ସ ତଥୋକ୍ତ୍ଵା ମୁନିଜନମରଜାମିଦମବ୍ରଵୀତ୍ । ଇହୈଵ ଵସ ଦୁର୍ମେଧେ ଆଶ୍ରମେ ସୁସମାହିତା ।। ୭.୮୧.
ଏପରି କହି, ସେ ମୁନିମାନେଙ୍କୁ ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଦେଲେ — 'ଏଠାରେ, ଆଶ୍ରମରେ, ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ରହିବା। ଦୁଷ୍ଟ ମନବଳି, ଏଠାରେ ରହ।'
ଇଦଂ ଯୋଜନପର୍ଯନ୍ତଂ ସରଃ ସୁରୁଚିରପ୍ରଭମ୍ । ଅରଜେ ଵିଜ୍ଵରା ଭୁଙ୍କ୍ଷ୍ଵ କାଲଶ୍ଚାତ୍ର ପ୍ରତୀକ୍ଷ୍ଯତାମ୍ ।। ୭.୮୧.
ଏହି ଝିଲି, ଏକ ଯୋଜନ ପରିମାଣର, ବହୁତ ରୂପଶ୍ରୀ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ଏଠାରେ ଧୂଳି ଓ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ରହିବା, ଏଠାରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କର।
ତ୍ଵତ୍ସମୀପେ ଚ ଯେ ସତ୍ତ୍ଵା ଵାସମେଷ୍ଯନ୍ତି ତାଂ ନିଶାମ୍ । ଅଵଧ୍ଯାଃ ପାଂସୁଵର୍ଷେଣ ତେ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ନିତ୍ଯଦା ।। ୭.୮୧.
ତୁମ ନିକଟରେ ଯେଉଁ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏହି ରାତିରେ ଆସିବେ ଓ ରହିବେ, ସେମାନେ ସଦା ଧୂଳି ବର୍ଷାରୁ ରକ୍ଷିତ ହେବେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନିଯୋଗଂ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷେଃ ସା ଽରଜା ଭାର୍ଗଵୀ ତଦା । ତଥେତି ପିତରଂ ପ୍ରାହ ଭାର୍ଗଵଂ ଭୃଶଦୁଃଖିତା । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଭାର୍ଗଵୋ ଵାସମନ୍ଯତ୍ର ସମକାରଯତ୍ ।। ୭.୮୧.
ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି, ଧୂଳିହୀନ ଭାର୍ଗବୀ ଏହିପରି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ନିଜ ପିତା ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ କହିଲେ — 'ଏହିପରି ହେଉ।' ଏପରି କହି, ଭାର୍ଗବ ନିଜ ଆଶ୍ରମ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ କରିଲେ।
ତଚ୍ଚ ରାଜ୍ଯଂ ନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ସଭୃତ୍ଯବଲଵାହନମ୍ । ସପ୍ତାହାଦ୍ଭସ୍ମସାଦ୍ଭୂତଂ ଯଥୋକ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନା ।। ୭.୮୧.
ସେ ରାଜାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କର ସେବକ, ସେନା ଓ ଯାନବାହନ ସହିତ, ବ୍ରହ୍ମବାଦୀଙ୍କ କଥା ଅନୁଯାୟୀ, ସାତ ଦିନରେ ଭସ୍ମରେ ପରିଣତ ହେଲା।
ତସ୍ଯାସୌ ଦଣ୍ଡଵିଷଯୋ ଵିନ୍ଧ୍ଯଶୈଵଲଯୋର୍ନୃପ । ଶପ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଣା ତେନ ଵୈଧର୍ମ୍ଯେ ସହିତେ କୃତେ ।। ୭.୮୧.
ହେ ରାଜା, ଦଣ୍ଡର ଏହି ଭୂମି, ବିନ୍ଧ୍ୟ ଓ ଶୈଳ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟରେ, ଏଠାରେ ଅଧର୍ମ କାରଣରୁ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଙ୍କ ଶାପ ଲାଗିଥିଲା।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯମୁଚ୍ଯତେ । ତପସ୍ଵିନଃ ସ୍ଥିତା ହ୍ଯତ୍ର ଜନସ୍ଥାନମତୋ ଽଭଵତ୍ ।। ୭.୮୧.
ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ସେଇ ସମୟରୁ ଏଠିକୁ 'ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟ' ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଉଛି; ଏଠାରେ ତପସ୍ୱୀମାନେ ରହିଛନ୍ତି, ଏହିପରି ଏଠି 'ଜନସ୍ଥାନ' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲା।
ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଯନ୍ମାଂ ପୃଚ୍ଛସି ରାଘଵ । ସନ୍ଧ୍ଯାମୁପାସିତୁଂ ଵୀର ସମଯୋ ହ୍ଯତିଵର୍ତତେ ।। ୭.୮୧.
ହେ ରାଘବ, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲେ, ସେ ସବୁ କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି; ବିର, ସନ୍ଧ୍ୟା ପୂଜାର ସମୟ ଶୀଘ୍ର ଶେଷ ହେଉଛି।
ଏତେ ମହର୍ଷଯଃ ସର୍ଵେ ପୂର୍ଣକୁମ୍ଭାଃ ସମନ୍ତତଃ । କୃତୋଦକା ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ଆଦିତ୍ଯଂ ପର୍ଯୁପାସତେ ।। ୭.୮୧.
ଏହି ସମସ୍ତ ମହାର୍ଷିମାନେ, ପୂର୍ଣ୍ଣ କଳଶ ନେଇ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ, ନିଜ ଅଭିଷେକ କରି, ହେ ମନୁଷ୍ୟ ସିଂହ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଛନ୍ତି।
ସ ତୈର୍ବ୍ରାହ୍ମଣମଭ୍ଯସ୍ତଂ ସହିତୈର୍ବ୍ରହ୍ମଵିତ୍ତମୈଃ । ରଵିରସ୍ତଂ ଗତୋ ରାମ ଗଚ୍ଛୋଦକମୁପସ୍ପୃଶ ।। ୭.୮୧.
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞମାନେ ସହିତ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିଛନ୍ତି; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହୋଇଛି, ହେ ରାମ, ତୁମେ ଯାଇ ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କର।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଏକାଶୀତିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଏକାଶୀତିତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ଋଷେର୍ଵଚନମାଜ୍ଞାଯ ରାମଃ ସନ୍ଧ୍ଯାମୁପାସିତୁମ୍ । ଉପାକ୍ରମତ୍ସରଃ ପୁଣ୍ଯମପ୍ସରୋଗଣସେଵିତମ୍ ।। ୭.୮୨.
ଋଷିଙ୍କ କଥା ବୁଝି, ରାମ ସନ୍ଧ୍ୟା ପୂଜା ପାଇଁ ଏକ ପବିତ୍ର ଝିଲିକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅପ୍ସରାମାନେ ସେବା କରୁଥିଲେ।
ତତ୍ରୋଦକମୁପସ୍ପୃଶ୍ଯ ସନ୍ଧ୍ଯାମନ୍ଵାସ୍ଯ ପଶ୍ଚିମାମ୍ । ଆଶ୍ରମଂ ପ୍ରାଵିଶଦ୍ରାମଃ କୁମ୍ଭଯୋନେର୍ମହାତ୍ମନଃ ।। ୭.୮୨.
ସେଠାରେ ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ପଶ୍ଚିମ ସନ୍ଧ୍ୟା ପୂଜା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ରାମ କୁମ୍ଭଯୋନି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତସ୍ଯାଗସ୍ତ୍ଯୋ ବହୁଗୁଣଂ କନ୍ଦମୂଲଂ ତଥୌଷଧିମ୍ । ଶାଲ୍ଯାଦୀନି ପଵିତ୍ରାଣି ଭୋଜନାର୍ଥମକଲ୍ପଯତ୍ ।। ୭.୮୨.
ଅଗସ୍ତ୍ୟ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ବହୁ ପ୍ରକାର କନ୍ଦ, ମୂଳ, ଔଷଧି ଓ ଶାଳିପ୍ରଭୃତି ପବିତ୍ର ଧାନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ।
ସ ଭୁକ୍ତଵାନ୍ନରଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ତଦନ୍ନମମୃତୋପମମ୍ । ପ୍ରୀତଶ୍ଚ ପରିତୁଷ୍ଟଶ୍ଚ ତାଂ ରାତ୍ରିଂ ସମୁପାଵିଶତ୍ ।। ୭.୮୨.
ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ, ସେ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଲେ, ଯାହା ଅମୃତ ସମାନ ଲାଗିଲା; ସେ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ସେ ରାତି ଏଠାରେ କାଟିଲେ।
ପ୍ରଭାତେ କାଲ୍ଯମୁତ୍ଥାଯ କୃତ୍ଵା ଽ ଽହ୍ନିକମରିନ୍ଦମଃ । ଋଷିଂ ସମୁପଚକ୍ରାମ ଗମନାଯ ରଘୂତ୍ତମଃ ।। ୭.୮୨.
ପ୍ରଭାତେ ଶୀଘ୍ର ଉଠି, ଦୈନିକ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଶତ୍ରୁନିବାରକ ରଘୁକୁଳର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ନେବାକୁ ଗଲେ।
ଅଭିଵାଦ୍ଯାବ୍ରଵୀଦ୍ରାମୋ ମହର୍ଷିଂ କୁମ୍ଭସମ୍ଭଵମ୍ । ଆପୃଚ୍ଛେ ସ୍ଵାଂ ପୁରୀଂ ଗନ୍ତୁଂ ମାମନୁଜ୍ଞାତୁମର୍ହସି ।। ୭.୮୨.
ନମସ୍କାର କରି, ରାମ କୁମ୍ଭଯୋନି ମହାର୍ଷିଙ୍କୁ କହିଲେ — 'ମୁଁ ନିଜ ନଗରକୁ ଫେରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ଦୟାକରି ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅ।'
ଧନ୍ଯୋ ଽସ୍ମ୍ଯନୁଗୃହୀତୋ ଽସ୍ମି ଦର୍ଶନେନ ମହାତ୍ମନଃ । ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଚୈଵାଗମିଷ୍ଯାମି ପାଵନାର୍ଥମିହାତ୍ମନଃ ।। ୭.୮୨.
'ମୁଁ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ଧନ୍ୟ ଓ ଅନୁଗୃହୀତ ହୋଇଛି; ମୋ ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ ପୁନି ଆସି ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବି।'
ତଥା ଵଦତି କାକୁତ୍ସ୍ଥେ ଵାକ୍ଯମଦ୍ଭୁତଦର୍ଶନମ୍ । ଉଵାଚ ପରମପ୍ରୀତୋ ଧର୍ମନେତ୍ରସ୍ତପୋଧନଃ ।। ୭.୮୨.
କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଏପରି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା କହିବା ପରେ, ଧର୍ମରେ ନିର୍ମଳ ଏବଂ ତପସ୍ୟାରେ ଧନୀ ମୁନି ଅତି ଖୁସି ହୋଇ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଅତ୍ଯଦ୍ଭୁତମିଦଂ ଵାକ୍ଯଂ ତଵ ରାମ ଶୁଭାକ୍ଷରମ୍ । ପାଵନଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ତ୍ଵମେଵ ରଘୁନନ୍ଦନ ।। ୭.୮୨.
ରାମ, ତୁମର ଏହି ଉତ୍ତମ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଅତି ଶୁଭ ଅଟା। ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ପବିତ୍ର କରିବା ଅଟା।
ମୁହୂର୍ତମପି ରାମ ତ୍ଵାଂ ଯେ ଚ ପଶ୍ଯନ୍ତି କେଚନ । ପାଵିତାଃ ସ୍ଵର୍ଗଭୂତାଶ୍ଚ ପୂଜ୍ଯାସ୍ତେ ସର୍ଵଦୈଵତୈଃ ।। ୭.୮୨.
ରାମ, ଯେଉଁମାନେ କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ପବିତ୍ର ହୋଇ ଶ୍ୱର୍ଗର ଯୋଗ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ସେମାନେକୁ ସଦା ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି।
ଯେ ଚ ତ୍ଵାଂ ଘୋରଚକ୍ଷୁର୍ଭିଃ ପଶ୍ଯନ୍ତି ପ୍ରାଣିନୋ ଭୁଵି । ହତାସ୍ତେ ଯମଦଣ୍ଡେନ ସଦ୍ଯୋ ନିରଯଗାମିନଃ ।। ୭.୮୨.
ଏବଂ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁ ପ୍ରାଣୀମାନେ ତୁମକୁ ଦୁଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଯମଙ୍କର ଦଣ୍ଡରେ ତୁରନ୍ତ ନଷ୍ଟ ହୋଇ ନରକକୁ ଯାନ୍ତି।
ଈଦୃଶସ୍ତ୍ଵଂ ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାଵନଃ ସର୍ଵଦେହିନାମ୍ । ଭୁଵି ତ୍ଵାଂ କଥଯନ୍ତୋ ଽପି ସିଦ୍ଧିମେଷ୍ଯନ୍ତି ରାଘଵ ।। ୭.୮୨.
ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦେହୀମାନଙ୍କର ପବିତ୍ର କରିବା ଅଟା। ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁମାନେ ତୁମର କଥା କହନ୍ତି, ରାଘବ, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସିଦ୍ଧି ପାଇବେ।
ଗଚ୍ଛ ଚାରିଷ୍ଟମଵ୍ଯାଗ୍ରଃ ପନ୍ଥାନମକୁତୋଭଯମ୍ । ପ୍ରଶାଧି ରାଜ୍ଯଂ ଧର୍ମେଣ ଗତିର୍ହି ଜଗତୋ ଭଵାନ୍ ।। ୭.୮୨.
ଅଟା, ଭୟ ଓ ବାଧା ଚିନ୍ତା ନ କରି, ନିରାପଦ ପଥରେ ଯାଅ। ଧର୍ମରେ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କର, କାରଣ ତୁମେ ଏହି ଜଗତର ଆଶ୍ରୟ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ମୁନିନା ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ପ୍ରଗ୍ରହୋ ନୃପଃ । ଅଭ୍ଯଵାଦଯତ ପ୍ରାଜ୍ଞସ୍ତମୃଷିଂ ପୁଣ୍ଯଶାଲିନମ୍ ।। ୭.୮୨.
ମୁନିଙ୍କର ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ହାତ ଜୋଡି ଏବଂ ବିନୟରେ ଏହି ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ଋଷିଙ୍କୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଲେ।
ଅଭିଵାଦ୍ଯ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ତାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵାଂସ୍ତପୋଧନାନ୍ । ଅଧ୍ଯାରୋହତ୍ତଦଵ୍ଯଗ୍ରଃ ପୁଷ୍ପକଂ ହେମଭୂଷିତମ୍ ।। ୭.୮୨.
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ସମସ୍ତ ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଇ, ରାମ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ସୁନାରେ ସଜିତ ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ଚଢିଲେ।
ତଂ ପ୍ରଯାନ୍ତଂ ମୁନିଗଣା ହ୍ଯାଶୀର୍ଵାଦୈଃ ସମନ୍ତତଃ । ଅପୂଜଯନ୍ମହେନ୍ଦ୍ରାଭଂ ସହସ୍ରାକ୍ଷମିଵାମରାଃ ।। ୭.୮୨.
ରାମ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ମୁନିମାନେ ସମସ୍ତ ପାଖରୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ସେଉଁଠି ପୂଜା କଲେ, ଯେପରି ଦେବମାନେ ହେମନେତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି।
ସ୍ଵସ୍ଥଃ ସ ଦଦୃଶେ ରାମଃ ପୁଷ୍ପକେ ହେମଭୂଷିତେ । ଶଶୀ ମେଘସମୀପସ୍ଥୋ ଯଥା ଜଲଧରାଗମେ ।। ୭.୮୨.
ସୁନାରେ ସଜିତ ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ବସି ରାମ ଏପରି ଦେଖାଗଲେ, ଯେପରି ମେଘ ପାଖରେ ଚାନ୍ଦ ରୁତୁ ଆସିବାବେଳେ ଦେଖାଯାଏ।
ତତୋ ଽର୍ଧଦିଵସେ ପ୍ରାପ୍ତେ ପୂଜ୍ଯମାନସ୍ତତସ୍ତତଃ । ଅଯୋଧ୍ଯାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ କାକୁତ୍ସ୍ଥୋ ମଧ୍ଯକକ୍ଷ୍ଯାମଵାରୁହତ୍ ।। ୭.୮୨.
ଅର୍ଧ ଦିନ ଗଲା ପରେ, ଯାତ୍ରାରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ପହଞ୍ଚି ମଧ୍ୟ କକ୍ଷରେ ଉତରିଲେ।
ତତୋ ଵିସୃଜ୍ଯ ରୁଚିରଂ ପୁଷ୍ପକଂ କାମଗାମି ତତ୍ । ଵିସର୍ଜଯିତ୍ଵା ଗଚ୍ଛେତି ସ୍ଵସ୍ତି ତେ ଽସ୍ତ୍ଵିତି ଚ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୭.୮୨.
ତାପରେ, ରାମ ଏହି ଚମତ୍କାରି ଏବଂ ଇଚ୍ଛାପୂରଣ ପୁଷ୍ପକ ରଥକୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, 'ଯାଅ, ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ' ବୋଲି କହି ରଥକୁ ପଠାଇଲେ।