ହନ୍ତାରୋ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଯେ ତୁ ମୃଷାପୂର୍ଵମଦୂଷକାନ୍ । ତାଂଶ୍ଚତୁର୍ଥେନ ଭାଗେନ ସଂଶ୍ରଯିଷ୍ଯେ ସୁରର୍ଷଭାଃ ।। ୭.୮୬.
ଏବଂ ଚତୁର୍ଥ ଅଂଶରେ, ହେ ଦେବମାନ୍ୟ, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥାନ କରିବି, ଯେମାନେ ଅପରାଧ ନ କରିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରନ୍ତି ।
ପ୍ରତ୍ଯୂଚୁସ୍ତାଂ ତତୋ ଦେଵା ଯଥା ଵଦସି ଦୁର୍ଵସେ । ତଥା ଭଵତୁ ତତ୍ସର୍ଵଂ ସାଧଯସ୍ଵ ଯଦୀପ୍ସିତମ୍ ।। ୭.୮୬.
ତାପରେ ଦେବମାନେ ସେଉଁଠି ଉତ୍ତର ଦେଲେ: 'ତୁମେ ଯେପରି କହିଛ, ହେ ଦୁର୍ବାସା, ସେହିପରି ହେଉ। ତୁମେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କର, ସେଠାରେ ସଫଳତା ପାଅ।'
ତତଃ ପ୍ରୀତ୍ଯା ଽନ୍ଵିତା ଦେଵାଃ ସହସ୍ରାକ୍ଷଂ ଵଵନ୍ଦିରେ । ଵିଜ୍ଵରଃ ସ ଚ ପୂତାତ୍ମା ଵାସଵଃ ସମପଦ୍ଯତ ।। ୭.୮୬.
ତାପରେ ଦେବମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ; ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଜ୍ୱର ଶାନ୍ତ ହେଲା, ତାଙ୍କ ଆତ୍ମା ପବିତ୍ର ହେଲା ।
ପ୍ରଶାନ୍ତଂ ଚ ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ସହସ୍ରାକ୍ଷେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତେ । ଯଜ୍ଞଂ ଚାଦ୍ଭୁତସଙ୍କାଶଂ ତଦା ଶକ୍ରୋ ଽଭ୍ଯପୂଜଯତ୍ ।। ୭.୮୬.
ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେବା ପରେ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଶାନ୍ତ ହେଲା; ଏବଂ ସେତେବେଳେ ଶକ୍ର ଅଦ୍ଭୁତ ଯଜ୍ଞକୁ ପୂଜା କଲେ ।
ଈଦୃଶୋ ହ୍ଯଶ୍ଵମେଧସ୍ଯ ପ୍ରସାଦୋ ରଘୁନନ୍ଦନ । ଯଜସ୍ଵ ସୁମହାଭାଗ ହଯମେଧେନ ପାର୍ଥିଵ ।। ୭.୮୬.
ଏହିପରି ହେଉଛି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର କୃପା, ହେ ରଘୁବଂଶର ଅନନ୍ଦ; ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ତୁମେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କର ।
ଇତି ଲକ୍ଷ୍ମଣଵାକ୍ଯମୁତ୍ତମଂ ନୃପତିରତୀଵ ମନୋହରଂ ମହାତ୍ମା । ପରିତୋଷମଵାପ ହୃଷ୍ଟଚେତା ନିଶମଯ୍ଯେନ୍ଦ୍ରସମାନଵିକ୍ରମୌଜାଃ ।। ୭.୮୬.
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ଉତ୍ତମ ଏବଂ ଅତି ଆକର୍ଷକ କଥା ଶୁଣି, ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ପ୍ରଭାବ ଓ ପରାକ୍ରମ ଥିବା ମହାତ୍ମା ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଷଡଶୀତିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ମହାର୍ଷି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଛଅଠିଅଠ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣେନୋକ୍ତଂ ଵାକ୍ଯଂ ଵାକ୍ଯଵିଶାରଦଃ । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହାତେଜାଃ ପ୍ରହସନ୍ରାଘଵୋ ଵଚଃ ।। ୭.୮୭.
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶବ୍ଦରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମାନ ରାଘବ ହସି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ।
ଏଵମେଵ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଥା ଵଦସି ଲକ୍ଷ୍ମଣ । ଵୃତ୍ରଘାତମଶେଷେଣ ଵାଜିମେଧଫଲଂ ଚ ଯତ୍ ।। ୭.୮୭.
ହଁ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ଯେପରି କହିଛ, ସେଠିପରି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବୃତ୍ର ହତ୍ୟା ସମାନ ଅଟୁଟ ।
ଶ୍ରୂଯତେ ହି ପୁରା ସୌମ୍ଯ କର୍ଦମସ୍ଯ ପ୍ରଜାପତେଃ । ପୁତ୍ରୋ ବାହ୍ଲୀଶ୍ଵରଃ ଶ୍ରୀମାନିଲୋ ନାମ ମହାଶଯାଃ ।। ୭.୮୭.
ଶୁଣାଯାଏ ଯେ, ପୂର୍ବେ କଦାଚିତ୍ କର୍ଦ୍ଦମ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପୁତ୍ର, ବାହ୍ଲିକର ରାଜା, ଶ୍ରୀମାନ୍ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଗୁଣର ଅନିଳ ନାମକ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ।
ସ ରାଜା ପୃଥିଵୀଂ ସର୍ଵାଂ ଵଶେ କୃତ୍ଵା ସୁଧାର୍ମିକଃ । ରାଜ୍ଯଂ ଚୈଵ ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ପୁତ୍ରଵତ୍ପର୍ଯପାଲଯତ୍ ।। ୭.୮୭.
ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ନିଜ ଅଧୀନରେ ନେଇ, ରାଜ୍ୟକୁ ପୁଅ ପରି ଦୟା ଓ ଯତ୍ନରେ ପାଳନ କରିଥିଲେ ।
ସୁରୈଶ୍ଚ ପରମୋଦାରୈର୍ଦୈତେଯୈଶ୍ଚ ମହାଧନୈଃ । ନାଗରାକ୍ଷସଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ଯକ୍ଷୈଶ୍ଚ ସୁମହାତ୍ମଭିଃ ।। ୭.୮୭.
ସେ ରାଜା ସଦା ଦେବମାନେ, ଦାନଶୀଳ ଦେତ୍ୟମାନେ, ଏବଂ ମହାତ୍ମା ନାଗ, ରାକ୍ଷସ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଯକ୍ଷମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଉଥିଲେ ।
ପୂଜ୍ଯତେ ନିତ୍ଯଶଃ ସୌମ୍ଯ ଭଯାର୍ତୈ ରଘୁନନ୍ଦନ । ଅବିଭ୍ଯଂଶ୍ଚ ତ୍ରଯୋ ଲୋକାଃ ସରୋଷସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ।। ୭.୮୭.
ସେ ରାଜା ସଦା ଭୟଭୀତ ଲୋକମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହେଉଥିଲେ, ହେ ରଘୁବଂଶୀ; ଏବଂ ତାଙ୍କ ରୋଷ ଦେଖି ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକ ଭୟଭୀତ ହୋଇଯାଉଥିଲେ ।
ସ ରାଜା ତାଦୃଶୋ ହ୍ଯାସୀଦ୍ଧର୍ମେ ଵୀର୍ଯେ ଚ ନିଷ୍ଠିତଃ । ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଚ ପରମୋଦାରୋ ବାହ୍ଲୀକେଶୋ ମହାଯଶାଃ ।। ୭.୮୭.
ସେ ବାହ୍ଲିକର ରାଜା ଧର୍ମ ଓ ପରାକ୍ରମରେ ଦୃଢ଼ ଥିଲେ, ବୁଦ୍ଧିରେ ଅତି ଦାନଶୀଳ ଏବଂ ସମସ୍ତଂକ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଶଂସିତ ଥିଲେ ।
ସ ପ୍ରଚକ୍ରେ ମହାବାହୁର୍ମୃଗଯାଂ ରୁଚିରେ ଵନେ । ଚୈତ୍ରେ ମନୋରମେ ମାସି ସଭୃତ୍ଯବଲଵାହନଃ ।। ୭.୮୭.
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଚୈତ୍ର ମାସର ମନୋହର ଦିନରେ, ନିଜ ସେବକ, ସେନା ଓ ଯାନସାମଗ୍ରୀ ସହିତ ସୁନ୍ଦର ଅରଣ୍ୟକୁ ଶିକାର କରିବାକୁ ଗଲେ ।
ପ୍ରଜଘ୍ନେ ଚ ନୃପୋ ଽରଣ୍ଯେ ମୃଗାଞ୍ଛତସହସ୍ରଶଃ । ହତ୍ଵୈଵ ତୃପ୍ତିର୍ନାଭୂଚ୍ଚ ରାଜ୍ଞସ୍ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ।। ୭.୮୭.
ସେ ରାଜା ଅରଣ୍ୟରେ ଦଶ ହଜାର ଦଶ ହଜାର ପଶୁ ମାରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏତେ ହତ୍ୟା କରିବା ପରେ ମଧ୍ୟ ସେ ମହାତ୍ମା ରାଜାଙ୍କର ମନ ତୃପ୍ତି ହେଲା ନାହିଁ ।
ନାନାମୃଗାଣାମଯୁତଂ ଵଧ୍ଯମାନଂ ମହାତ୍ମନା । ଯତ୍ର ଜାତୋ ମାହାସେନସ୍ତଂ ଦେଶମୁପଚକ୍ରମେ ।। ୭.୮୭.
ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ପଶୁମାନେ ମହାତ୍ମା ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଉଥିଲେ, ସେଠି ମାହାସେନଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା ଏବଂ ସେ ଦେଶକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରଦେଶେ ଦେଵେଶ ଶୈଲରାଜସୁତାଂ ହରଃ । ରମଯାମାସ ଦୁର୍ଧର୍ଷଃ ସର୍ଵୈରନୁଚରୈଃ ସହ ।। ୭.୮୭.
ସେଇ ଦେଶରେ, ଦେବମାନ୍ୟ ହେ, ଅପରାଜେୟ ହରା ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ସଙ୍ଗୀମାନେ ସହିତ ପାହାଡ଼ରାଜଙ୍କ କନ୍ୟାଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରିଥିଲେ।
କୃତ୍ଵା ସ୍ତ୍ରୀରୂପମାତ୍ମାନମୁମେଶୋ ଗୋପତିଧ୍ଵଜଃ । ଦେଵ୍ଯାଃ ପ୍ରିଯଚିକୀର୍ଷୁଃ ସଂସ୍ତସ୍ମିନ୍ପର୍ଵତନିର୍ଝରେ ।। ୭.୮୭.
ଉମାଙ୍କ ପତି, ବୃଷଭ ଧ୍ୱଜୀ ଭଗବାନ, ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ସେଇ ପାହାଡ଼ ଝରଣାରେ ନିଜକୁ ଜଣେ ଜନାଣୀ ରୂପେ ଧାରଣ କଲେ।
ଯେ ତୁ ତତ୍ର ଵନୋଦ୍ଦେଶେ ସତ୍ତ୍ଵାଃ ପୁରୁଷଵାଦିନଃ । ଵୃକ୍ଷାଃ ପୁରୁଷନାମାନସ୍ତେ ଽଭଵନ୍ ସ୍ତ୍ରୀଜନାସ୍ତଦା ।। ୭.୮୭.
ସେଠାରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଏବଂ ଗଛମାନେ ପୁରୁଷ ଭାବେ କଥା ହୁଏ, ସେମାନେ ସେ ସମୟରେ ସମସ୍ତେ ଜଣାଣୀ ହେଇଗଲେ।
ଯଚ୍ଚ କିଞ୍ଚନ ତତ୍ସର୍ଵଂ ନାରୀସଞ୍ଜ୍ଞଂ ବଭୂଵ ହ । ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ରାଜା ସ ଇଲଃ କର୍ଦମାତ୍ମଜଃ । ନିଘ୍ନନ୍ମୃଗସହସ୍ରାଣି ତଂ ଦେଶମୁପଚକ୍ରମେ ।। ୭.୮୭.
ଏବଂ ଯେଉଁଠି ଯାହା କିଛି ଥିଲା, ସେସବୁ ଜଣାଣୀ ରୂପ ନେଇଲା; ଏହି ମଧ୍ୟରେ କର୍ଦ୍ଦମଙ୍କ ପୁଅ ରାଜା ଇଳା ହଜାର ହଜାର ପଶୁ ମାରି ସେ ଦେଶକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ତ୍ରୀକୃତଂ ସର୍ଵଂ ସଵ୍ଯାଲମୃଗପକ୍ଷକମ୍ । ଆତ୍ମନଂ ସ୍ତ୍ରୀକୃତଂ ଚୈଵ ସାନୁଗଂ ରଘୁନନ୍ଦନ ।। ୭.୮୭.
ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସବୁ ଜଣାଣୀ ହୋଇଯିବା ଦେଖି, ନିଜେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଣୀ ହୋଇଯିବାକୁ ଦେଖି, ରଘୁବଂଶୀ—
ତସ୍ଯ ଦୁଃଖଂ ମହଚ୍ଚାସୀଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଽ ଽତ୍ମାନଂ ତଥାଗତମ୍ । ଉମାପତେଶ୍ଚ ତତ୍କର୍ମ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତ୍ରାସମୁପାଗମତ୍ ।। ୭.୮୭.
ଏପରି ଦେଖି ତାଙ୍କ ମନରେ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଆସିଲା; ଏହା ଉମାଙ୍କ ପତିଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ବୋଲି ବୁଝି ଭୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ତତୋ ଦେଵଂ ମହାତ୍ମାନଂ ଶିତିକଣ୍ଠଂ କପର୍ଦିନମ୍ । ଜଗାମ ଶରଣଂ ରାଜା ସଭୃତ୍ଯବଲଵାହନଃ ।। ୭.୮୭.
ତାପରେ ସେ ରାଜା, ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଦାସ, ସେନା ଓ ଯାନମାନେ ସହିତ, ବଡ଼ ଆତ୍ମା ବିଶାଳ ଜଟା ଓ ନୀଳ କଣ୍ଠ ଭଗବାନଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।
ତତଃ ପ୍ରହସ୍ଯ ଵରଦଃ ସହ ଦେଵ୍ଯା ମହେଶ୍ଵରଃ । ପ୍ରଜାପତିସୁତଂ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ଵରଦଃ ସ୍ଵଯମ୍ ।। ୭.୮୭.
ତାପରେ ଦୟାଳୁ ମହେଶ୍ୱର, ଦେବୀଙ୍କ ସହ ହସି, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ନିଜେ ଦୟା କରି କହିଲେ—
ଉତ୍ତିଷ୍ଠୋତ୍ତିଷ୍ଠ ରାଜର୍ଷେ କାର୍ଦମେଯ ମହାବଲ । ପୁରୁଷତ୍ଵମୃତେ ସୌମ୍ଯ ଵରଂ ଵରଯ ସୁଵ୍ରତ ।। ୭.୮୭.
ଉଠ, ଉଠ, ରାଜା ଋଷି, ବଳଶାଳୀ କର୍ଦ୍ଦମଙ୍କ ପୁଅ! ପୁରୁଷତ୍ୱ ଛାଡ଼ି, ମୃଦୁ ହୃଦୟ ଧାରଣ କରି, ଯେଉଁ ଦୟା ଚାହୁଁଛ, ତାହା ମାଗ।
ତତଃ ସ ରାଜା ଦୁଃଖାର୍ତଃ ପ୍ରତ୍ଯାଖ୍ଯାତୋ ମହାତ୍ମନା । ନ ଚ ଜଗ୍ରାହ ସ୍ତ୍ରୀଭୂତୋ ଵରମନ୍ଯଂ ସୁରୋତ୍ତମାତ୍ ।। ୭.୮୭.
ତାପରେ ସେ ଦୁଃଖିତ ରାଜାଙ୍କୁ ବଡ଼ ଆତ୍ମା ଭଗବାନ ନକୁହିଲେ; ଜଣାଣୀ ହୋଇଥିବାରୁ, ସେ ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କଠାରୁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦୟା ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ।
ତତଃ ଶୋକେନ ମହତା ଶୈଲରାଜସୁତାଂ ନୃପଃ । ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ହ୍ଯୁମାଂ ଦେଵୀଂ ସର୍ଵେଣୈଵାନ୍ତରାତ୍ମନା ।। ୭.୮୭.
ତାପରେ ବଡ଼ ଶୋକରେ ଡୁବିଥିବା ରାଜା ନିଜ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୃଦୟରୁ ପାହାଡ଼ରାଜଙ୍କ କନ୍ୟା ଦେବୀ ଉମାଙ୍କ ପାଖରେ ଶିର ନମାଇଲେ।
ଈଶେ ଵରାଣାଂ ଵରଦେ ଲୋକାନାମସି ଭାମିନୀ । ଅମୋଘଦର୍ଶନେ ଦେଵୀ ଭଜ ସୌମ୍ଯେନ ଚକ୍ଷୁଷା ।। ୭.୮୭.
ଓ ଦୀପ୍ତିମୟୀ, ଦୟାମୟୀ, ସମସ୍ତ ଦୁନିଆର ମାଲିକା, ତୁମେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୃଷ୍ଟି ଧାରଣ କର, ଦୟା କରି ମୋତେ ମୃଦୁ ନୟନରେ ଦେଖ।
ହୃଦ୍ଗତଂ ତସ୍ଯ ରାଜର୍ଷେର୍ଵିଜ୍ଞାଯ ହରସନ୍ନିଧୌ । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଶୁଭଂ ଵାକ୍ଯଂ ଦେଵୀ ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ସଂମତା ।। ୭.୮୭.
ସେ ରାଜା ଋଷିଙ୍କ ମନର ଇଚ୍ଛା ଜାଣି, ହରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଦେବୀ ଶୁଭ ବାକ୍ୟ କହିଲେ।