ଭଦ୍ରଂ ତେ ଽସ୍ତୁ ଗମିଷ୍ଯାମୋ ଵୃତ୍ରାସୁରଵଧୈଷିଣଃ । ଭଜସ୍ଵ ପରମୋଦାର ଵାସଵଂ ସ୍ଵେନ ତେଜସା ।। ୭.୮୫.
"ତୁମ ପାଇଁ ଶୁଭ ହେଉ। ଆମେ ବୃତ୍ରାସୁରଙ୍କ ବଧ ଆଶା କରି ଯିବାକୁ ଯାଉଛୁ। ହେ ଅତି ଉଦାର, ତୁମ ତେଜ ବାସବଙ୍କୁ ଦିଅ।"
ତତଃ ସର୍ଵେ ମହାତ୍ମାନଃ ସହସ୍ରାକ୍ଷପୁରୋଗମାଃ । ତଦାରଣ୍ଯମୁପାକ୍ରାମନ୍ଯତ୍ର ଵୃତ୍ରୋ ମହାସୁରଃ ।। ୭.୮୫.
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ମହାତ୍ମା, ସହସ୍ରାକ୍ଷ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ସେଠାକୁ ଯାଇଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବୃତ୍ରାସୁର ମହାଶୁର ଅଛନ୍ତି।
ତେ ପଶ୍ଯଂସ୍ତେଜସା ଭୂତଂ ତପ୍ଯନ୍ତମସୁରୋତ୍ତମମ୍ । ପିବନ୍ତମିଵ ଲୋକାଂସ୍ତ୍ରୀନ୍ନିର୍ଦହନ୍ତମିଵାମ୍ବରମ୍ ।। ୭.୮୫.
ସେଠାରେ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ, ଅସୁରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯିଏ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ମନେ ହେଉଥିଲା ତିନି ଲୋକକୁ ଗିଲିଯାଉଛନ୍ତି, ଆକାଶକୁ ଦାହ କରୁଛନ୍ତି।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ଚାସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଦେଵାସ୍ତ୍ରାସମୁପାଗମନ୍ । କଥମେନଂ ଵଧିଷ୍ଯାମଃ କଥଂ ନ ସ୍ଯାତ୍ପରାଜଯଃ ।। ୭.୮୫.
ସେଇ ଅସୁରମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦେବତାମାନେ ଭୟରେ ଅକୁଳିଗଲେ—"କିପରି ଏହାକୁ ମାରିପାରିବୁ? କିପରି ପରାଜୟ ହେବ ନାହିଁ?"
ତେଷାଂ ଚିନ୍ତଯତାଂ ତତ୍ର ସହସ୍ରାକ୍ଷଃ ପୁରନ୍ଦରଃ । ଵଜ୍ରଂ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ପାଣିଭ୍ଯାଂ ପ୍ରାହିଣୋଦ୍ଵୃତ୍ରମୂର୍ଧନି ।। ୭.୮୫.
ସେମାନେ ଏପରି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ସହସ୍ରାକ୍ଷ ପୁରନ୍ଦର ଇନ୍ଦ୍ର, ଦୁଇ ହାତରେ ବଜ୍ର ଧରି, ବୃତ୍ରାସୁରଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ।
କାଲାଗ୍ନିନେଵ ଘୋରେଣ ତପ୍ତେନୈଵ ମହାର୍ଚିଷା । ପତତା ଵୃତ୍ରଶିରସା ଜଗତ୍ऺତ୍ରାସମୁପାଗମତ୍ ।। ୭.୮୫.
ଏହି ଭୟଙ୍କର ଓ ତାପ୍ତ ବଜ୍ର ବୃତ୍ରାସୁରଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା, ମନେ ହେଲା ଯେପରି କାଳାଗ୍ନି ଆସିଛି, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଭୟରେ ଅକୁଳିଗଲା।
ଅସମ୍ଭାଵ୍ଯଂ ଵଧଂ ତସ୍ଯ ଵୃତ୍ରସ୍ଯ ଵିବୁଧାଧିପଃ । ଚିନ୍ତଯାନୋ ଜଗାମାଶୁ ଲୋକସ୍ଯାନ୍ତଂ ମହାଯଶାଃ ।। ୭.୮୫.
ବୃତ୍ରାସୁରଙ୍କ ବଧ ଅସମ୍ଭବ ବୋଲି ଭାବି, ମହାୟଶସ୍ବୀ ଦେବତାନାୟକ ଶୀଘ୍ର ଚିନ୍ତା କରି, ଜଗତର ଶେଷ ଦିଗରେ ଚାଲିଗଲେ।
ତମିନ୍ଦ୍ରଂ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯା ଽ ଽଶୁ ଗଚ୍ଛନ୍ତମନୁଗଚ୍ଛତି । ଅପତଚ୍ଚାସ୍ଯ ଗାତ୍ରେଷୁ ତମିନ୍ଦ୍ରଂ ଦୁଃଖମାଵିଶତ୍ ।। ୭.୮୫.
ଇନ୍ଦ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଦୌଡ଼ିଯାଉଥିବାବେଳେ, ସେଇ ପାପ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରି, ତାଙ୍କ ଦେହରେ ପଡ଼ିଲା, ଇନ୍ଦ୍ର ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲେ।
ହତାରଯଃ ପ୍ରନଷ୍ଟେନ୍ଦ୍ରା ଦେଵାଃ ସାଗ୍ନିପୁରୋଗମାଃ । ଵିଷ୍ଣୁଂ ତ୍ରିଭୁଵନେଶାନଂ ମୁହୁର୍ମୁହୁରପୂଜଯନ୍ ।। ୭.୮୫.
ଶତ୍ରୁ ନଶ୍ଟ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ପରେ, ଅଗ୍ନିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ବାରମ୍ବାର ତିନି ଲୋକର ନାଥ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
ତ୍ଵଂ ଗତିଃ ପରମେଶାନ ପୂର୍ଵଜୋ ଜଗତଃ ପିତା । ରକ୍ଷାର୍ଥଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଵିଷ୍ଣୁତ୍ଵମୁପଜଗ୍ମିଵାନ୍ ।। ୭.୮୫.
ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ, ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ସୃଷ୍ଟିର ପ୍ରଥମ ଓ ଜଗତର ପିତା। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ, ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛ।
ହତଶ୍ଚାଯଂ ତ୍ଵଯା ଵୃତ୍ରୋ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯା ଚ ଵାସଵମ୍ । ବାଧତେ ସୁରଶାର୍ଦୂଲ ମୋକ୍ଷଂ ତସ୍ଯା ଵିନିର୍ଦିଶ ।। ୭.୮୫.
ତୁମେ ବୃତ୍ରକୁ ବଧ କରିଛ, ଏବେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି। ହେ ଦେବମାନ୍ୟ ସିଂହ, ଏହାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପଥ ଦେଖାଇଦିଅ।
ତେଷାଂ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦେଵାନାଂ ଵିଷ୍ଣୁରବ୍ରଵୀତ୍ । ମାମେଵ ଯଜତାଂ ଶକ୍ରଃ ପାଵଯିଷ୍ଯାମି ଵଜ୍ରିଣମ୍ ।। ୭.୮୫.
ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ, “ଇନ୍ଦ୍ର ମୋତେ ପୂଜା କରୁନ୍ତୁ, ମୁଁ ବଜ୍ରଧାରୀଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରିଦେବି।”
ପୁଣ୍ଯେନ ହଯମେଧେନ ମାମିଷ୍ଟ୍ଵା ପାକଶାସନଃ । ପୁନରେଷ୍ଯତି ଦେଵାନାମିନ୍ଦ୍ରତ୍ଵମକୁତୋଭଯମ୍ ।। ୭.୮୫.
ପୁଣ୍ୟମୟ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ପୂଜିଲେ, ପାକଶାସନ ପୁଣିଥରେ ଭୟ ଛାଡ଼ି ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରପଦ ଫେରିପାରିବେ।
ଏଵଂ ସନ୍ଦିଶ୍ଯ ତାଂ ଵାଣୀଂ ଦେଵାନାମମୃତୋପମାମ୍ । ଜଗାମ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଦେଵେଶଃ ସ୍ତୂଯମାନସ୍ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପମ୍ ।। ୭.୮୫.
ଏଭଳି ଅମୃତ ସମାନ ବାଣୀ ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କୁ କହି ବିଷ୍ଣୁ, ଦେବତାମାନ୍ୟଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା ମଧ୍ୟରେ, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚାଶୀତିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏଭଳି ମହାର୍ଷି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରଚିତ ପବିତ୍ର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚାଶୀତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ତଦା ଵୃତ୍ରଵଧଂ ସର୍ଵମଖିଲେନ ସ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ । କଥଯିତ୍ଵା ନରଶ୍ରେଷ୍ଠଃ କଥାଶେଷଂ ପ୍ରଚକ୍ରମେ ।। ୭.୮୬.
ତାପରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ସେ ମହାନ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୃତ୍ର ବଧର ସମସ୍ତ କଥା କହି, ଅନ୍ୟ ଅଂଶ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ତତୋ ହତେ ମହାଵୀର୍ଯେ ଵୃତ୍ରେ ଦେଵଭଯଙ୍କରେ । ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଵୃତଃ ଶକ୍ରଃ ସଞ୍ଜ୍ଞାଂ ଲେଭେ ନ ଵୃତ୍ରହା ।। ୭.୮୬.
ତାପରେ, ବିରାଟ୍ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥିବା ବୃତ୍ର ବଧ ହେବା ପରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ହୁସ୍ତି ହରାଇଦେଲେ।
ସୋ ଽନ୍ତମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଲୋକାନାଂ ନଷ୍ଟସଞ୍ଜ୍ଞୋ ଵିଚେତନଃ । କାଲଂ ତତ୍ରାଵସତ୍କଞ୍ଚିଦ୍ଵେଷ୍ଟମାନ ଇଵୋରଗଃ ।। ୭.୮୬.
ସେ ଜଣେ ଅଚେତନ ଓ ଅବୋଧ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଲୋକର ସୀମାନ୍ତକୁ ଗଲେ ଓ କିଛିଦିନ ସେଠାରେ ସାପ ଭଳି ଗୁଟିଏ ହୋଇ ରହିଲେ।
ଅଥ ନଷ୍ଟେ ସହସ୍ରାକ୍ଷେ ଉଦ୍ଵିଗ୍ନମଭଵଜ୍ଜଗତ୍ । ଭୂମିଶ୍ଚ ଧ୍ଵସ୍ତସଙ୍କାଶା ନିଃସ୍ନେହା ଶୁଷ୍କକାନନା ।। ୭.୮୬.
ତାପରେ, ସହସ୍ରନୟନ ହେଉଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର ହରାଇଯିବାରୁ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହେଲା; ଭୂମି ତାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ହରାଇଦେଲା, ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଶୁଷ୍କ ଓ ଜଳହୀନ ହେଲା।
ନିଃସ୍ରୋତସଶ୍ଚ ତେ ସର୍ଵେ ତୁ ହ୍ରଦାଶ୍ଚ ସରିତସ୍ତଥା । ସଙ୍କ୍ଷୋଭଶ୍ଚୈଵ ସତ୍ତ୍ଵାନାମନାଵୃଷ୍ଟିକୃତୋ ଽଭଵତ୍ ।। ୭.୮୬.
ସମସ୍ତ ହ୍ରଦ ଓ ନଦୀ ଜଳ ହରାଇଦେଲା, ଓ ବର୍ଷା ନ ହେବାରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ଅଶାନ୍ତି ଆସିଲା।
କ୍ଷୀଯମାଣେ ତୁ ଲୋକେ ଽସ୍ମିନ୍ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତମନସଃ ସୁରାଃ । ଯଦୁକ୍ତଂ ଵିଷ୍ଣୁନା ପୂର୍ଵଂ ତଂ ଯଜ୍ଞଂ ସମୁପାନଯନ୍ ।। ୭.୮୬.
ଏହିପରି ଲୋକ ଦୁର୍ବଳ ହେଉଥିବା ବେଳେ ଓ ଦେବମାନ୍ୟ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହେଉଥିବାବେଳେ, ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କହିଥିବା ଯଜ୍ଞ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ।
ତତଃ ସର୍ଵେ ସୁରଗଣାଃ ସୋପାଧ୍ଯାଯାଃ ସହର୍ଷିଭିଃ । ତଂ ଦେଶଂ ସମୁପାଜଗ୍ମୁର୍ଯତ୍ରେନ୍ଦ୍ରୋ ଭଯମୋହିତଃ ।। ୭.୮୬.
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଦେବମାନ୍ୟ, ତାଙ୍କ ଉପାଧ୍ୟାୟ ଓ ଋଷିମାନ୍ୟ ସହିତ, ଯେଉଁଠାରେ ଭୟରେ ଅଭିଭୂତ ଇନ୍ଦ୍ର ଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।
ତେ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସହସ୍ରାକ୍ଷମାଵୃତଂ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯଯା । ତଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଦେଵେଶମଶ୍ଵମେଧମୁପାକ୍ରମନ୍ ।। ୭.୮୬.
ସେମାନେ ସହସ୍ରନୟନ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାରେ ଆବୃତ ଦେଖି, ଦେବତାମାନ୍ୟଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ତତୋ ଽଶ୍ଵମେଧଃ ସୁମହାନ୍ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ଵଵୃଧେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯଯାଃ ପାଵନାର୍ଥଂ ନରେଶ୍ଵର ।। ୭.୮୬.
ତାପରେ, ମହାନ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏହି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପବିତ୍ର କରିବା ପାଇଁ ଅତି ମହାନ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା।
ତତୋ ଯଜ୍ଞେ ସମାପ୍ତେ ତୁ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯା ମହାତ୍ମନଃ । ଅଭିଗମ୍ଯାବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ କ୍ଵ ମେ ସ୍ଥାନଂ ଵିଧାସ୍ଯଥ ।। ୭.୮୬.
ଯଜ୍ଞ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ମହାନ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି କହିଲା, “ମୋ ପାଇଁ କେଉଁଠି ସ୍ଥାନ ଦେବେ?”
ତେ ତାମୂଚୁସ୍ତଦା ଦେଵାସ୍ତୁଷ୍ଟାଃ ପ୍ରୀତିସମନ୍ଵିତାଃ । ଚତୁର୍ଧା ଵିଭଜାତ୍ମାନମାତ୍ମନୈଵ ଦୁରାସଦେ ।। ୭.୮୬.
ତାପରେ, ଦେବମାନ୍ୟମାନେ ଖୁସି ଓ ପ୍ରୀତିରେ ତାକୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ନିଜେ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେଉ।”
ଦେଵାନାଂ ଭାଷିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯା ମହାତ୍ମନାମ୍ । ସନ୍ନିଧୌ ସ୍ଥାନମନ୍ଯତ୍ର ଵରଯାମାସ ଦୁର୍ଵସା ।। ୭.୮୬.
ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ମହାନ ମନ୍ୟମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବାବେଳେ, ଦୁର୍ବାସା, ନିଜ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନ ଚୟନ କଲା।
ଏକେନାଂଶେନ ଵତ୍ସ୍ଯାମି ପୂର୍ଣୋଦାସୁ ନଦୀଷୁ ଵୈ । ଚତୁରୋ ଵାର୍ଷିକାନ୍ମାସାନ୍ଦର୍ପଘ୍ନୀ କାମଵାରିଣୀ ।। ୭.୮୬.
ମୋ ଏକ ଅଂଶ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ଭରିଥିବା ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଚାରି ମାସ ରହିବ; ଏହି ସମୟ ଅଭିମାନ ଶମନ କରେ ଓ ଆବଶ୍ୟକ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥାଏ।
ଭୂମ୍ଯାମହଂ ସର୍ଵକାଲମେକେନାଂଶେନ ସର୍ଵଦା । ଵସିଷ୍ଯାମି ନ ସନ୍ଦେହଃ ସତ୍ଯେନୈତଦ୍ବ୍ରଵୀମି ଵଃ ।। ୭.୮୬.
ମୁଁ ଏକ ଅଂଶରେ ସବୁବେଳେ, ସମସ୍ତ କାଳରେ, ଏଇ ପୃଥିବୀରେ ରହିବି; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି ।
ଯୋ ଽଯମଂଶସ୍ତୃତୀଯୋ ମେ ସ୍ତ୍ରୀଷୁ ଯୌଵନଶାଲିଷୁ । ତ୍ରିରାତ୍ରଂ ଦର୍ପପୂର୍ଣାସୁ ଵଶିଷ୍ଯେ ଦର୍ପଘାତିନୀ ।। ୭.୮୬.
ମୋ ତୃତୀୟ ଅଂଶ ଯୁବତୀମାନଙ୍କ ଭିତରେ, ତାଙ୍କର ଯୌବନ ଉତ୍ସାହରେ ତିନି ରାତି ଯାଏଁ ରହିବ; ଯେଉଁବେଳେ ସେମାନେ ଅହଂକାରରେ ଭରିଯାଆନ୍ତି, ସେଠାରେ ମୁଁ ସେ ଅହଂକାରକୁ ଦମନ କରିବି ।