ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଏକାଶୀତିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଏକାଶୀତିତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ଋଷେର୍ଵଚନମାଜ୍ଞାଯ ରାମଃ ସନ୍ଧ୍ଯାମୁପାସିତୁମ୍ । ଉପାକ୍ରମତ୍ସରଃ ପୁଣ୍ଯମପ୍ସରୋଗଣସେଵିତମ୍ ।। ୭.୮୨.
ଋଷିଙ୍କ କଥା ବୁଝି, ରାମ ସନ୍ଧ୍ୟା ପୂଜା ପାଇଁ ଏକ ପବିତ୍ର ଝିଲିକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅପ୍ସରାମାନେ ସେବା କରୁଥିଲେ।
ତତ୍ରୋଦକମୁପସ୍ପୃଶ୍ଯ ସନ୍ଧ୍ଯାମନ୍ଵାସ୍ଯ ପଶ୍ଚିମାମ୍ । ଆଶ୍ରମଂ ପ୍ରାଵିଶଦ୍ରାମଃ କୁମ୍ଭଯୋନେର୍ମହାତ୍ମନଃ ।। ୭.୮୨.
ସେଠାରେ ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ପଶ୍ଚିମ ସନ୍ଧ୍ୟା ପୂଜା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ରାମ କୁମ୍ଭଯୋନି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତସ୍ଯାଗସ୍ତ୍ଯୋ ବହୁଗୁଣଂ କନ୍ଦମୂଲଂ ତଥୌଷଧିମ୍ । ଶାଲ୍ଯାଦୀନି ପଵିତ୍ରାଣି ଭୋଜନାର୍ଥମକଲ୍ପଯତ୍ ।। ୭.୮୨.
ଅଗସ୍ତ୍ୟ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ବହୁ ପ୍ରକାର କନ୍ଦ, ମୂଳ, ଔଷଧି ଓ ଶାଳିପ୍ରଭୃତି ପବିତ୍ର ଧାନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ।
ସ ଭୁକ୍ତଵାନ୍ନରଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ତଦନ୍ନମମୃତୋପମମ୍ । ପ୍ରୀତଶ୍ଚ ପରିତୁଷ୍ଟଶ୍ଚ ତାଂ ରାତ୍ରିଂ ସମୁପାଵିଶତ୍ ।। ୭.୮୨.
ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ, ସେ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଲେ, ଯାହା ଅମୃତ ସମାନ ଲାଗିଲା; ସେ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ସେ ରାତି ଏଠାରେ କାଟିଲେ।
ପ୍ରଭାତେ କାଲ୍ଯମୁତ୍ଥାଯ କୃତ୍ଵା ଽ ଽହ୍ନିକମରିନ୍ଦମଃ । ଋଷିଂ ସମୁପଚକ୍ରାମ ଗମନାଯ ରଘୂତ୍ତମଃ ।। ୭.୮୨.
ପ୍ରଭାତେ ଶୀଘ୍ର ଉଠି, ଦୈନିକ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଶତ୍ରୁନିବାରକ ରଘୁକୁଳର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ନେବାକୁ ଗଲେ।
ଅଭିଵାଦ୍ଯାବ୍ରଵୀଦ୍ରାମୋ ମହର୍ଷିଂ କୁମ୍ଭସମ୍ଭଵମ୍ । ଆପୃଚ୍ଛେ ସ୍ଵାଂ ପୁରୀଂ ଗନ୍ତୁଂ ମାମନୁଜ୍ଞାତୁମର୍ହସି ।। ୭.୮୨.
ନମସ୍କାର କରି, ରାମ କୁମ୍ଭଯୋନି ମହାର୍ଷିଙ୍କୁ କହିଲେ — 'ମୁଁ ନିଜ ନଗରକୁ ଫେରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ଦୟାକରି ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅ।'
ଧନ୍ଯୋ ଽସ୍ମ୍ଯନୁଗୃହୀତୋ ଽସ୍ମି ଦର୍ଶନେନ ମହାତ୍ମନଃ । ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଚୈଵାଗମିଷ୍ଯାମି ପାଵନାର୍ଥମିହାତ୍ମନଃ ।। ୭.୮୨.
'ମୁଁ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ଧନ୍ୟ ଓ ଅନୁଗୃହୀତ ହୋଇଛି; ମୋ ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ ପୁନି ଆସି ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବି।'
ତଥା ଵଦତି କାକୁତ୍ସ୍ଥେ ଵାକ୍ଯମଦ୍ଭୁତଦର୍ଶନମ୍ । ଉଵାଚ ପରମପ୍ରୀତୋ ଧର୍ମନେତ୍ରସ୍ତପୋଧନଃ ।। ୭.୮୨.
କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଏପରି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା କହିବା ପରେ, ଧର୍ମରେ ନିର୍ମଳ ଏବଂ ତପସ୍ୟାରେ ଧନୀ ମୁନି ଅତି ଖୁସି ହୋଇ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଅତ୍ଯଦ୍ଭୁତମିଦଂ ଵାକ୍ଯଂ ତଵ ରାମ ଶୁଭାକ୍ଷରମ୍ । ପାଵନଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ତ୍ଵମେଵ ରଘୁନନ୍ଦନ ।। ୭.୮୨.
ରାମ, ତୁମର ଏହି ଉତ୍ତମ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଅତି ଶୁଭ ଅଟା। ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ପବିତ୍ର କରିବା ଅଟା।
ମୁହୂର୍ତମପି ରାମ ତ୍ଵାଂ ଯେ ଚ ପଶ୍ଯନ୍ତି କେଚନ । ପାଵିତାଃ ସ୍ଵର୍ଗଭୂତାଶ୍ଚ ପୂଜ୍ଯାସ୍ତେ ସର୍ଵଦୈଵତୈଃ ।। ୭.୮୨.
ରାମ, ଯେଉଁମାନେ କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ପବିତ୍ର ହୋଇ ଶ୍ୱର୍ଗର ଯୋଗ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ସେମାନେକୁ ସଦା ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି।
ଯେ ଚ ତ୍ଵାଂ ଘୋରଚକ୍ଷୁର୍ଭିଃ ପଶ୍ଯନ୍ତି ପ୍ରାଣିନୋ ଭୁଵି । ହତାସ୍ତେ ଯମଦଣ୍ଡେନ ସଦ୍ଯୋ ନିରଯଗାମିନଃ ।। ୭.୮୨.
ଏବଂ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁ ପ୍ରାଣୀମାନେ ତୁମକୁ ଦୁଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଯମଙ୍କର ଦଣ୍ଡରେ ତୁରନ୍ତ ନଷ୍ଟ ହୋଇ ନରକକୁ ଯାନ୍ତି।
ଈଦୃଶସ୍ତ୍ଵଂ ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାଵନଃ ସର୍ଵଦେହିନାମ୍ । ଭୁଵି ତ୍ଵାଂ କଥଯନ୍ତୋ ଽପି ସିଦ୍ଧିମେଷ୍ଯନ୍ତି ରାଘଵ ।। ୭.୮୨.
ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦେହୀମାନଙ୍କର ପବିତ୍ର କରିବା ଅଟା। ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁମାନେ ତୁମର କଥା କହନ୍ତି, ରାଘବ, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସିଦ୍ଧି ପାଇବେ।
ଗଚ୍ଛ ଚାରିଷ୍ଟମଵ୍ଯାଗ୍ରଃ ପନ୍ଥାନମକୁତୋଭଯମ୍ । ପ୍ରଶାଧି ରାଜ୍ଯଂ ଧର୍ମେଣ ଗତିର୍ହି ଜଗତୋ ଭଵାନ୍ ।। ୭.୮୨.
ଅଟା, ଭୟ ଓ ବାଧା ଚିନ୍ତା ନ କରି, ନିରାପଦ ପଥରେ ଯାଅ। ଧର୍ମରେ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କର, କାରଣ ତୁମେ ଏହି ଜଗତର ଆଶ୍ରୟ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ମୁନିନା ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ପ୍ରଗ୍ରହୋ ନୃପଃ । ଅଭ୍ଯଵାଦଯତ ପ୍ରାଜ୍ଞସ୍ତମୃଷିଂ ପୁଣ୍ଯଶାଲିନମ୍ ।। ୭.୮୨.
ମୁନିଙ୍କର ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ହାତ ଜୋଡି ଏବଂ ବିନୟରେ ଏହି ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ଋଷିଙ୍କୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଲେ।
ଅଭିଵାଦ୍ଯ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ତାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵାଂସ୍ତପୋଧନାନ୍ । ଅଧ୍ଯାରୋହତ୍ତଦଵ୍ଯଗ୍ରଃ ପୁଷ୍ପକଂ ହେମଭୂଷିତମ୍ ।। ୭.୮୨.
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ସମସ୍ତ ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଇ, ରାମ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ସୁନାରେ ସଜିତ ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ଚଢିଲେ।
ତଂ ପ୍ରଯାନ୍ତଂ ମୁନିଗଣା ହ୍ଯାଶୀର୍ଵାଦୈଃ ସମନ୍ତତଃ । ଅପୂଜଯନ୍ମହେନ୍ଦ୍ରାଭଂ ସହସ୍ରାକ୍ଷମିଵାମରାଃ ।। ୭.୮୨.
ରାମ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ମୁନିମାନେ ସମସ୍ତ ପାଖରୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ସେଉଁଠି ପୂଜା କଲେ, ଯେପରି ଦେବମାନେ ହେମନେତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି।
ସ୍ଵସ୍ଥଃ ସ ଦଦୃଶେ ରାମଃ ପୁଷ୍ପକେ ହେମଭୂଷିତେ । ଶଶୀ ମେଘସମୀପସ୍ଥୋ ଯଥା ଜଲଧରାଗମେ ।। ୭.୮୨.
ସୁନାରେ ସଜିତ ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ବସି ରାମ ଏପରି ଦେଖାଗଲେ, ଯେପରି ମେଘ ପାଖରେ ଚାନ୍ଦ ରୁତୁ ଆସିବାବେଳେ ଦେଖାଯାଏ।
ତତୋ ଽର୍ଧଦିଵସେ ପ୍ରାପ୍ତେ ପୂଜ୍ଯମାନସ୍ତତସ୍ତତଃ । ଅଯୋଧ୍ଯାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ କାକୁତ୍ସ୍ଥୋ ମଧ୍ଯକକ୍ଷ୍ଯାମଵାରୁହତ୍ ।। ୭.୮୨.
ଅର୍ଧ ଦିନ ଗଲା ପରେ, ଯାତ୍ରାରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ପହଞ୍ଚି ମଧ୍ୟ କକ୍ଷରେ ଉତରିଲେ।
ତତୋ ଵିସୃଜ୍ଯ ରୁଚିରଂ ପୁଷ୍ପକଂ କାମଗାମି ତତ୍ । ଵିସର୍ଜଯିତ୍ଵା ଗଚ୍ଛେତି ସ୍ଵସ୍ତି ତେ ଽସ୍ତ୍ଵିତି ଚ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୭.୮୨.
ତାପରେ, ରାମ ଏହି ଚମତ୍କାରି ଏବଂ ଇଚ୍ଛାପୂରଣ ପୁଷ୍ପକ ରଥକୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, 'ଯାଅ, ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ' ବୋଲି କହି ରଥକୁ ପଠାଇଲେ।
କକ୍ଷାନ୍ତରଵିନିକ୍ଷିପ୍ତଂ ଦ୍ଵାସ୍ସ୍ଥଂ ରାମୋ ଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚଃ । ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଭରତଂ ଚୈଵ ଗତ୍ଵା ତୌ ଲଘୁଵିକ୍ରମୌ ୭.୮୨.
ମଧ୍ୟ କକ୍ଷରେ ଦ୍ୱାରରେ ଦଉଡ଼ିଥିବା ଦ୍ୱାରପାଳକକୁ ରାମ କହିଲେ, 'ଯାଅ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଭରତ, ଏହି ଦ୍ରୁତ ଓ ସାହସୀ ଦୁଇ ଭାଇକୁ ଆଣିନେ।'
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଵ୍ଦ୍ଯଶୀତିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଏକାଶୀ ଅଧ୍ୟାୟ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣରେ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଭାଷିତଂ ତସ୍ଯ ରାମସ୍ଯାକ୍ଲିଷ୍ଟ କର୍ମଣଃ । ଦ୍ଵାସ୍ସ୍ଥଃ କୁମାରାଵାହୂଯ ରାଘଵାଯ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍ ।। ୭.୮୩.
ରାମଙ୍କର ନିର୍ମଳ କର୍ମ ଓ କଥା ଶୁଣି, ଦ୍ୱାରପାଳକ ଦୁଇ ରାଜକୁମାରଙ୍କୁ ଡାକି ରାଘବଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ରାଘଵଃ ପ୍ରାପ୍ତୌ ପ୍ରିଯୌ ଭରତଲକ୍ଷ୍ମଣୌ । ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ତଦା ରାମୋ ଵାକ୍ଯମେତଦୁଵାଚ ହ ।। ୭.୮୩.
ରାଘବ ଦେଖିଲେ ଭରତ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆସିଛନ୍ତି, ସେମାନେକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ରାମ ଏହି କଥା କହିଲେ।
କୃତଂ ମଯା ଯଥା ତଥ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜକାର୍ଯମନୁତ୍ତମମ୍ । ଧର୍ମସେତୁମଥୋ ଭୂଯଃ କର୍ତୁମିଚ୍ଛାମି ରାଘଵୌ ।। ୭.୮୩.
ମୁଁ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥାଯଥ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି। ଏବେ, ରଘୁବଂଶର ଦୁଇ ଭାଇ, ମୁଁ ପୁନି ଧର୍ମର ସେତୁ ନିର୍ମାଣ କରିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଅକ୍ଷଯ୍ଯଶ୍ଚାଵ୍ଯଯଶ୍ଚୈଵ ଧର୍ମସେତୁର୍ମତୋ ମମ । ଧର୍ମପ୍ରସାଧକଂ ହ୍ଯେତତ୍ ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶନମ୍ ।। ୭.୮୩.
ମୋ ପାଇଁ ଧର୍ମର ସେତୁ ଅକ୍ଷୟ ଓ ଅବିନାଶୀ। ଏହା ଧର୍ମକୁ ସ୍ଥାପିତ କରେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ଟ କରେ।
ଯୁଵାଭ୍ଯାମାତ୍ମଭୂତାଭ୍ଯାଂ ରାଜସୂଯମନୁତ୍ତମମ୍ । ସହିତୋ ଯଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛାମି ତତ୍ର ଧର୍ମୋ ହି ଶାଶ୍ଵତଃ ।। ୭.୮୩.
ମୁଁ ତୁମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ନିଜ ପରି ଭାବୁଛି, ଏହି ଦୁଇଜଣ ସହିତ ଏକ ଉତ୍ତମ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, କାରଣ ଏହିଠାରେ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଧର୍ମ ଅଛି।
ଇଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ରାଜସୂଯେନ ମିତ୍ରଃ ଶତ୍ରୁନିବର୍ହଣଃ । ସୁହୁତେନ ସୁଯଜ୍ଞେନ ଵରୁଣତ୍ଵମୁପାଗମତ୍ ।। ୭.୮୩.
ମିତ୍ର, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦଳନ କରି, ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରିବା ପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଉତ୍ତମ ହୋମ କରି ବରୁଣ ଦେବତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।
ସୋମଶ୍ଚ ରାଜସୂଯେନ ଇଷ୍ଟ୍ଵା ଧର୍ମେଣ ଧର୍ମଵିତ୍ । ପ୍ରାପ୍ତଶ୍ଚ ସର୍ଵଲୋକେଷୁ କୀର୍ତିସ୍ଥାନଂ ଚ ଶାଶ୍ଵତମ୍ ।। ୭.୮୩.
ଏବଂ ସୋମ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମରେ ରହି ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରି, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଚିରସ୍ଥାୟୀ କୀର୍ତ୍ତି ଅର୍ଜନ କଲେ।
ଅସ୍ମିନ୍ନହନି ଯଚ୍ଛ୍ରେଯଶ୍ଚିନ୍ତ୍ଯତାଂ ତନ୍ମଯା ସହ । ହିତଂ ଚାଯତିଯୁକ୍ତଂ ଚ ପ୍ରଯତୌ କର୍ତୁମର୍ହଥଃ ।। ୭.୮୩.
ଏହି ଦିନରେ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ମିଶି କଣ ଭଲ ହେବ, ତାହା ଭାବିବା; ଏବଂ ଯାହା ଉପକୃତିକର ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ଉଚିତ, ତାହା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ।