ତଯୋସ୍ତଦ୍ଭାଷିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୌତୂହଲସମନ୍ଵିତମ୍ । କଥଯାମାସ କାକୁତ୍ସ୍ଥସ୍ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞୋ ଯଥାଗତମ୍ ।। ୭.୮୮.
ସେମାନଙ୍କ ଉତ୍ସୁକତାଭରା କଥା ଶୁଣି, କାକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ ସେ ରାଜାଙ୍କ ଘଟଣା ଯେପରି ଘଟିଥିଲା, ସେପରି କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ତମେଵ ପ୍ରଥମଂ ମାସଂ ସ୍ତ୍ରୀଭୂତା ଲୋକସୁନ୍ଦରୀ । ତାଭିଃ ପରିଵୃତା ସ୍ତ୍ରୀଭିର୍ଯେ ଚ ପୂର୍ଵପଦାନୁଗାଃ ।। ୭.୮୮.
ପ୍ରଥମ ମାସରେ, ଇଳା ତିନି ଲୋକର ସୁନ୍ଦରୀ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ସହ ଥିବା ଅନ୍ୟ ଜଣାଣୀମାନେ ଓ ପୂର୍ବରୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବାମାନେ ସହିତ ରହିଲେ।
ତତ୍କାନନଂ ଵିଗାହ୍ଵାଶୁ ଵିଜହ୍ରେ ଲୋକସୁନ୍ଦରୀ । ଦ୍ରୁମଗୁଲ୍ମଲତାକୀର୍ଣଂ ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ପଦ୍ମଦଲେକ୍ଷଣା ।। ୭.୮୮.
ସେ ତିନି ଲୋକର ସୁନ୍ଦରୀ ଇଳା, ପଦ୍ମପତ୍ର ନୟନରେ, ଗଛ, ଝାଡ଼ି ଓ ଲତାରେ ଭରିଥିବା ସେଇ ଅରଣ୍ୟରେ ଦ୍ରୁତ ଚାଲି ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଵାହନାନି ଚ ସର୍ଵାଣି ସା ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଵୈ ସମନ୍ତତଃ । ପର୍ଵତାଭୋଗଵିଵରେ ତସ୍ମିନ୍ରେମେ ଇଲା ତଦା ।। ୭.୮୮.
ସେ ସମସ୍ତ ଯାନବାହନ ଛାଡ଼ି, ସେଠାରେ ପାହାଡ଼ର ଗୁହା ଭିତରେ ଇଳା ବିଶ୍ରାମ କଲେ।
ଅଥ ତସ୍ମିନ୍ଵନୋଦ୍ଦେଶେ ପର୍ଵତସ୍ଯାଵିଦୂରତଃ । ସରଃ ସୁରୁଚିରପ୍ରଖ୍ଯଂ ନାନାପକ୍ଷିଗଣୈର୍ଯୁତମ୍ ।। ୭.୮୮.
ତାହା ପରେ, ସେଇ ଅରଣ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ, ପାହାଡ଼ ନିକଟରେ, ଏକ ଅତି ଆକର୍ଷଣୀୟ ହ୍ରଦ ଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀମାନେ ରହୁଥିଲେ।
ଦଦର୍ଶ ସା ତ୍ଵିଲା ତସ୍ମିନ୍ବୁଧଂ ସୋମସୁତଂ ତଦା । ଜ୍ଵଲନ୍ତଂ ସ୍ଵେନ ଵପୁଷା ପୂର୍ଣସୋମମିଵୋଦିତମ୍ ।। ୭.୮୮.
ସେଠାରେ, ଇଳା ସୋମଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୁଧଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ନିଜ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଆକାଶରେ ଉଦିତ ହେବା ପରି ଲାଗୁଥିଲେ।
ତପନ୍ତଂ ଚ ତପସ୍ତୀଵ୍ରମମ୍ଭୋମଧ୍ଯେ ଦୁରାସଦମ୍ । ଯଶସ୍କରଂ କାମକରଂ କାରୁଣ୍ଯେ ପର୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍ ।। ୭.୮୮.
ସେ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ, ଯାଁଠାରେ ପହଞ୍ଚିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର, ସେ ଯଶ ଓ ଇଚ୍ଛାପୂରଣର ଉତ୍ସ ଏବଂ କରୁଣାରେ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଥିଲେ।
ସା ତଂ ଜଲାଶଯଂ ସର୍ଵଂ କ୍ଷୋଭଯାମାସ ଵିସ୍ମିତା । ସହଗୈଃ ପୂର୍ଵପୁରୁଷୈଃ ସ୍ତ୍ରୀଭୂତୈ ରଘୁନନ୍ଦନ ।। ୭.୮୮.
ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ, ଇଳା ତାଙ୍କ ସହ ଥିବା ଅନ୍ୟ ଜଣାଣୀମାନେ ସହିତ ସେଇ ସମସ୍ତ ହ୍ରଦକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କଲେ।
ବୁଧସ୍ତୁ ତାଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯୈଵ କାମବାଣଵଶଂ ଗତଃ । ନୋପଲେଭେ ତଦା ଽ ଽତ୍ମାନଂ ସଞ୍ଚଚାଲ ତଦା ଽ ଽମ୍ଭସି ।। ୭.୮୮.
ବୁଧ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, କାମବାଣରେ ବିଧ୍ଧ ହେଲେ; ସେହି ସମୟରେ ନିଜକୁ ଭୁଲିଗଲେ ଏବଂ ଜଳରେ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ।
ଇଲାଂ ନିରୀକ୍ଷମାଣସ୍ତୁ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାଭ୍ଯଧିକାଂ ଶୁଭାମ୍ । ଚିନ୍ତାଂ ସମଭ୍ଯତିକ୍ରାମତ୍ କା ନ୍ଵିଯଂ ଦେଵତାଧିକା ।। ୭.୮୮.
ତିନି ଲୋକରୁ ଅଧିକ ସୁନ୍ଦର ଇଳାକୁ ଦେଖି, ବୁଧଙ୍କ ମନରେ ଏହି ଚିନ୍ତା ଆସିଲା: 'ଏ କିଏ, ଦେବୀମାନେଠାରୁ ମଧ୍ୟ ବଡ଼?'
ନ ଦେଵୀଷୁ ନ ନାଗୀଷୁ ନାସୁରୀଷ୍ଵପ୍ସରଃସୁ ଚ । ଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵା ମଯା କାଚିଦ୍ରୂପେଣାନେନ ଶୋଭିତା ।। ୭.୮୮.
ମୁଁ ଦେବୀ, ନାଗିନୀ, ଅସୁରୀ କିମ୍ବା ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏପରି ରୂପରେ ଶୋଭିତ କାହାକୁ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବେ କେବେ ଦେଖିନଥିଲି।
ସଦୃଶୀଯଂ ମମ ଭଵେଦ୍ଯଦି ନାନ୍ଯପରିଗ୍ରହଃ । ଇତି ବୁଦ୍ଧିଂ ସମାସ୍ଥାଯ ଜଲାତ୍କୂଲମୁପାଗମତ୍ ।। ୭.୮୮.
'ଯଦି ଏଁଠି ଅନ୍ୟ କାହାର ସ୍ତ୍ରୀ ନୁହଁନ୍ତି, ତେବେ ଏ ମୋ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ହେବେ,' ଏଭଳି ଭାବି, ବୁଧ ଜଳରୁ ତୀରକୁ ଆସିଲେ।
ଆଶ୍ରମଂ ସମୁପାଗମ୍ଯ ତତସ୍ତାଃ ପ୍ରମଦୋତ୍ତମାଃ । ଶବ୍ଦାପଯତ ଧର୍ମାତ୍ମା ତାଶ୍ଚୈନଂ ଚ ଵଵନ୍ଦିରେ ।। ୭.୮୮.
ସେମାନେ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି, ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନାରୀମାନେ ଶବ୍ଦ କରି ନିଜ ଉପସ୍ଥିତି ଜଣାଇଲେ । ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବୁଧଙ୍କୁ ସେମାନେ ସମ୍ମାନ କଲେ ।
ସ ତାଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଧର୍ମାତ୍ମା କସ୍ଯୈଷା ଲୋକସୁନ୍ଦରୀ । କିମର୍ଥମାଗତା ଚୈଵ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତ ମା ଚିରମ୍ ।। ୭.୮୮.
ସେ ଧର୍ମପରାୟଣ ବ୍ୟକ୍ତି ପଚାରିଲେ: 'ଏହି ଲୋକର ଶୋଭା କାହାର? ତୁମେ କାହିଁକି ଏଠାକୁ ଆସିଛ? ସବୁ କଥା ଦେରି ନକରି କୁହ ।'
ଶୁଭଂ ତୁ ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ମଧୁରଂ ମଧୁରାକ୍ଷରମ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ୍ତ୍ରିଯଶ୍ଚ ତାଃ ସର୍ଵା ଊଚୁର୍ମଧୁରଯା ଗିରା ।। ୭.୮୮.
ତାଙ୍କର ଶୁଭ ଓ ମଧୁର କଥା ଶୁଣି, ସେ ସମସ୍ତ ନାରୀମାନେ ମଧୁର କଥାରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ ।
ଅସ୍ମାକମେଷା ସୁଶ୍ରୋଣୀ ପ୍ରଭୁତ୍ଵେ ଵର୍ତତେ ସଦା । ଅପତିଃ କାନନାନ୍ତେଷୁ ସହାସ୍ମାଭିଶ୍ଚରତ୍ଯସୌ ।। ୭.୮୮.
'ଏହି ସୁନ୍ଦର କଟିବଳା ନାରୀ ସଦା ଆମ ଅଧୀନରେ ଅଛନ୍ତି; ସେ ଆମ ସହିତ କାନନ ଧାରରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର କୌଣସି ପତି ନାହିଁ ।'
ତଦ୍ଵାକ୍ଯମଵ୍ଯକ୍ତପଦଂ ତାସାଂ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ନିଶମ୍ଯ ଚ । ଵିଦ୍ଯାମାଵର୍ତନୀଂ ପୁଣ୍ଯାମାଵର୍ତଯତ ସ ଦ୍ଵିଜଃ ।। ୭.୮୮.
ସେମାନଙ୍କ ଅସ୍ପଷ୍ଟ କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦ୍ୱିଜ ବୁଧ ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ର ପଢିଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସବୁ ବୁଝିପାରିବେ ।
ସୋ ଽର୍ଥଂ ଵିଦିତ୍ଵା ସକଲଂ ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞୋ ଯଥାଗତମ୍ । ସର୍ଵା ଏଵ ସ୍ତ୍ରିଯସ୍ତାଶ୍ଚ ବଭାଷେ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵଃ ।। ୭.୮୮.
ସେ ସେଇ ରାଜାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ବୁଝି, ସମସ୍ତ ନାରୀଙ୍କୁ ମହାମୁନି କଥା କହିଲେ ।
ଅତ୍ର କିମ୍ପୁରୁଷୀର୍ଭୂତ୍ଵା ଶୈଲରୋଧସି ଵତ୍ସ୍ଯଥ । ଆଵାସସ୍ତୁ ଗିରାଵସ୍ମିଞ୍ଛୀଘ୍ରମେଵ ଵିଧୀଯତାମ୍ ।। ୭.୮୮.
'ଏଠାରେ କିମ୍ପୁରୁଷୀ ହୋଇ, ପାହାଡ଼ ଢାଳରେ ରୁହିବେ; ଏହି ପାହାଡ଼ରେ ଶୀଘ୍ର ଏକ ଘର ବନାଅ ।'
ମୂଲପତ୍ରଫଲୈଃ ସର୍ଵା ଵର୍ତଯିଷ୍ଯଥ ନିତ୍ଯଦା । ସ୍ତ୍ରିଯଃ କିମ୍ପୁରୁଷାନ୍ନାମ ଭର୍ତଽନ୍ସମୁପଲପ୍ସ୍ଯଥ ।। ୭.୮୮.
'ତୁମେ ସବୁବେଳେ ମୂଳ, ପତ୍ର ଓ ଫଳ ଖାଇ ଜୀବନ ଯାପନ କରିବ; କିମ୍ପୁରୁଷୀ ନାମରେ ତୁମେ ପତି ପାଇବ ।'
ତାଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୋମପୁତ୍ରସ୍ଯ ଵାଚଂ କିମ୍ପୁରୁଷୀକୃତାଃ । ଉପାସାଞ୍ଚକ୍ରିରେ ଶୈଲଂ ଵଧ୍ଵସ୍ତା ବହୁଲାସ୍ତଦା ।। ୭.୮୮.
ସୋମପୁତ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କିମ୍ପୁରୁଷୀ ହୋଇଥିବା ସେମାନେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ପାହାଡ଼ରେ ବସବାସ କଲେ ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଽଷ୍ଟାଶୀତିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଅଷ୍ଟାଶୀତିତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା କିମ୍ପୁରୁଷୋତ୍ପତ୍ତିଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଭରତସ୍ତଦା । ଆଶ୍ଚର୍ଯମିତି ଚାବ୍ରୂତାମୁଭୌ ରାମଂ ଜନେଶ୍ଵରମ୍ ।। ୭.୮୯.
କିମ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଭରତ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏହା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ!'
ଅଥ ରାମଃ କଥାମେତାଂ ଭୂଯ ଏଵ ମହାଯଶାଃ । କଥଯାମାସ ଧର୍ମାତ୍ମା ପ୍ରଜାପତିସୁତସ୍ଯ ଵୈ ।। ୭.୮୯.
ତାପରେ, ମହାୟଶସ୍ବୀ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ଏହି କଥାକୁ ପୁନିଥରେ ପ୍ରଜାପତିପୁତ୍ରଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ ।
ସର୍ଵାସ୍ତା ଵିଦ୍ରୁତା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କିନ୍ନରୀର୍ଋଷିସତ୍ତମଃ । ଉଵାଚ ରୂପସମ୍ପନ୍ନାଂ ତାଂ ସ୍ତ୍ରିଯଂ ପ୍ରହସନ୍ନିଵ ।। ୭.୮୯.
ସମସ୍ତ କିନ୍ନରୀମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ ହସି ହସି ସେ ସୁନ୍ଦରୀ ନାରୀଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ସୋମସ୍ଯାହଂ ସୁଦଯିତଃ ସୁତଃ ସୁରୁଚିରାନନେ । ଭଜସ୍ଵ ମାଂ ଵରାରୋହେ ଭକ୍ତ୍ଯା ସ୍ନିଗ୍ଧେନ ଚକ୍ଷୁଷା ।। ୭.୮୯.
'ସୁନ୍ଦର ମୁହଁଥିବା ମହିଳା, ମୁଁ ସୋମଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର; ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଙ୍ଗୀ, ଭକ୍ତି ଓ ସ୍ନେହ ଦୃଷ୍ଟିରେ ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କର ।'
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶୂନ୍ଯେ ସ୍ଵଜନଵର୍ଜିତେ । ଇଲା ସୁରୁଚିରପ୍ରଖ୍ଯଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହାଗ୍ରହମ୍ ।। ୭.୮୯.
ତାଙ୍କର ସେଇ କଥା ଶୁଣି, ନିଜ ଲୋକ ନଥିବା ଶୂନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ, ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ଭଳି ଇଳା ସେ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ ।
ଅହଂ କାମଚରୀ ସୌମ୍ଯ ତଵାସ୍ମି ଵଶଵର୍ତିନୀ । ପ୍ରଶାଧି ମାଂ ସୋମସୁତ ଯଥେଚ୍ଛସି ତଥା କୁରୁ ।। ୭.୮୯.
'ସୁମଧୁର, ମୁଁ ଇଚ୍ଛାମତେ ଚଳିବା ନାରୀ, ଏବଂ ତୁମ ଅଧୀନରେ ଅଛି; ସୋମପୁତ୍ର, ମୋତେ ଯେପରି ଚାହଁ, ତେପରି ଆଦେଶ ଦିଅ ।'
ତସ୍ଯାସ୍ତଦଦ୍ଭୁତପ୍ରଖ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହର୍ଷମୁପାଗତଃ । ସ ଵୈ କାମୀ ସହ ତଯା ରେମେ ଚନ୍ଦ୍ରମସଃ ସୁତଃ ।। ୭.୮୯.
ତାଙ୍କର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ କଥା ଶୁଣି, ସେ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ଏଭଳି ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ତାଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ର ଆନନ୍ଦ କଲେ ।
ବୁଧସ୍ଯ ମାଧଵୋ ମାସସ୍ତାମିଲାଂ ରୁଚିରାନନାମ୍ । ଗତୋ ରମଯତୋ ଽତ୍ଯର୍ଥଂ କ୍ଷଣଵତ୍ତସ୍ଯ କାମିନଃ ।। ୭.୮୯.
ବୁଧଙ୍କ ପାଇଁ, ରୁଚିର ମୁହଁ ଥିବା ଇଳା ସହିତ ମାଧବ ମାସ ଏମିତି ଆନନ୍ଦରେ କଟିଗଲା, ଯେଉଁଥିରେ ସମୟ କେବଳ କ୍ଷଣମାତ୍ର ଲାଗିଲା ।