ଓ ମୂଳ ଖାଇ ଯେପରି ଇଚ୍ଛା ରହିବାକୁ ଚାହଁ, ଏଠାରେ ରୁହ।
ସ ରାଜା ତେନ ଵାକ୍ଯେନ ପ୍ରତ୍ଯାଶ୍ଵସ୍ତୋ ମହାମତିଃ । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ତତୋ ଵାକ୍ଯଂ ଦୀନୋ ଭୃତ୍ଯକ୍ଷଯାଦ୍ ଭୃଶମ୍ ।। ୭.୮୯.
ସେଇ କଥାରେ ଆଶ୍ୱସ୍ତ ହୋଇ, ମହାବୁଦ୍ଧି ରାଜା, ଦାସମାନେ ନଷ୍ଟ ହେବାର ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇ, ଦୁଃଖିତ ସ୍ୱରରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ସ୍ଵକଂ ରାଜ୍ଯଂ ନାହଂ ଭୃତ୍ଯୈର୍ଵିନାକୃତଃ । ଵର୍ତଯେଯଂ କ୍ଷଣଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ସମନୁଜ୍ଞାତୁମର୍ହସି ।। ୭.୮୯.
ମୁଁ ମୋ ରାଜ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦେବି; ଦାସମାନେ ଛାଡ଼ି ମୁଁ ରହିପାରିବିନାହିଁ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦୟାକରି ଏହାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅ, କାରଣ ମୁଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ରହିପାରିବିନାହିଁ।
ସୁତୋ ଧର୍ମପରୋ ବ୍ରହ୍ମଞ୍ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ମମ ମହାଯଶାଃ । ଶଶବିନ୍ଦୁରିତି ଖ୍ଯାତଃ ସ ମେ ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରପତ୍ସ୍ଯତେ ।। ୭.୮୯.
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋର ବଡ଼ ପୁଅ, ଯିଏ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଏବଂ ଶଶବିନ୍ଦୁ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେ ମୋ ରାଜ୍ୟ ଅଧିକାର କରିବ।
ନ ହି ଶକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ହିତ୍ଵା ଭୃତ୍ଯଦାରାନ୍ସୁଖାନ୍ଵିତାନ୍ । ପ୍ରତିଵକ୍ତୁଂ ମହାତେଜଃ କିଞ୍ଚିଦପ୍ଯଶୁଭଂ ଵଚଃ ।। ୭.୮୯.
ମୁଁ ମୋ ଭକ୍ତ ଦାସ ଓ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଛାଡ଼ି, କୌଣସି କଠୋର କଥା କହିପାରିବିନାହିଁ, ହେ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ।