ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ରାଘଵସ୍ଯୈତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଵାକ୍ଯଵିଶାରଦଃ । ଭରତଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଭୂତ୍ଵା ଵାକ୍ଯମେତଦୁଵାଚ ହ ।। ୭.୮୩.
ରାଘବଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶବ୍ଦରେ ପାରଙ୍ଗତ ଭରତ ହାତ ଜୋଡି ଏହିପରି କହିଲେ।
ତ୍ଵଯି ଧର୍ମଃ ପରଃ ସାଧୋ ତ୍ଵଯି ସର୍ଵା ଵସୁନ୍ଧରା । ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା ମହାବାହୋ ଯଶଶ୍ଚାମିତଵିକ୍ରମ ।। ୭.୮୩.
ହେ ମହାବାହୁ, ତୁମେ ଧର୍ମର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆଶ୍ରୟ, ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ତୁମରେ ନିର୍ଭର କରିଛି।
ମହୀପାଲାଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରଜାପତିମିଵାମରାଃ । ନିରୀକ୍ଷନ୍ତେ ମହାତ୍ମାନଂ ଲୋକାନାଥଂ ଯଥା ଵଯମ୍ ।। ୭.୮୩.
ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ତୁମକୁ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପରି ଦେଖନ୍ତି, ଯେପରି ଆମେ ଲୋକନାଥଙ୍କୁ ଦେଖୁଛୁ।
ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ପିତୃଵଦ୍ରାଜନ୍ପଶ୍ଯନ୍ତି ତ୍ଵାଂ ମହାବଲ । ପୃଥିଵ୍ଯା ଗତିଭୂତୋ ଽସି ପ୍ରାଣିନାମପି ରାଘଵ ।। ୭.୮୩.
ହେ ମହାବଳୀ ରାଜା, ପୁଅମାନେ ତୁମକୁ ବାପାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପରି ଦେଖନ୍ତି; ହେ ରାଘବ, ତୁମେ ପୃଥିବୀ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ମାର୍ଗ।
ସ ତ୍ଵମେଵଂଵିଧଂ ଯଜ୍ଞମାହର୍ତାସି କଥଂ ନୃପ । ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ରାଜଵଂଶାନାଂ ଵିନାଶୋ ଯତ୍ର ଦୃଶ୍ଯତେ ।। ୭.୮୩.
ହେ ରାଜା, ଏପରି ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ଯେଉଁଠାରେ ପୃଥିବୀରେ ରାଜବଂଶମାନଙ୍କର ନାଶ ଦେଖାଯାଏ, ତୁମେ କିପରି ଏହା କରିପାରିବେ?
ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଯେ ଚ ପୁରୁଷା ରାଜନ୍ପୌରୁଷମାଗତାଃ । ସର୍ଵେଷାଂ ଭଵିତା ତତ୍ର ସଙ୍କ୍ଷଯଃ ସର୍ଵକୋପଜଃ ।। ୭.୮୩.
ହେ ରାଜା, ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁମାନେ ପୁରୁଷତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସେଠାରେ ସମସ୍ତଙ୍କର କ୍ରୋଧରୁ ନାଶ ପାଇବେ।
ସ ତ୍ଵଂ ପୁରୁଷଶାର୍ଦୂଲ ଗୁଣୈରତୁଲଵିକ୍ରମ । ପୃଥିଵୀଂ ନାର୍ହସେ ହନ୍ତୁଂ ଵଶେ ହି ତଵ ଵର୍ତତେ ।। ୭.୮୩.
ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମର ଅପୂର୍ବ ଶକ୍ତି ଓ ଗୁଣ ଅଛି, ତୁମେ ପୃଥିବୀକୁ ନାଶ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହା ସବୁ ତୁମର ଅଧୀନରେ ଅଛି।
ଭରତସ୍ଯ ତୁ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଽମୃତମଯଂ ତଦା । ପ୍ରହର୍ଷମତୁଲଂ ଲେଭେ ରାମଃ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମଃ ।। ୭.୮୩.
ଭରତଙ୍କର ଏହି ଅମୃତ ସମ କଥା ଶୁଣି, ସତ୍ୟବୀର ରାମ ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ।
ଉଵାଚ ଚ ଶୁଭଂ ଵାକ୍ଯଂ କୈକେଯ୍ଯାନନ୍ଦଵର୍ଧନମ୍ । ପ୍ରୀତୋ ଽସ୍ମି ପରିତୁଷ୍ଟୋ ଽସ୍ମି ତଵାଦ୍ଯ ଵଚନେ ଽନଘ ।। ୭.୮୩.
ସେ କୈକେୟୀପୁତ୍ରଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ବଢାଇ ଶୁଭ କଥା କହିଲେ: 'ମୁଁ ତୁମର କଥାରେ ଆଜି ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ସଂତୁଷ୍ଟ।'
ଇଦଂ ଵଚନମକ୍ଲୀବଂ ତ୍ଵଯା ଧର୍ମସମାହିତମ୍ । ଵ୍ଯାହୃତଂ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ପୃଥିଵ୍ଯାଃ ପରିପାଲନମ୍ ।। ୭.୮୩.
ହେ ପୁରୁଷସିଂହ, ଧର୍ମରେ ଭରିଥିବା ଏହି ପୁରୁଷସ୍ଥ କଥା ତୁମେ କହିଛ, ଯାହା ପୃଥିବୀର ରକ୍ଷା ପାଇଁ।
ଏଷ୍ଯଦସ୍ମଦଭିପ୍ରାଯାଦ୍ରାଜସୂଯାତ୍କ୍ରତୂତ୍ତମାତ୍ । ନିଵର୍ତଯାମି ଧର୍ମଜ୍ଞ ତଵ ସୁଵ୍ଯାହୃତେନ ଚ ।। ୭.୮୩.
ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ତୁମର ଭଲ କଥା ଶୁଣି, ଆମର ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଇଚ୍ଛାରୁ ମୁଁ ପଛୁଆଁ ହେଉଛି।
ଲୋକପୀଡାକରଂ କର୍ମ ନ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଵିଚକ୍ଷଣୈଃ । ବାଲାନାଂ ତୁ ଶୁଭଂ ଵାକ୍ଯଂ ଗ୍ରାହ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣପୂର୍ଵଜ । ତସ୍ମାଚ୍ଛୃଣୋମି ତେ ଵାକ୍ଯଂ ସାଧୁ ଯୁକ୍ତଂ ମହାମତେ ।। ୭.୮୩.
ଜଗତକୁ କଷ୍ଟ ଦେଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ଛୋଟମାନେ ଯଦି ଭଲ କଥା କହନ୍ତି, ତାହା ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ, ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ। ଏହିପରି ଭଲ ଓ ଉଚିତ କଥା ମୁଁ ତୁମରୁ ଶୁଣୁଛି।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ତ୍ର୍ଯଶୀତିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ମହାର୍ଷି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ପବିତ୍ର ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ତିରାଶିତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ତଥୋକ୍ତଵତି ରାମେ ତୁ ଭରତେ ଚ ମହାତ୍ମନି । ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଽଥ ଶୁଭଂ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ରଘୁନନ୍ଦନମ୍ ।। ୭.୮୪.
ଏପରି ଭାବେ ରାମ ଓ ମହାତ୍ମା ଭରତ କହିଥିବା ବେଳେ, ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶୁଭ କଥା କହି ରଘୁବଂଶୀଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।
ଅଶ୍ଵମେଧୋ ମହାଯଜ୍ଞଃ ପାଵନଃ ସର୍ଵପାପ୍ମନାମ୍ । ପାଵନସ୍ତଵ ଦୁର୍ଧର୍ଷୋ ରୋଚତାଂ ରଘୁନନ୍ଦନ ।। ୭.୮୪.
ଅଶ୍ୱମେଧ ଏକ ମହା ଯଜ୍ଞ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପୀଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରେ। ଏହି ପବିତ୍ର ଓ ଦୁର୍ଜୟ ଯଜ୍ଞ ତୁମକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁ, ରଘୁବଂଶୀ।
ଶ୍ରୂଯତେ ହି ପୁରାଵୃତ୍ତଂ ଵାସଵେ ସୁମହାତ୍ମନି । ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଵୃତଃ ଶକ୍ରୋ ହଯମେଧେନ ପାଵିତଃ ।। ୭.୮୪.
ପୁରୁଣା କଥାରେ ଶୁଣାଯାଏ, ବଡ଼ ମହାତ୍ମା ବାସବ, ଇନ୍ଦ୍ର, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପରେ ଢାକାଯାଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରି ସେ ପବିତ୍ର ହେଲେ।
ପୁରା କିଲ ମହାବାହୋ ଦେଵାସୁରସମାଗମେ । ଵୃତ୍ରୋ ନାମ ମହାନାସୀଦ୍ଦୈତେଯୋ ଲୋକସମ୍ମତଃ ।। ୭.୮୪.
ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ହେ ମହାବାହୁ, ଦେବ ଓ ଦାନବଙ୍କ ମିଳନ ସମୟରେ, ବୃତ୍ର ନାମକ ଏକ ବଡ଼ ଦାନବ ଥିଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଉଥିଲେ।
ଵିସ୍ତୀର୍ଣୋ ଯୋଜନଶତମୁଚ୍ଛ୍ରିତସ୍ତ୍ରିଗୁଣଂ ତତଃ । ଅନୁରାଗେଣ ଲୋକାଂସ୍ତ୍ରୀନ୍ସ୍ନେହାତ୍ପଶ୍ଯତି ସର୍ଵତଃ ।। ୭.୮୪.
ସେ ବୃତ୍ର ଏକ ଶତ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଓ ତାହାର ତିନିଗୁଣ ଉଚ୍ଚତା ଥିଲା। ସେ ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକକୁ ସ୍ନେହରେ ଭରି ଦେଖୁଥିଲେ।
ଧର୍ମଜ୍ଞଶ୍ଚ କୃତଜ୍ଞଶ୍ଚ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଚ ପରିନିଷ୍ଠିତଃ । ଶଶାସ ପୃଥିଵୀଂ ସ୍ଫୀତାଂ ଧର୍ମେଣ ସୁସମାହିତଃ ।। ୭.୮୪.
ସେ ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ, କୃତଜ୍ଞ ଓ ଜ୍ଞାନରେ ଦୃଢ଼ ଥିଲେ। ସେ ଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ଉତ୍ତମ ଭାବେ ଭୂମିକୁ ଶାସନ କରୁଥିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରଶାସତି ତଦା ସର୍ଵକାମଦୁଘା ମହୀ । ରସଵନ୍ତି ପ୍ରଭୂନାନି ମୂଲାନି ଚ ଫଲାନି ଚ ।। ୭.୮୪.
ସେ ରାଜା ଥିବାବେଳେ, ଭୂମି ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଦେଉଥିଲା। ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ପ୍ରଚୁର ମୂଳ ଓ ଫଳର ରସ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ।
ଅକୃଷ୍ଟପଚ୍ଯା ପୃଥିଵୀ ସୁସମ୍ପନ୍ନା ମହାତ୍ମନଃ । ସ ରାଜ୍ଯଂ ତାଦୃଶଂ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ସ୍ଫୀତମଦ୍ଭୁତଦର୍ଶନମ୍ ।। ୭.୮୪.
ଅବିଜାତ ଭୂମି ମଧ୍ୟ ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ପାଇଁ ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ଥିଲା। ସେ ଏମିତି ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଫୁଲିଫଳିଥିବା ରାଜ୍ୟ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ବୁଦ୍ଧିଃ ସମୁପ୍ତନ୍ନା ତପଃ କୁର୍ଯାମନୁତ୍ତମମ୍ । ତପୋ ହି ପରମଂ ଶ୍ରେଯଃ ସମ୍ମୋହମିତରତ୍ସୁଖମ୍ ।। ୭.୮୪.
ତାଙ୍କର ମନେ ଏହିପରେ ଉତ୍ତମ ତପସ୍ୟା କରିବା ଇଚ୍ଛା ଉପଜିଲା। କାରଣ ତପସ୍ୟା ହେଉଛି ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ, ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ସୁଖ ମାତ୍ର ମୋହ ଦେଇଥାଏ।
ସ ନିକ୍ଷିପ୍ଯ ସୁତଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ପୌରେଷୁ ମଧୁରେଶ୍ଵରମ୍ । ତପ ଉଗ୍ରଂ ସମାତିଷ୍ଠତ୍ତାପଯନ୍ସର୍ଵଦେଵତାଃ ।। ୭.୮୪.
ସେ ତାଙ୍କର ବଡ଼ ପୁଅକୁ ନାଗରିକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା କରି ରଖି, ନିଜେ ଉଗ୍ର ତପସ୍ୟାରେ ଲାଗିଗଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦେବତା ଅସ୍ୱସ୍ଥ ହେଲେ।
ତପସ୍ତପ୍ଯତି ଵୃତ୍ରେ ତୁ ଵାସଵଃ ପରମାର୍ତଵତ୍ । ଵିଷ୍ଣୁଂ ସମୁପସଙ୍କ୍ରମ୍ଯ ଵାକ୍ଯମେତଦୁଵାଚ ହ ।। ୭.୮୪.
ବୃତ୍ର ତପସ୍ୟା କରୁଥିବାବେଳେ, ବଡ଼ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ପଡ଼ିଥିବା ବାସବ, ଇନ୍ଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ତପସ୍ଯତା ମହାବାହୋ ଲୋକାଃ ଵୃତ୍ରେଣ ନିର୍ଜିତାଃ । ବଲଵାନ୍ସ ହି ଧର୍ମାତ୍ମା ନୈନଂ ଶକ୍ଷ୍ଯାମି ଶାସିତୁମ୍ ।। ୭.୮୪.
ବୃତ୍ର ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ସମୟରେ, ହେ ମହାବାହୁ, ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ବଶ କରିନେଇଛନ୍ତି। ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଶାସନ କରିପାରିବି ନାହିଁ।
ଯଦ୍ଯସୌ ତପ ଆତିଷ୍ଠେଦ୍ଭୂଯ ଏଵାସୁରେଶ୍ଵର । ଯାଵଲ୍ଲୋକା ଧରିଷ୍ଯନ୍ତି ତାଵଦସ୍ଯ ଵଶାନୁଗାଃ ।। ୭.୮୪.
ଯଦି ସେ ଆସୁର ନାୟକ ପୁନି ତପସ୍ୟା କରିବେ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଲୋକଗୁଡ଼ିକ ରହିବ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କର ଅଧୀନରେ ରହିବେ।
ତଂ ଚୈନଂ ପରମୋଦାରମୁପେକ୍ଷସି ମହାବଲମ୍ । କ୍ଷଣଂ ହି ନ ଭଵେଦ୍ଵୃତ୍ରଃ କ୍ରୁଦ୍ଧେ ତ୍ଵଯି ସୁରେଶ୍ଵର ।। ୭.୮୪.
ଏବଂ ତୁମେ ଏହି ଅତି ଉଦାର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବ୍ରୁତ୍ରଙ୍କୁ ଅନଦେଖା କରୁଛ, ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା, ତୁମେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ ବ୍ରୁତ୍ର ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଯଦା ହି ପ୍ରୀତିସଂଯୋଗଂ ତ୍ଵଯା ଵିଷ୍ଣୋ ସମାଗତଃ । ତଦାପ୍ରଭୃତି ଲୋକାନାଂ ନାଥତ୍ଵମୁପଲବ୍ଧଵାନ୍ ।। ୭.୮୪.
ଯେତେବେଳେ ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ତୁମେ ସ୍ନେହର ସମ୍ପର୍କ ଗଢ଼ିଥିଲ, ସେତେବେଳୁଠାରୁ ସେ ଏହି ଲୋକମାନଙ୍କ ନାଥତ୍ୱ ପାଇଥିଲେ।
ସ ତ୍ଵଂ ପ୍ରସାଦଂ ଲୋକାନାଂ କୁରୁଷ୍ଵ ସୁସମାହିତଃ । ତ୍ଵତ୍କୃତେନ ହି ସର୍ଵଂ ସ୍ଯାପ୍ରଶାନ୍ତମରୁଜଂ ଜଗତ୍ ।। ୭.୮୪.
ତେଣୁ ତୁମେ ଦୃଢ଼ ମନେ ହୋଇ ଏହି ଲୋକମାନଙ୍କୁ କୃପା କର। କାରଣ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅସ୍ଥିର ବିଶ୍ୱ ସମସ୍ତେ ଶାନ୍ତି ପାଇପାରିବ।
ଇମେ ହି ସର୍ଵେ ଵିଷ୍ଣୋ ତ୍ଵାଂ ନିରୀକ୍ଷନ୍ତେ ଦିଵୌକସଃ । ଵୃତ୍ରଘାତେନ ମହତା ତେଷାଂ ସାହ୍ଯଂ କୁରୁଷ୍ଵ ହ ।। ୭.୮୪.
ଏହି ସମସ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ, ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ତୁମକୁ ଦେଖୁଛନ୍ତି। ବୃତ୍ରଙ୍କୁ ବଧ କରିବା ଏହି ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସେମାନଙ୍କୁ ସହଯୋଗ କର।