ଅକୃଷ୍ଟପଚ୍ଯା ପୃଥିଵୀ ସୁସମ୍ପନ୍ନା ମହାତ୍ମନଃ । ସ ରାଜ୍ଯଂ ତାଦୃଶଂ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ସ୍ଫୀତମଦ୍ଭୁତଦର୍ଶନମ୍ ।। ୭.୮୪.
ଅବିଜାତ ଭୂମି ମଧ୍ୟ ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ପାଇଁ ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ଥିଲା। ସେ ଏମିତି ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଫୁଲିଫଳିଥିବା ରାଜ୍ୟ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ବୁଦ୍ଧିଃ ସମୁପ୍ତନ୍ନା ତପଃ କୁର୍ଯାମନୁତ୍ତମମ୍ । ତପୋ ହି ପରମଂ ଶ୍ରେଯଃ ସମ୍ମୋହମିତରତ୍ସୁଖମ୍ ।। ୭.୮୪.
ତାଙ୍କର ମନେ ଏହିପରେ ଉତ୍ତମ ତପସ୍ୟା କରିବା ଇଚ୍ଛା ଉପଜିଲା। କାରଣ ତପସ୍ୟା ହେଉଛି ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ, ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ସୁଖ ମାତ୍ର ମୋହ ଦେଇଥାଏ।
ସ ନିକ୍ଷିପ୍ଯ ସୁତଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ପୌରେଷୁ ମଧୁରେଶ୍ଵରମ୍ । ତପ ଉଗ୍ରଂ ସମାତିଷ୍ଠତ୍ତାପଯନ୍ସର୍ଵଦେଵତାଃ ।। ୭.୮୪.
ସେ ତାଙ୍କର ବଡ଼ ପୁଅକୁ ନାଗରିକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା କରି ରଖି, ନିଜେ ଉଗ୍ର ତପସ୍ୟାରେ ଲାଗିଗଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦେବତା ଅସ୍ୱସ୍ଥ ହେଲେ।
ତପସ୍ତପ୍ଯତି ଵୃତ୍ରେ ତୁ ଵାସଵଃ ପରମାର୍ତଵତ୍ । ଵିଷ୍ଣୁଂ ସମୁପସଙ୍କ୍ରମ୍ଯ ଵାକ୍ଯମେତଦୁଵାଚ ହ ।। ୭.୮୪.
ବୃତ୍ର ତପସ୍ୟା କରୁଥିବାବେଳେ, ବଡ଼ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ପଡ଼ିଥିବା ବାସବ, ଇନ୍ଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ତପସ୍ଯତା ମହାବାହୋ ଲୋକାଃ ଵୃତ୍ରେଣ ନିର୍ଜିତାଃ । ବଲଵାନ୍ସ ହି ଧର୍ମାତ୍ମା ନୈନଂ ଶକ୍ଷ୍ଯାମି ଶାସିତୁମ୍ ।। ୭.୮୪.
ବୃତ୍ର ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ସମୟରେ, ହେ ମହାବାହୁ, ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ବଶ କରିନେଇଛନ୍ତି। ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଶାସନ କରିପାରିବି ନାହିଁ।
ଯଦ୍ଯସୌ ତପ ଆତିଷ୍ଠେଦ୍ଭୂଯ ଏଵାସୁରେଶ୍ଵର । ଯାଵଲ୍ଲୋକା ଧରିଷ୍ଯନ୍ତି ତାଵଦସ୍ଯ ଵଶାନୁଗାଃ ।। ୭.୮୪.
ଯଦି ସେ ଆସୁର ନାୟକ ପୁନି ତପସ୍ୟା କରିବେ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଲୋକଗୁଡ଼ିକ ରହିବ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କର ଅଧୀନରେ ରହିବେ।
ତଂ ଚୈନଂ ପରମୋଦାରମୁପେକ୍ଷସି ମହାବଲମ୍ । କ୍ଷଣଂ ହି ନ ଭଵେଦ୍ଵୃତ୍ରଃ କ୍ରୁଦ୍ଧେ ତ୍ଵଯି ସୁରେଶ୍ଵର ।। ୭.୮୪.
ଏବଂ ତୁମେ ଏହି ଅତି ଉଦାର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବ୍ରୁତ୍ରଙ୍କୁ ଅନଦେଖା କରୁଛ, ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା, ତୁମେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ ବ୍ରୁତ୍ର ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଯଦା ହି ପ୍ରୀତିସଂଯୋଗଂ ତ୍ଵଯା ଵିଷ୍ଣୋ ସମାଗତଃ । ତଦାପ୍ରଭୃତି ଲୋକାନାଂ ନାଥତ୍ଵମୁପଲବ୍ଧଵାନ୍ ।। ୭.୮୪.
ଯେତେବେଳେ ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ତୁମେ ସ୍ନେହର ସମ୍ପର୍କ ଗଢ଼ିଥିଲ, ସେତେବେଳୁଠାରୁ ସେ ଏହି ଲୋକମାନଙ୍କ ନାଥତ୍ୱ ପାଇଥିଲେ।
ସ ତ୍ଵଂ ପ୍ରସାଦଂ ଲୋକାନାଂ କୁରୁଷ୍ଵ ସୁସମାହିତଃ । ତ୍ଵତ୍କୃତେନ ହି ସର୍ଵଂ ସ୍ଯାପ୍ରଶାନ୍ତମରୁଜଂ ଜଗତ୍ ।। ୭.୮୪.
ତେଣୁ ତୁମେ ଦୃଢ଼ ମନେ ହୋଇ ଏହି ଲୋକମାନଙ୍କୁ କୃପା କର। କାରଣ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅସ୍ଥିର ବିଶ୍ୱ ସମସ୍ତେ ଶାନ୍ତି ପାଇପାରିବ।
ଇମେ ହି ସର୍ଵେ ଵିଷ୍ଣୋ ତ୍ଵାଂ ନିରୀକ୍ଷନ୍ତେ ଦିଵୌକସଃ । ଵୃତ୍ରଘାତେନ ମହତା ତେଷାଂ ସାହ୍ଯଂ କୁରୁଷ୍ଵ ହ ।। ୭.୮୪.
ଏହି ସମସ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ, ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ତୁମକୁ ଦେଖୁଛନ୍ତି। ବୃତ୍ରଙ୍କୁ ବଧ କରିବା ଏହି ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସେମାନଙ୍କୁ ସହଯୋଗ କର।
ତ୍ଵଯା ହି ନିତ୍ଯଶଃ ସାହ୍ଯଂ କୃତମେଷାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ । ଅସହ୍ଯମିଦମନ୍ଯେଷାମଗତୀନାଂ ଗତିର୍ଭଵାନ୍ ।। ୭.୮୪.
ତୁମେ ସଦା ଏହି ମହାତ୍ମାମାନେ ପାଇଁ ସାହାଯ୍ୟ କରିଆସିଛ। ଏହା ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଅସହ୍ୟ, ଏବଂ ତୁମେ ଅସହାୟମାନଙ୍କ ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଚତୁରଶୀତିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏଭଳି ମହାର୍ଷି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଚଉଉଠିଏଠ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ତୁ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶତ୍ରୁନିବର୍ହଣଃ । ଵୃତ୍ରଘାତମଶେଷେଣ କଥଯେତ୍ଯାହ ସୁଵ୍ରତ ।। ୭.୮୫.
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ସେଇ କଥା ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରୁଥିବା ସୁବ୍ରତ କହିଲେ, "ବୃତ୍ରାସୁରଙ୍କ ବଧର କଥା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କୁହ।"
ରାଘଵେଣୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦଵର୍ଧନଃ । ଭୂଯ ଏଵ କଥାଂ ଦିଵ୍ଯାଂ କଥଯାମାସ ସୁଵ୍ରତଃ ।। ୭.୮୫.
ରାଘବଙ୍କ ଏପରି କଥା ପରେ, ସୁମିତ୍ରାଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଇଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସୁବ୍ରତ ପୁନି ଦିବ୍ୟ କଥା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ସହସ୍ରାକ୍ଷଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵେଷାଂ ଚ ଦିଵୌକସାମ୍ । ଵିଷ୍ଣୁର୍ଦେଵାନୁଵାଚେଦଂ ସର୍ଵାନିନ୍ଦ୍ରପୁରୋଗମାନ୍ ।। ୭.୮୫.
ସହସ୍ରାକ୍ଷ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ବିଷ୍ଣୁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, କହିଲେ।
ପୂର୍ଵଂ ସୌହୃଦବଦ୍ଧୋ ଽସ୍ମି ଵୃତ୍ରସ୍ଯ ହ ମହାତ୍ମନଃ । ତେନ ଯୁଷ୍ମତ୍ପ୍ରିଯାର୍ଥଂ ହି ନାହଂ ହନ୍ମି ମହାସୁରମ୍ ।। ୭.୮୫.
ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ବୃତ୍ରାସୁରଙ୍କ ସହିତ ମିତ୍ରତାରେ ବନ୍ଧା ଥିଲି। ଏହି କାରଣରୁ, ତୁମମାନଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ ମୁଁ ସେ ମହାଶୁରଙ୍କୁ ମାରୁନାହିଁ।
ଅଵଶ୍ଯଂ କରଣୀଯଂ ଚ ଭଵତାଂ ସୁଖମୁତ୍ତମମ୍ । ତସ୍ମାଦୁପାଯମାଖ୍ଯାସ୍ଯେ ଯେନ ଵୃତ୍ରୋ ନିହନ୍ଯତେ ।। ୭.୮୫.
ତଥାପି, ତୁମମାନଙ୍କର ସର୍ବୋତ୍ତମ ସୁଖ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ହେବା ଉଚିତ। ତେଣୁ, ମୁଁ ଏହାର ଉପାୟ କହିବି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ବୃତ୍ରାସୁର ବଧ ହେବ।
ତ୍ରିଧାଭୂତଂ କରିଷ୍ଯାମି ହ୍ଯାତ୍ମାନଂ ସୁରସତ୍ତମାଃ । ତେନ ଵୃତ୍ରଂ ସହସ୍ରାକ୍ଷୋ ଵଧିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ ।। ୭.୮୫.
ହେ ଦେବମାନ୍ୟମାନେ, ମୁଁ ନିଜକୁ ତିନି ଭାଗରେ ବାଣ୍ଟିଦେବି। ଏହା ଦ୍ୱାରା, ସହସ୍ରାକ୍ଷ ଇନ୍ଦ୍ର ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବୃତ୍ରାସୁରଙ୍କୁ ମାରିପାରିବେ।
ଏକାଂଶୋ ଵାସଵଂ ଯାତୁ ଦ୍ଵିତୀଯୋ ଵଜ୍ରମେଵ ତୁ । ତୃତୀଯୋ ଭୂତଲଂ ଶକ୍ରସ୍ତଦା ଵୃତ୍ରଂ ଵଧିଷ୍ଯତି ।। ୭.୮୫.
ମୋର ଏକ ଭାଗ ବାସବ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରବେଶ କରିବ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗ ବଜ୍ର ହେବ, ତୃତୀୟ ଭାଗ ଭୂମିରେ ଯିବ। ଏପରି ଭାବେ ଶକ୍ର ବୃତ୍ରାସୁରଙ୍କୁ ବଧ କରିବେ।
ତଥା ବ୍ରୁଵତି ଦେଵେଶେ ଦେଵା ଵାକ୍ଯମଥାବ୍ରୁଵନ୍ । ଏଵମେତନ୍ନ ସନ୍ଦେହୋ ଯଥା ଵଦସି ଦୈତ୍ଯହନ୍ ।। ୭.୮୫.
ଦେବତାଙ୍କ ନାୟକ ଏପରି କହିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା କହିଲେ, "ଏହିପରି ହେଉ, ତୁମେ ଯେପରି କହୁଛ, ତାହାରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ହେ ଦାନବ ନାଶକ।"
ଭଦ୍ରଂ ତେ ଽସ୍ତୁ ଗମିଷ୍ଯାମୋ ଵୃତ୍ରାସୁରଵଧୈଷିଣଃ । ଭଜସ୍ଵ ପରମୋଦାର ଵାସଵଂ ସ୍ଵେନ ତେଜସା ।। ୭.୮୫.
"ତୁମ ପାଇଁ ଶୁଭ ହେଉ। ଆମେ ବୃତ୍ରାସୁରଙ୍କ ବଧ ଆଶା କରି ଯିବାକୁ ଯାଉଛୁ। ହେ ଅତି ଉଦାର, ତୁମ ତେଜ ବାସବଙ୍କୁ ଦିଅ।"
ତତଃ ସର୍ଵେ ମହାତ୍ମାନଃ ସହସ୍ରାକ୍ଷପୁରୋଗମାଃ । ତଦାରଣ୍ଯମୁପାକ୍ରାମନ୍ଯତ୍ର ଵୃତ୍ରୋ ମହାସୁରଃ ।। ୭.୮୫.
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ମହାତ୍ମା, ସହସ୍ରାକ୍ଷ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ସେଠାକୁ ଯାଇଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବୃତ୍ରାସୁର ମହାଶୁର ଅଛନ୍ତି।
ତେ ପଶ୍ଯଂସ୍ତେଜସା ଭୂତଂ ତପ୍ଯନ୍ତମସୁରୋତ୍ତମମ୍ । ପିବନ୍ତମିଵ ଲୋକାଂସ୍ତ୍ରୀନ୍ନିର୍ଦହନ୍ତମିଵାମ୍ବରମ୍ ।। ୭.୮୫.
ସେଠାରେ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ, ଅସୁରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯିଏ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ମନେ ହେଉଥିଲା ତିନି ଲୋକକୁ ଗିଲିଯାଉଛନ୍ତି, ଆକାଶକୁ ଦାହ କରୁଛନ୍ତି।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ଚାସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଦେଵାସ୍ତ୍ରାସମୁପାଗମନ୍ । କଥମେନଂ ଵଧିଷ୍ଯାମଃ କଥଂ ନ ସ୍ଯାତ୍ପରାଜଯଃ ।। ୭.୮୫.
ସେଇ ଅସୁରମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦେବତାମାନେ ଭୟରେ ଅକୁଳିଗଲେ—"କିପରି ଏହାକୁ ମାରିପାରିବୁ? କିପରି ପରାଜୟ ହେବ ନାହିଁ?"
ତେଷାଂ ଚିନ୍ତଯତାଂ ତତ୍ର ସହସ୍ରାକ୍ଷଃ ପୁରନ୍ଦରଃ । ଵଜ୍ରଂ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ପାଣିଭ୍ଯାଂ ପ୍ରାହିଣୋଦ୍ଵୃତ୍ରମୂର୍ଧନି ।। ୭.୮୫.
ସେମାନେ ଏପରି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ସହସ୍ରାକ୍ଷ ପୁରନ୍ଦର ଇନ୍ଦ୍ର, ଦୁଇ ହାତରେ ବଜ୍ର ଧରି, ବୃତ୍ରାସୁରଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ।
କାଲାଗ୍ନିନେଵ ଘୋରେଣ ତପ୍ତେନୈଵ ମହାର୍ଚିଷା । ପତତା ଵୃତ୍ରଶିରସା ଜଗତ୍ऺତ୍ରାସମୁପାଗମତ୍ ।। ୭.୮୫.
ଏହି ଭୟଙ୍କର ଓ ତାପ୍ତ ବଜ୍ର ବୃତ୍ରାସୁରଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା, ମନେ ହେଲା ଯେପରି କାଳାଗ୍ନି ଆସିଛି, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଭୟରେ ଅକୁଳିଗଲା।
ଅସମ୍ଭାଵ୍ଯଂ ଵଧଂ ତସ୍ଯ ଵୃତ୍ରସ୍ଯ ଵିବୁଧାଧିପଃ । ଚିନ୍ତଯାନୋ ଜଗାମାଶୁ ଲୋକସ୍ଯାନ୍ତଂ ମହାଯଶାଃ ।। ୭.୮୫.
ବୃତ୍ରାସୁରଙ୍କ ବଧ ଅସମ୍ଭବ ବୋଲି ଭାବି, ମହାୟଶସ୍ବୀ ଦେବତାନାୟକ ଶୀଘ୍ର ଚିନ୍ତା କରି, ଜଗତର ଶେଷ ଦିଗରେ ଚାଲିଗଲେ।
ତମିନ୍ଦ୍ରଂ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯା ଽ ଽଶୁ ଗଚ୍ଛନ୍ତମନୁଗଚ୍ଛତି । ଅପତଚ୍ଚାସ୍ଯ ଗାତ୍ରେଷୁ ତମିନ୍ଦ୍ରଂ ଦୁଃଖମାଵିଶତ୍ ।। ୭.୮୫.
ଇନ୍ଦ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଦୌଡ଼ିଯାଉଥିବାବେଳେ, ସେଇ ପାପ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରି, ତାଙ୍କ ଦେହରେ ପଡ଼ିଲା, ଇନ୍ଦ୍ର ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲେ।
ହତାରଯଃ ପ୍ରନଷ୍ଟେନ୍ଦ୍ରା ଦେଵାଃ ସାଗ୍ନିପୁରୋଗମାଃ । ଵିଷ୍ଣୁଂ ତ୍ରିଭୁଵନେଶାନଂ ମୁହୁର୍ମୁହୁରପୂଜଯନ୍ ।। ୭.୮୫.
ଶତ୍ରୁ ନଶ୍ଟ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ପରେ, ଅଗ୍ନିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ବାରମ୍ବାର ତିନି ଲୋକର ନାଥ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
ତ୍ଵଂ ଗତିଃ ପରମେଶାନ ପୂର୍ଵଜୋ ଜଗତଃ ପିତା । ରକ୍ଷାର୍ଥଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଵିଷ୍ଣୁତ୍ଵମୁପଜଗ୍ମିଵାନ୍ ।। ୭.୮୫.
ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ, ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ସୃଷ୍ଟିର ପ୍ରଥମ ଓ ଜଗତର ପିତା। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ, ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛ।