ତ୍ଵଯା ହି ନିତ୍ଯଶଃ ସାହ୍ଯଂ କୃତମେଷାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ । ଅସହ୍ଯମିଦମନ୍ଯେଷାମଗତୀନାଂ ଗତିର୍ଭଵାନ୍ ।। ୭.୮୪.
ତୁମେ ସଦା ଏହି ମହାତ୍ମାମାନେ ପାଇଁ ସାହାଯ୍ୟ କରିଆସିଛ। ଏହା ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଅସହ୍ୟ, ଏବଂ ତୁମେ ଅସହାୟମାନଙ୍କ ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଚତୁରଶୀତିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏଭଳି ମହାର୍ଷି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଚଉଉଠିଏଠ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ତୁ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶତ୍ରୁନିବର୍ହଣଃ । ଵୃତ୍ରଘାତମଶେଷେଣ କଥଯେତ୍ଯାହ ସୁଵ୍ରତ ।। ୭.୮୫.
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ସେଇ କଥା ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରୁଥିବା ସୁବ୍ରତ କହିଲେ, "ବୃତ୍ରାସୁରଙ୍କ ବଧର କଥା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କୁହ।"
ରାଘଵେଣୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦଵର୍ଧନଃ । ଭୂଯ ଏଵ କଥାଂ ଦିଵ୍ଯାଂ କଥଯାମାସ ସୁଵ୍ରତଃ ।। ୭.୮୫.
ରାଘବଙ୍କ ଏପରି କଥା ପରେ, ସୁମିତ୍ରାଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଇଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସୁବ୍ରତ ପୁନି ଦିବ୍ୟ କଥା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ସହସ୍ରାକ୍ଷଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵେଷାଂ ଚ ଦିଵୌକସାମ୍ । ଵିଷ୍ଣୁର୍ଦେଵାନୁଵାଚେଦଂ ସର୍ଵାନିନ୍ଦ୍ରପୁରୋଗମାନ୍ ।। ୭.୮୫.
ସହସ୍ରାକ୍ଷ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ବିଷ୍ଣୁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, କହିଲେ।
ପୂର୍ଵଂ ସୌହୃଦବଦ୍ଧୋ ଽସ୍ମି ଵୃତ୍ରସ୍ଯ ହ ମହାତ୍ମନଃ । ତେନ ଯୁଷ୍ମତ୍ପ୍ରିଯାର୍ଥଂ ହି ନାହଂ ହନ୍ମି ମହାସୁରମ୍ ।। ୭.୮୫.
ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ବୃତ୍ରାସୁରଙ୍କ ସହିତ ମିତ୍ରତାରେ ବନ୍ଧା ଥିଲି। ଏହି କାରଣରୁ, ତୁମମାନଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ ମୁଁ ସେ ମହାଶୁରଙ୍କୁ ମାରୁନାହିଁ।
ଅଵଶ୍ଯଂ କରଣୀଯଂ ଚ ଭଵତାଂ ସୁଖମୁତ୍ତମମ୍ । ତସ୍ମାଦୁପାଯମାଖ୍ଯାସ୍ଯେ ଯେନ ଵୃତ୍ରୋ ନିହନ୍ଯତେ ।। ୭.୮୫.
ତଥାପି, ତୁମମାନଙ୍କର ସର୍ବୋତ୍ତମ ସୁଖ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ହେବା ଉଚିତ। ତେଣୁ, ମୁଁ ଏହାର ଉପାୟ କହିବି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ବୃତ୍ରାସୁର ବଧ ହେବ।
ତ୍ରିଧାଭୂତଂ କରିଷ୍ଯାମି ହ୍ଯାତ୍ମାନଂ ସୁରସତ୍ତମାଃ । ତେନ ଵୃତ୍ରଂ ସହସ୍ରାକ୍ଷୋ ଵଧିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ ।। ୭.୮୫.
ହେ ଦେବମାନ୍ୟମାନେ, ମୁଁ ନିଜକୁ ତିନି ଭାଗରେ ବାଣ୍ଟିଦେବି। ଏହା ଦ୍ୱାରା, ସହସ୍ରାକ୍ଷ ଇନ୍ଦ୍ର ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବୃତ୍ରାସୁରଙ୍କୁ ମାରିପାରିବେ।
ଏକାଂଶୋ ଵାସଵଂ ଯାତୁ ଦ୍ଵିତୀଯୋ ଵଜ୍ରମେଵ ତୁ । ତୃତୀଯୋ ଭୂତଲଂ ଶକ୍ରସ୍ତଦା ଵୃତ୍ରଂ ଵଧିଷ୍ଯତି ।। ୭.୮୫.
ମୋର ଏକ ଭାଗ ବାସବ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରବେଶ କରିବ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗ ବଜ୍ର ହେବ, ତୃତୀୟ ଭାଗ ଭୂମିରେ ଯିବ। ଏପରି ଭାବେ ଶକ୍ର ବୃତ୍ରାସୁରଙ୍କୁ ବଧ କରିବେ।
ତଥା ବ୍ରୁଵତି ଦେଵେଶେ ଦେଵା ଵାକ୍ଯମଥାବ୍ରୁଵନ୍ । ଏଵମେତନ୍ନ ସନ୍ଦେହୋ ଯଥା ଵଦସି ଦୈତ୍ଯହନ୍ ।। ୭.୮୫.
ଦେବତାଙ୍କ ନାୟକ ଏପରି କହିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା କହିଲେ, "ଏହିପରି ହେଉ, ତୁମେ ଯେପରି କହୁଛ, ତାହାରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ହେ ଦାନବ ନାଶକ।"
ଭଦ୍ରଂ ତେ ଽସ୍ତୁ ଗମିଷ୍ଯାମୋ ଵୃତ୍ରାସୁରଵଧୈଷିଣଃ । ଭଜସ୍ଵ ପରମୋଦାର ଵାସଵଂ ସ୍ଵେନ ତେଜସା ।। ୭.୮୫.
"ତୁମ ପାଇଁ ଶୁଭ ହେଉ। ଆମେ ବୃତ୍ରାସୁରଙ୍କ ବଧ ଆଶା କରି ଯିବାକୁ ଯାଉଛୁ। ହେ ଅତି ଉଦାର, ତୁମ ତେଜ ବାସବଙ୍କୁ ଦିଅ।"
ତତଃ ସର୍ଵେ ମହାତ୍ମାନଃ ସହସ୍ରାକ୍ଷପୁରୋଗମାଃ । ତଦାରଣ୍ଯମୁପାକ୍ରାମନ୍ଯତ୍ର ଵୃତ୍ରୋ ମହାସୁରଃ ।। ୭.୮୫.
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ମହାତ୍ମା, ସହସ୍ରାକ୍ଷ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ସେଠାକୁ ଯାଇଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବୃତ୍ରାସୁର ମହାଶୁର ଅଛନ୍ତି।
ତେ ପଶ୍ଯଂସ୍ତେଜସା ଭୂତଂ ତପ୍ଯନ୍ତମସୁରୋତ୍ତମମ୍ । ପିବନ୍ତମିଵ ଲୋକାଂସ୍ତ୍ରୀନ୍ନିର୍ଦହନ୍ତମିଵାମ୍ବରମ୍ ।। ୭.୮୫.
ସେଠାରେ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ, ଅସୁରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯିଏ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ମନେ ହେଉଥିଲା ତିନି ଲୋକକୁ ଗିଲିଯାଉଛନ୍ତି, ଆକାଶକୁ ଦାହ କରୁଛନ୍ତି।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ଚାସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଦେଵାସ୍ତ୍ରାସମୁପାଗମନ୍ । କଥମେନଂ ଵଧିଷ୍ଯାମଃ କଥଂ ନ ସ୍ଯାତ୍ପରାଜଯଃ ।। ୭.୮୫.
ସେଇ ଅସୁରମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦେବତାମାନେ ଭୟରେ ଅକୁଳିଗଲେ—"କିପରି ଏହାକୁ ମାରିପାରିବୁ? କିପରି ପରାଜୟ ହେବ ନାହିଁ?"
ତେଷାଂ ଚିନ୍ତଯତାଂ ତତ୍ର ସହସ୍ରାକ୍ଷଃ ପୁରନ୍ଦରଃ । ଵଜ୍ରଂ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ପାଣିଭ୍ଯାଂ ପ୍ରାହିଣୋଦ୍ଵୃତ୍ରମୂର୍ଧନି ।। ୭.୮୫.
ସେମାନେ ଏପରି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ସହସ୍ରାକ୍ଷ ପୁରନ୍ଦର ଇନ୍ଦ୍ର, ଦୁଇ ହାତରେ ବଜ୍ର ଧରି, ବୃତ୍ରାସୁରଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ।
କାଲାଗ୍ନିନେଵ ଘୋରେଣ ତପ୍ତେନୈଵ ମହାର୍ଚିଷା । ପତତା ଵୃତ୍ରଶିରସା ଜଗତ୍ऺତ୍ରାସମୁପାଗମତ୍ ।। ୭.୮୫.
ଏହି ଭୟଙ୍କର ଓ ତାପ୍ତ ବଜ୍ର ବୃତ୍ରାସୁରଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା, ମନେ ହେଲା ଯେପରି କାଳାଗ୍ନି ଆସିଛି, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଭୟରେ ଅକୁଳିଗଲା।
ଅସମ୍ଭାଵ୍ଯଂ ଵଧଂ ତସ୍ଯ ଵୃତ୍ରସ୍ଯ ଵିବୁଧାଧିପଃ । ଚିନ୍ତଯାନୋ ଜଗାମାଶୁ ଲୋକସ୍ଯାନ୍ତଂ ମହାଯଶାଃ ।। ୭.୮୫.
ବୃତ୍ରାସୁରଙ୍କ ବଧ ଅସମ୍ଭବ ବୋଲି ଭାବି, ମହାୟଶସ୍ବୀ ଦେବତାନାୟକ ଶୀଘ୍ର ଚିନ୍ତା କରି, ଜଗତର ଶେଷ ଦିଗରେ ଚାଲିଗଲେ।
ତମିନ୍ଦ୍ରଂ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯା ଽ ଽଶୁ ଗଚ୍ଛନ୍ତମନୁଗଚ୍ଛତି । ଅପତଚ୍ଚାସ୍ଯ ଗାତ୍ରେଷୁ ତମିନ୍ଦ୍ରଂ ଦୁଃଖମାଵିଶତ୍ ।। ୭.୮୫.
ଇନ୍ଦ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଦୌଡ଼ିଯାଉଥିବାବେଳେ, ସେଇ ପାପ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରି, ତାଙ୍କ ଦେହରେ ପଡ଼ିଲା, ଇନ୍ଦ୍ର ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲେ।
ହତାରଯଃ ପ୍ରନଷ୍ଟେନ୍ଦ୍ରା ଦେଵାଃ ସାଗ୍ନିପୁରୋଗମାଃ । ଵିଷ୍ଣୁଂ ତ୍ରିଭୁଵନେଶାନଂ ମୁହୁର୍ମୁହୁରପୂଜଯନ୍ ।। ୭.୮୫.
ଶତ୍ରୁ ନଶ୍ଟ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ପରେ, ଅଗ୍ନିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ବାରମ୍ବାର ତିନି ଲୋକର ନାଥ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
ତ୍ଵଂ ଗତିଃ ପରମେଶାନ ପୂର୍ଵଜୋ ଜଗତଃ ପିତା । ରକ୍ଷାର୍ଥଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଵିଷ୍ଣୁତ୍ଵମୁପଜଗ୍ମିଵାନ୍ ।। ୭.୮୫.
ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ, ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ସୃଷ୍ଟିର ପ୍ରଥମ ଓ ଜଗତର ପିତା। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ, ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛ।
ହତଶ୍ଚାଯଂ ତ୍ଵଯା ଵୃତ୍ରୋ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯା ଚ ଵାସଵମ୍ । ବାଧତେ ସୁରଶାର୍ଦୂଲ ମୋକ୍ଷଂ ତସ୍ଯା ଵିନିର୍ଦିଶ ।। ୭.୮୫.
ତୁମେ ବୃତ୍ରକୁ ବଧ କରିଛ, ଏବେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି। ହେ ଦେବମାନ୍ୟ ସିଂହ, ଏହାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପଥ ଦେଖାଇଦିଅ।
ତେଷାଂ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦେଵାନାଂ ଵିଷ୍ଣୁରବ୍ରଵୀତ୍ । ମାମେଵ ଯଜତାଂ ଶକ୍ରଃ ପାଵଯିଷ୍ଯାମି ଵଜ୍ରିଣମ୍ ।। ୭.୮୫.
ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ, “ଇନ୍ଦ୍ର ମୋତେ ପୂଜା କରୁନ୍ତୁ, ମୁଁ ବଜ୍ରଧାରୀଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରିଦେବି।”
ପୁଣ୍ଯେନ ହଯମେଧେନ ମାମିଷ୍ଟ୍ଵା ପାକଶାସନଃ । ପୁନରେଷ୍ଯତି ଦେଵାନାମିନ୍ଦ୍ରତ୍ଵମକୁତୋଭଯମ୍ ।। ୭.୮୫.
ପୁଣ୍ୟମୟ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ପୂଜିଲେ, ପାକଶାସନ ପୁଣିଥରେ ଭୟ ଛାଡ଼ି ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରପଦ ଫେରିପାରିବେ।
ଏଵଂ ସନ୍ଦିଶ୍ଯ ତାଂ ଵାଣୀଂ ଦେଵାନାମମୃତୋପମାମ୍ । ଜଗାମ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଦେଵେଶଃ ସ୍ତୂଯମାନସ୍ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପମ୍ ।। ୭.୮୫.
ଏଭଳି ଅମୃତ ସମାନ ବାଣୀ ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କୁ କହି ବିଷ୍ଣୁ, ଦେବତାମାନ୍ୟଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା ମଧ୍ୟରେ, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚାଶୀତିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏଭଳି ମହାର୍ଷି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରଚିତ ପବିତ୍ର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚାଶୀତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ତଦା ଵୃତ୍ରଵଧଂ ସର୍ଵମଖିଲେନ ସ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ । କଥଯିତ୍ଵା ନରଶ୍ରେଷ୍ଠଃ କଥାଶେଷଂ ପ୍ରଚକ୍ରମେ ।। ୭.୮୬.
ତାପରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ସେ ମହାନ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୃତ୍ର ବଧର ସମସ୍ତ କଥା କହି, ଅନ୍ୟ ଅଂଶ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ତତୋ ହତେ ମହାଵୀର୍ଯେ ଵୃତ୍ରେ ଦେଵଭଯଙ୍କରେ । ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଵୃତଃ ଶକ୍ରଃ ସଞ୍ଜ୍ଞାଂ ଲେଭେ ନ ଵୃତ୍ରହା ।। ୭.୮୬.
ତାପରେ, ବିରାଟ୍ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥିବା ବୃତ୍ର ବଧ ହେବା ପରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ହୁସ୍ତି ହରାଇଦେଲେ।
ସୋ ଽନ୍ତମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଲୋକାନାଂ ନଷ୍ଟସଞ୍ଜ୍ଞୋ ଵିଚେତନଃ । କାଲଂ ତତ୍ରାଵସତ୍କଞ୍ଚିଦ୍ଵେଷ୍ଟମାନ ଇଵୋରଗଃ ।। ୭.୮୬.
ସେ ଜଣେ ଅଚେତନ ଓ ଅବୋଧ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଲୋକର ସୀମାନ୍ତକୁ ଗଲେ ଓ କିଛିଦିନ ସେଠାରେ ସାପ ଭଳି ଗୁଟିଏ ହୋଇ ରହିଲେ।
ଅଥ ନଷ୍ଟେ ସହସ୍ରାକ୍ଷେ ଉଦ୍ଵିଗ୍ନମଭଵଜ୍ଜଗତ୍ । ଭୂମିଶ୍ଚ ଧ୍ଵସ୍ତସଙ୍କାଶା ନିଃସ୍ନେହା ଶୁଷ୍କକାନନା ।। ୭.୮୬.
ତାପରେ, ସହସ୍ରନୟନ ହେଉଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର ହରାଇଯିବାରୁ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହେଲା; ଭୂମି ତାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ହରାଇଦେଲା, ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଶୁଷ୍କ ଓ ଜଳହୀନ ହେଲା।
ନିଃସ୍ରୋତସଶ୍ଚ ତେ ସର୍ଵେ ତୁ ହ୍ରଦାଶ୍ଚ ସରିତସ୍ତଥା । ସଙ୍କ୍ଷୋଭଶ୍ଚୈଵ ସତ୍ତ୍ଵାନାମନାଵୃଷ୍ଟିକୃତୋ ଽଭଵତ୍ ।। ୭.୮୬.
ସମସ୍ତ ହ୍ରଦ ଓ ନଦୀ ଜଳ ହରାଇଦେଲା, ଓ ବର୍ଷା ନ ହେବାରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ଅଶାନ୍ତି ଆସିଲା।