ହତଶ୍ଚାଯଂ ତ୍ଵଯା ଵୃତ୍ରୋ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯା ଚ ଵାସଵମ୍ । ବାଧତେ ସୁରଶାର୍ଦୂଲ ମୋକ୍ଷଂ ତସ୍ଯା ଵିନିର୍ଦିଶ ।। ୭.୮୫.
ତୁମେ ବୃତ୍ରକୁ ବଧ କରିଛ, ଏବେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି। ହେ ଦେବମାନ୍ୟ ସିଂହ, ଏହାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପଥ ଦେଖାଇଦିଅ।
ତେଷାଂ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦେଵାନାଂ ଵିଷ୍ଣୁରବ୍ରଵୀତ୍ । ମାମେଵ ଯଜତାଂ ଶକ୍ରଃ ପାଵଯିଷ୍ଯାମି ଵଜ୍ରିଣମ୍ ।। ୭.୮୫.
ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ, “ଇନ୍ଦ୍ର ମୋତେ ପୂଜା କରୁନ୍ତୁ, ମୁଁ ବଜ୍ରଧାରୀଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରିଦେବି।”
ପୁଣ୍ଯେନ ହଯମେଧେନ ମାମିଷ୍ଟ୍ଵା ପାକଶାସନଃ । ପୁନରେଷ୍ଯତି ଦେଵାନାମିନ୍ଦ୍ରତ୍ଵମକୁତୋଭଯମ୍ ।। ୭.୮୫.
ପୁଣ୍ୟମୟ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ପୂଜିଲେ, ପାକଶାସନ ପୁଣିଥରେ ଭୟ ଛାଡ଼ି ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରପଦ ଫେରିପାରିବେ।
ଏଵଂ ସନ୍ଦିଶ୍ଯ ତାଂ ଵାଣୀଂ ଦେଵାନାମମୃତୋପମାମ୍ । ଜଗାମ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଦେଵେଶଃ ସ୍ତୂଯମାନସ୍ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପମ୍ ।। ୭.୮୫.
ଏଭଳି ଅମୃତ ସମାନ ବାଣୀ ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କୁ କହି ବିଷ୍ଣୁ, ଦେବତାମାନ୍ୟଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା ମଧ୍ୟରେ, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚାଶୀତିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏଭଳି ମହାର୍ଷି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରଚିତ ପବିତ୍ର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚାଶୀତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ତଦା ଵୃତ୍ରଵଧଂ ସର୍ଵମଖିଲେନ ସ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ । କଥଯିତ୍ଵା ନରଶ୍ରେଷ୍ଠଃ କଥାଶେଷଂ ପ୍ରଚକ୍ରମେ ।। ୭.୮୬.
ତାପରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ସେ ମହାନ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୃତ୍ର ବଧର ସମସ୍ତ କଥା କହି, ଅନ୍ୟ ଅଂଶ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ତତୋ ହତେ ମହାଵୀର୍ଯେ ଵୃତ୍ରେ ଦେଵଭଯଙ୍କରେ । ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଵୃତଃ ଶକ୍ରଃ ସଞ୍ଜ୍ଞାଂ ଲେଭେ ନ ଵୃତ୍ରହା ।। ୭.୮୬.
ତାପରେ, ବିରାଟ୍ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥିବା ବୃତ୍ର ବଧ ହେବା ପରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ହୁସ୍ତି ହରାଇଦେଲେ।
ସୋ ଽନ୍ତମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଲୋକାନାଂ ନଷ୍ଟସଞ୍ଜ୍ଞୋ ଵିଚେତନଃ । କାଲଂ ତତ୍ରାଵସତ୍କଞ୍ଚିଦ୍ଵେଷ୍ଟମାନ ଇଵୋରଗଃ ।। ୭.୮୬.
ସେ ଜଣେ ଅଚେତନ ଓ ଅବୋଧ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଲୋକର ସୀମାନ୍ତକୁ ଗଲେ ଓ କିଛିଦିନ ସେଠାରେ ସାପ ଭଳି ଗୁଟିଏ ହୋଇ ରହିଲେ।
ଅଥ ନଷ୍ଟେ ସହସ୍ରାକ୍ଷେ ଉଦ୍ଵିଗ୍ନମଭଵଜ୍ଜଗତ୍ । ଭୂମିଶ୍ଚ ଧ୍ଵସ୍ତସଙ୍କାଶା ନିଃସ୍ନେହା ଶୁଷ୍କକାନନା ।। ୭.୮୬.
ତାପରେ, ସହସ୍ରନୟନ ହେଉଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର ହରାଇଯିବାରୁ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହେଲା; ଭୂମି ତାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ହରାଇଦେଲା, ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଶୁଷ୍କ ଓ ଜଳହୀନ ହେଲା।
ନିଃସ୍ରୋତସଶ୍ଚ ତେ ସର୍ଵେ ତୁ ହ୍ରଦାଶ୍ଚ ସରିତସ୍ତଥା । ସଙ୍କ୍ଷୋଭଶ୍ଚୈଵ ସତ୍ତ୍ଵାନାମନାଵୃଷ୍ଟିକୃତୋ ଽଭଵତ୍ ।। ୭.୮୬.
ସମସ୍ତ ହ୍ରଦ ଓ ନଦୀ ଜଳ ହରାଇଦେଲା, ଓ ବର୍ଷା ନ ହେବାରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ଅଶାନ୍ତି ଆସିଲା।
କ୍ଷୀଯମାଣେ ତୁ ଲୋକେ ଽସ୍ମିନ୍ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତମନସଃ ସୁରାଃ । ଯଦୁକ୍ତଂ ଵିଷ୍ଣୁନା ପୂର୍ଵଂ ତଂ ଯଜ୍ଞଂ ସମୁପାନଯନ୍ ।। ୭.୮୬.
ଏହିପରି ଲୋକ ଦୁର୍ବଳ ହେଉଥିବା ବେଳେ ଓ ଦେବମାନ୍ୟ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହେଉଥିବାବେଳେ, ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କହିଥିବା ଯଜ୍ଞ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ।
ତତଃ ସର୍ଵେ ସୁରଗଣାଃ ସୋପାଧ୍ଯାଯାଃ ସହର୍ଷିଭିଃ । ତଂ ଦେଶଂ ସମୁପାଜଗ୍ମୁର୍ଯତ୍ରେନ୍ଦ୍ରୋ ଭଯମୋହିତଃ ।। ୭.୮୬.
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଦେବମାନ୍ୟ, ତାଙ୍କ ଉପାଧ୍ୟାୟ ଓ ଋଷିମାନ୍ୟ ସହିତ, ଯେଉଁଠାରେ ଭୟରେ ଅଭିଭୂତ ଇନ୍ଦ୍ର ଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।
ତେ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସହସ୍ରାକ୍ଷମାଵୃତଂ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯଯା । ତଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଦେଵେଶମଶ୍ଵମେଧମୁପାକ୍ରମନ୍ ।। ୭.୮୬.
ସେମାନେ ସହସ୍ରନୟନ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାରେ ଆବୃତ ଦେଖି, ଦେବତାମାନ୍ୟଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ତତୋ ଽଶ୍ଵମେଧଃ ସୁମହାନ୍ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ଵଵୃଧେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯଯାଃ ପାଵନାର୍ଥଂ ନରେଶ୍ଵର ।। ୭.୮୬.
ତାପରେ, ମହାନ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏହି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପବିତ୍ର କରିବା ପାଇଁ ଅତି ମହାନ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା।
ତତୋ ଯଜ୍ଞେ ସମାପ୍ତେ ତୁ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯା ମହାତ୍ମନଃ । ଅଭିଗମ୍ଯାବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ କ୍ଵ ମେ ସ୍ଥାନଂ ଵିଧାସ୍ଯଥ ।। ୭.୮୬.
ଯଜ୍ଞ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ମହାନ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି କହିଲା, “ମୋ ପାଇଁ କେଉଁଠି ସ୍ଥାନ ଦେବେ?”
ତେ ତାମୂଚୁସ୍ତଦା ଦେଵାସ୍ତୁଷ୍ଟାଃ ପ୍ରୀତିସମନ୍ଵିତାଃ । ଚତୁର୍ଧା ଵିଭଜାତ୍ମାନମାତ୍ମନୈଵ ଦୁରାସଦେ ।। ୭.୮୬.
ତାପରେ, ଦେବମାନ୍ୟମାନେ ଖୁସି ଓ ପ୍ରୀତିରେ ତାକୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ନିଜେ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେଉ।”
ଦେଵାନାଂ ଭାଷିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯା ମହାତ୍ମନାମ୍ । ସନ୍ନିଧୌ ସ୍ଥାନମନ୍ଯତ୍ର ଵରଯାମାସ ଦୁର୍ଵସା ।। ୭.୮୬.
ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ମହାନ ମନ୍ୟମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବାବେଳେ, ଦୁର୍ବାସା, ନିଜ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନ ଚୟନ କଲା।
ଏକେନାଂଶେନ ଵତ୍ସ୍ଯାମି ପୂର୍ଣୋଦାସୁ ନଦୀଷୁ ଵୈ । ଚତୁରୋ ଵାର୍ଷିକାନ୍ମାସାନ୍ଦର୍ପଘ୍ନୀ କାମଵାରିଣୀ ।। ୭.୮୬.
ମୋ ଏକ ଅଂଶ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ଭରିଥିବା ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଚାରି ମାସ ରହିବ; ଏହି ସମୟ ଅଭିମାନ ଶମନ କରେ ଓ ଆବଶ୍ୟକ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥାଏ।
ଭୂମ୍ଯାମହଂ ସର୍ଵକାଲମେକେନାଂଶେନ ସର୍ଵଦା । ଵସିଷ୍ଯାମି ନ ସନ୍ଦେହଃ ସତ୍ଯେନୈତଦ୍ବ୍ରଵୀମି ଵଃ ।। ୭.୮୬.
ମୁଁ ଏକ ଅଂଶରେ ସବୁବେଳେ, ସମସ୍ତ କାଳରେ, ଏଇ ପୃଥିବୀରେ ରହିବି; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି ।
ଯୋ ଽଯମଂଶସ୍ତୃତୀଯୋ ମେ ସ୍ତ୍ରୀଷୁ ଯୌଵନଶାଲିଷୁ । ତ୍ରିରାତ୍ରଂ ଦର୍ପପୂର୍ଣାସୁ ଵଶିଷ୍ଯେ ଦର୍ପଘାତିନୀ ।। ୭.୮୬.
ମୋ ତୃତୀୟ ଅଂଶ ଯୁବତୀମାନଙ୍କ ଭିତରେ, ତାଙ୍କର ଯୌବନ ଉତ୍ସାହରେ ତିନି ରାତି ଯାଏଁ ରହିବ; ଯେଉଁବେଳେ ସେମାନେ ଅହଂକାରରେ ଭରିଯାଆନ୍ତି, ସେଠାରେ ମୁଁ ସେ ଅହଂକାରକୁ ଦମନ କରିବି ।
ହନ୍ତାରୋ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଯେ ତୁ ମୃଷାପୂର୍ଵମଦୂଷକାନ୍ । ତାଂଶ୍ଚତୁର୍ଥେନ ଭାଗେନ ସଂଶ୍ରଯିଷ୍ଯେ ସୁରର୍ଷଭାଃ ।। ୭.୮୬.
ଏବଂ ଚତୁର୍ଥ ଅଂଶରେ, ହେ ଦେବମାନ୍ୟ, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥାନ କରିବି, ଯେମାନେ ଅପରାଧ ନ କରିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରନ୍ତି ।
ପ୍ରତ୍ଯୂଚୁସ୍ତାଂ ତତୋ ଦେଵା ଯଥା ଵଦସି ଦୁର୍ଵସେ । ତଥା ଭଵତୁ ତତ୍ସର୍ଵଂ ସାଧଯସ୍ଵ ଯଦୀପ୍ସିତମ୍ ।। ୭.୮୬.
ତାପରେ ଦେବମାନେ ସେଉଁଠି ଉତ୍ତର ଦେଲେ: 'ତୁମେ ଯେପରି କହିଛ, ହେ ଦୁର୍ବାସା, ସେହିପରି ହେଉ। ତୁମେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କର, ସେଠାରେ ସଫଳତା ପାଅ।'
ତତଃ ପ୍ରୀତ୍ଯା ଽନ୍ଵିତା ଦେଵାଃ ସହସ୍ରାକ୍ଷଂ ଵଵନ୍ଦିରେ । ଵିଜ୍ଵରଃ ସ ଚ ପୂତାତ୍ମା ଵାସଵଃ ସମପଦ୍ଯତ ।। ୭.୮୬.
ତାପରେ ଦେବମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ; ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଜ୍ୱର ଶାନ୍ତ ହେଲା, ତାଙ୍କ ଆତ୍ମା ପବିତ୍ର ହେଲା ।
ପ୍ରଶାନ୍ତଂ ଚ ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ସହସ୍ରାକ୍ଷେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତେ । ଯଜ୍ଞଂ ଚାଦ୍ଭୁତସଙ୍କାଶଂ ତଦା ଶକ୍ରୋ ଽଭ୍ଯପୂଜଯତ୍ ।। ୭.୮୬.
ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେବା ପରେ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଶାନ୍ତ ହେଲା; ଏବଂ ସେତେବେଳେ ଶକ୍ର ଅଦ୍ଭୁତ ଯଜ୍ଞକୁ ପୂଜା କଲେ ।
ଈଦୃଶୋ ହ୍ଯଶ୍ଵମେଧସ୍ଯ ପ୍ରସାଦୋ ରଘୁନନ୍ଦନ । ଯଜସ୍ଵ ସୁମହାଭାଗ ହଯମେଧେନ ପାର୍ଥିଵ ।। ୭.୮୬.
ଏହିପରି ହେଉଛି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର କୃପା, ହେ ରଘୁବଂଶର ଅନନ୍ଦ; ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ତୁମେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କର ।
ଇତି ଲକ୍ଷ୍ମଣଵାକ୍ଯମୁତ୍ତମଂ ନୃପତିରତୀଵ ମନୋହରଂ ମହାତ୍ମା । ପରିତୋଷମଵାପ ହୃଷ୍ଟଚେତା ନିଶମଯ୍ଯେନ୍ଦ୍ରସମାନଵିକ୍ରମୌଜାଃ ।। ୭.୮୬.
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ଉତ୍ତମ ଏବଂ ଅତି ଆକର୍ଷକ କଥା ଶୁଣି, ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ପ୍ରଭାବ ଓ ପରାକ୍ରମ ଥିବା ମହାତ୍ମା ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଷଡଶୀତିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ମହାର୍ଷି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଛଅଠିଅଠ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣେନୋକ୍ତଂ ଵାକ୍ଯଂ ଵାକ୍ଯଵିଶାରଦଃ । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହାତେଜାଃ ପ୍ରହସନ୍ରାଘଵୋ ଵଚଃ ।। ୭.୮୭.
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶବ୍ଦରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମାନ ରାଘବ ହସି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ।
ଏଵମେଵ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଥା ଵଦସି ଲକ୍ଷ୍ମଣ । ଵୃତ୍ରଘାତମଶେଷେଣ ଵାଜିମେଧଫଲଂ ଚ ଯତ୍ ।। ୭.୮୭.
ହଁ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ଯେପରି କହିଛ, ସେଠିପରି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବୃତ୍ର ହତ୍ୟା ସମାନ ଅଟୁଟ ।
ଶ୍ରୂଯତେ ହି ପୁରା ସୌମ୍ଯ କର୍ଦମସ୍ଯ ପ୍ରଜାପତେଃ । ପୁତ୍ରୋ ବାହ୍ଲୀଶ୍ଵରଃ ଶ୍ରୀମାନିଲୋ ନାମ ମହାଶଯାଃ ।। ୭.୮୭.
ଶୁଣାଯାଏ ଯେ, ପୂର୍ବେ କଦାଚିତ୍ କର୍ଦ୍ଦମ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପୁତ୍ର, ବାହ୍ଲିକର ରାଜା, ଶ୍ରୀମାନ୍ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଗୁଣର ଅନିଳ ନାମକ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ।