କକ୍ଷାନ୍ତରଵିନିକ୍ଷିପ୍ତଂ ଦ୍ଵାସ୍ସ୍ଥଂ ରାମୋ ଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚଃ । ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଭରତଂ ଚୈଵ ଗତ୍ଵା ତୌ ଲଘୁଵିକ୍ରମୌ ୭.୮୨.
ମଧ୍ୟ କକ୍ଷରେ ଦ୍ୱାରରେ ଦଉଡ଼ିଥିବା ଦ୍ୱାରପାଳକକୁ ରାମ କହିଲେ, 'ଯାଅ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଭରତ, ଏହି ଦ୍ରୁତ ଓ ସାହସୀ ଦୁଇ ଭାଇକୁ ଆଣିନେ।'
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଵ୍ଦ୍ଯଶୀତିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଏକାଶୀ ଅଧ୍ୟାୟ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣରେ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଭାଷିତଂ ତସ୍ଯ ରାମସ୍ଯାକ୍ଲିଷ୍ଟ କର୍ମଣଃ । ଦ୍ଵାସ୍ସ୍ଥଃ କୁମାରାଵାହୂଯ ରାଘଵାଯ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍ ।। ୭.୮୩.
ରାମଙ୍କର ନିର୍ମଳ କର୍ମ ଓ କଥା ଶୁଣି, ଦ୍ୱାରପାଳକ ଦୁଇ ରାଜକୁମାରଙ୍କୁ ଡାକି ରାଘବଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ରାଘଵଃ ପ୍ରାପ୍ତୌ ପ୍ରିଯୌ ଭରତଲକ୍ଷ୍ମଣୌ । ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ତଦା ରାମୋ ଵାକ୍ଯମେତଦୁଵାଚ ହ ।। ୭.୮୩.
ରାଘବ ଦେଖିଲେ ଭରତ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆସିଛନ୍ତି, ସେମାନେକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ରାମ ଏହି କଥା କହିଲେ।
କୃତଂ ମଯା ଯଥା ତଥ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜକାର୍ଯମନୁତ୍ତମମ୍ । ଧର୍ମସେତୁମଥୋ ଭୂଯଃ କର୍ତୁମିଚ୍ଛାମି ରାଘଵୌ ।। ୭.୮୩.
ମୁଁ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥାଯଥ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି। ଏବେ, ରଘୁବଂଶର ଦୁଇ ଭାଇ, ମୁଁ ପୁନି ଧର୍ମର ସେତୁ ନିର୍ମାଣ କରିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଅକ୍ଷଯ୍ଯଶ୍ଚାଵ୍ଯଯଶ୍ଚୈଵ ଧର୍ମସେତୁର୍ମତୋ ମମ । ଧର୍ମପ୍ରସାଧକଂ ହ୍ଯେତତ୍ ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶନମ୍ ।। ୭.୮୩.
ମୋ ପାଇଁ ଧର୍ମର ସେତୁ ଅକ୍ଷୟ ଓ ଅବିନାଶୀ। ଏହା ଧର୍ମକୁ ସ୍ଥାପିତ କରେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ଟ କରେ।
ଯୁଵାଭ୍ଯାମାତ୍ମଭୂତାଭ୍ଯାଂ ରାଜସୂଯମନୁତ୍ତମମ୍ । ସହିତୋ ଯଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛାମି ତତ୍ର ଧର୍ମୋ ହି ଶାଶ୍ଵତଃ ।। ୭.୮୩.
ମୁଁ ତୁମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ନିଜ ପରି ଭାବୁଛି, ଏହି ଦୁଇଜଣ ସହିତ ଏକ ଉତ୍ତମ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, କାରଣ ଏହିଠାରେ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଧର୍ମ ଅଛି।
ଇଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ରାଜସୂଯେନ ମିତ୍ରଃ ଶତ୍ରୁନିବର୍ହଣଃ । ସୁହୁତେନ ସୁଯଜ୍ଞେନ ଵରୁଣତ୍ଵମୁପାଗମତ୍ ।। ୭.୮୩.
ମିତ୍ର, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦଳନ କରି, ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରିବା ପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଉତ୍ତମ ହୋମ କରି ବରୁଣ ଦେବତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।
ସୋମଶ୍ଚ ରାଜସୂଯେନ ଇଷ୍ଟ୍ଵା ଧର୍ମେଣ ଧର୍ମଵିତ୍ । ପ୍ରାପ୍ତଶ୍ଚ ସର୍ଵଲୋକେଷୁ କୀର୍ତିସ୍ଥାନଂ ଚ ଶାଶ୍ଵତମ୍ ।। ୭.୮୩.
ଏବଂ ସୋମ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମରେ ରହି ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରି, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଚିରସ୍ଥାୟୀ କୀର୍ତ୍ତି ଅର୍ଜନ କଲେ।
ଅସ୍ମିନ୍ନହନି ଯଚ୍ଛ୍ରେଯଶ୍ଚିନ୍ତ୍ଯତାଂ ତନ୍ମଯା ସହ । ହିତଂ ଚାଯତିଯୁକ୍ତଂ ଚ ପ୍ରଯତୌ କର୍ତୁମର୍ହଥଃ ।। ୭.୮୩.
ଏହି ଦିନରେ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ମିଶି କଣ ଭଲ ହେବ, ତାହା ଭାବିବା; ଏବଂ ଯାହା ଉପକୃତିକର ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ଉଚିତ, ତାହା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ରାଘଵସ୍ଯୈତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଵାକ୍ଯଵିଶାରଦଃ । ଭରତଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଭୂତ୍ଵା ଵାକ୍ଯମେତଦୁଵାଚ ହ ।। ୭.୮୩.
ରାଘବଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶବ୍ଦରେ ପାରଙ୍ଗତ ଭରତ ହାତ ଜୋଡି ଏହିପରି କହିଲେ।
ତ୍ଵଯି ଧର୍ମଃ ପରଃ ସାଧୋ ତ୍ଵଯି ସର୍ଵା ଵସୁନ୍ଧରା । ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା ମହାବାହୋ ଯଶଶ୍ଚାମିତଵିକ୍ରମ ।। ୭.୮୩.
ହେ ମହାବାହୁ, ତୁମେ ଧର୍ମର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆଶ୍ରୟ, ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ତୁମରେ ନିର୍ଭର କରିଛି।
ମହୀପାଲାଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରଜାପତିମିଵାମରାଃ । ନିରୀକ୍ଷନ୍ତେ ମହାତ୍ମାନଂ ଲୋକାନାଥଂ ଯଥା ଵଯମ୍ ।। ୭.୮୩.
ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ତୁମକୁ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପରି ଦେଖନ୍ତି, ଯେପରି ଆମେ ଲୋକନାଥଙ୍କୁ ଦେଖୁଛୁ।
ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ପିତୃଵଦ୍ରାଜନ୍ପଶ୍ଯନ୍ତି ତ୍ଵାଂ ମହାବଲ । ପୃଥିଵ୍ଯା ଗତିଭୂତୋ ଽସି ପ୍ରାଣିନାମପି ରାଘଵ ।। ୭.୮୩.
ହେ ମହାବଳୀ ରାଜା, ପୁଅମାନେ ତୁମକୁ ବାପାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପରି ଦେଖନ୍ତି; ହେ ରାଘବ, ତୁମେ ପୃଥିବୀ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ମାର୍ଗ।
ସ ତ୍ଵମେଵଂଵିଧଂ ଯଜ୍ଞମାହର୍ତାସି କଥଂ ନୃପ । ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ରାଜଵଂଶାନାଂ ଵିନାଶୋ ଯତ୍ର ଦୃଶ୍ଯତେ ।। ୭.୮୩.
ହେ ରାଜା, ଏପରି ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ଯେଉଁଠାରେ ପୃଥିବୀରେ ରାଜବଂଶମାନଙ୍କର ନାଶ ଦେଖାଯାଏ, ତୁମେ କିପରି ଏହା କରିପାରିବେ?
ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଯେ ଚ ପୁରୁଷା ରାଜନ୍ପୌରୁଷମାଗତାଃ । ସର୍ଵେଷାଂ ଭଵିତା ତତ୍ର ସଙ୍କ୍ଷଯଃ ସର୍ଵକୋପଜଃ ।। ୭.୮୩.
ହେ ରାଜା, ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁମାନେ ପୁରୁଷତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସେଠାରେ ସମସ୍ତଙ୍କର କ୍ରୋଧରୁ ନାଶ ପାଇବେ।
ସ ତ୍ଵଂ ପୁରୁଷଶାର୍ଦୂଲ ଗୁଣୈରତୁଲଵିକ୍ରମ । ପୃଥିଵୀଂ ନାର୍ହସେ ହନ୍ତୁଂ ଵଶେ ହି ତଵ ଵର୍ତତେ ।। ୭.୮୩.
ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମର ଅପୂର୍ବ ଶକ୍ତି ଓ ଗୁଣ ଅଛି, ତୁମେ ପୃଥିବୀକୁ ନାଶ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହା ସବୁ ତୁମର ଅଧୀନରେ ଅଛି।
ଭରତସ୍ଯ ତୁ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଽମୃତମଯଂ ତଦା । ପ୍ରହର୍ଷମତୁଲଂ ଲେଭେ ରାମଃ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମଃ ।। ୭.୮୩.
ଭରତଙ୍କର ଏହି ଅମୃତ ସମ କଥା ଶୁଣି, ସତ୍ୟବୀର ରାମ ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ।
ଉଵାଚ ଚ ଶୁଭଂ ଵାକ୍ଯଂ କୈକେଯ୍ଯାନନ୍ଦଵର୍ଧନମ୍ । ପ୍ରୀତୋ ଽସ୍ମି ପରିତୁଷ୍ଟୋ ଽସ୍ମି ତଵାଦ୍ଯ ଵଚନେ ଽନଘ ।। ୭.୮୩.
ସେ କୈକେୟୀପୁତ୍ରଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ବଢାଇ ଶୁଭ କଥା କହିଲେ: 'ମୁଁ ତୁମର କଥାରେ ଆଜି ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ସଂତୁଷ୍ଟ।'
ଇଦଂ ଵଚନମକ୍ଲୀବଂ ତ୍ଵଯା ଧର୍ମସମାହିତମ୍ । ଵ୍ଯାହୃତଂ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ପୃଥିଵ୍ଯାଃ ପରିପାଲନମ୍ ।। ୭.୮୩.
ହେ ପୁରୁଷସିଂହ, ଧର୍ମରେ ଭରିଥିବା ଏହି ପୁରୁଷସ୍ଥ କଥା ତୁମେ କହିଛ, ଯାହା ପୃଥିବୀର ରକ୍ଷା ପାଇଁ।
ଏଷ୍ଯଦସ୍ମଦଭିପ୍ରାଯାଦ୍ରାଜସୂଯାତ୍କ୍ରତୂତ୍ତମାତ୍ । ନିଵର୍ତଯାମି ଧର୍ମଜ୍ଞ ତଵ ସୁଵ୍ଯାହୃତେନ ଚ ।। ୭.୮୩.
ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ତୁମର ଭଲ କଥା ଶୁଣି, ଆମର ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଇଚ୍ଛାରୁ ମୁଁ ପଛୁଆଁ ହେଉଛି।
ଲୋକପୀଡାକରଂ କର୍ମ ନ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଵିଚକ୍ଷଣୈଃ । ବାଲାନାଂ ତୁ ଶୁଭଂ ଵାକ୍ଯଂ ଗ୍ରାହ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣପୂର୍ଵଜ । ତସ୍ମାଚ୍ଛୃଣୋମି ତେ ଵାକ୍ଯଂ ସାଧୁ ଯୁକ୍ତଂ ମହାମତେ ।। ୭.୮୩.
ଜଗତକୁ କଷ୍ଟ ଦେଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ଛୋଟମାନେ ଯଦି ଭଲ କଥା କହନ୍ତି, ତାହା ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ, ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ। ଏହିପରି ଭଲ ଓ ଉଚିତ କଥା ମୁଁ ତୁମରୁ ଶୁଣୁଛି।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ତ୍ର୍ଯଶୀତିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ମହାର୍ଷି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ପବିତ୍ର ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ତିରାଶିତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ତଥୋକ୍ତଵତି ରାମେ ତୁ ଭରତେ ଚ ମହାତ୍ମନି । ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଽଥ ଶୁଭଂ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ରଘୁନନ୍ଦନମ୍ ।। ୭.୮୪.
ଏପରି ଭାବେ ରାମ ଓ ମହାତ୍ମା ଭରତ କହିଥିବା ବେଳେ, ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶୁଭ କଥା କହି ରଘୁବଂଶୀଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।
ଅଶ୍ଵମେଧୋ ମହାଯଜ୍ଞଃ ପାଵନଃ ସର୍ଵପାପ୍ମନାମ୍ । ପାଵନସ୍ତଵ ଦୁର୍ଧର୍ଷୋ ରୋଚତାଂ ରଘୁନନ୍ଦନ ।। ୭.୮୪.
ଅଶ୍ୱମେଧ ଏକ ମହା ଯଜ୍ଞ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପୀଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରେ। ଏହି ପବିତ୍ର ଓ ଦୁର୍ଜୟ ଯଜ୍ଞ ତୁମକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁ, ରଘୁବଂଶୀ।
ଶ୍ରୂଯତେ ହି ପୁରାଵୃତ୍ତଂ ଵାସଵେ ସୁମହାତ୍ମନି । ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଵୃତଃ ଶକ୍ରୋ ହଯମେଧେନ ପାଵିତଃ ।। ୭.୮୪.
ପୁରୁଣା କଥାରେ ଶୁଣାଯାଏ, ବଡ଼ ମହାତ୍ମା ବାସବ, ଇନ୍ଦ୍ର, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପରେ ଢାକାଯାଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରି ସେ ପବିତ୍ର ହେଲେ।
ପୁରା କିଲ ମହାବାହୋ ଦେଵାସୁରସମାଗମେ । ଵୃତ୍ରୋ ନାମ ମହାନାସୀଦ୍ଦୈତେଯୋ ଲୋକସମ୍ମତଃ ।। ୭.୮୪.
ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ହେ ମହାବାହୁ, ଦେବ ଓ ଦାନବଙ୍କ ମିଳନ ସମୟରେ, ବୃତ୍ର ନାମକ ଏକ ବଡ଼ ଦାନବ ଥିଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଉଥିଲେ।
ଵିସ୍ତୀର୍ଣୋ ଯୋଜନଶତମୁଚ୍ଛ୍ରିତସ୍ତ୍ରିଗୁଣଂ ତତଃ । ଅନୁରାଗେଣ ଲୋକାଂସ୍ତ୍ରୀନ୍ସ୍ନେହାତ୍ପଶ୍ଯତି ସର୍ଵତଃ ।। ୭.୮୪.
ସେ ବୃତ୍ର ଏକ ଶତ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଓ ତାହାର ତିନିଗୁଣ ଉଚ୍ଚତା ଥିଲା। ସେ ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକକୁ ସ୍ନେହରେ ଭରି ଦେଖୁଥିଲେ।
ଧର୍ମଜ୍ଞଶ୍ଚ କୃତଜ୍ଞଶ୍ଚ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଚ ପରିନିଷ୍ଠିତଃ । ଶଶାସ ପୃଥିଵୀଂ ସ୍ଫୀତାଂ ଧର୍ମେଣ ସୁସମାହିତଃ ।। ୭.୮୪.
ସେ ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ, କୃତଜ୍ଞ ଓ ଜ୍ଞାନରେ ଦୃଢ଼ ଥିଲେ। ସେ ଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ଉତ୍ତମ ଭାବେ ଭୂମିକୁ ଶାସନ କରୁଥିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରଶାସତି ତଦା ସର୍ଵକାମଦୁଘା ମହୀ । ରସଵନ୍ତି ପ୍ରଭୂନାନି ମୂଲାନି ଚ ଫଲାନି ଚ ।। ୭.୮୪.
ସେ ରାଜା ଥିବାବେଳେ, ଭୂମି ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଦେଉଥିଲା। ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ପ୍ରଚୁର ମୂଳ ଓ ଫଳର ରସ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ।