ଦାସ୍ଯତେ ଚାନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗ ତଵ ମା ଯାଚିତଃ ପିତା ।। ୭.୮୦.
ଏବଂ ତୁମେ ଯଦି ଅନୁରୋଧ କରିବା, ମୋର ଦୋଷହୀନ ପିତା ନିଶ୍ଚୟ ମୋତେ ତୁମକୁ ଦେଇଦେବେ।
ଏଵଂ ବ୍ରୁଵାଣାମରଜାଂ ଦଣ୍ଡଃ କାମଵଶଂ ଗତଃ । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମଦୋନ୍ମତ୍ତଃ ଶିରସ୍ଯାଧାଯ ଚାଞ୍ଜଲିମ୍ ।। ୭.୮୦.
ଏପରି ଅରଜା କହିଥିବାବେଳେ, ଦଣ୍ଡ କାମରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ମଦରେ ମତିହୀନ ହୋଇ, ମୁଣ୍ଡରେ ଅଞ୍ଜଳି ରଖି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ପ୍ରସାଦଂ କୁରୁ ସୁଶ୍ରୋଣି ନ କାଲଂ କ୍ଷେପ୍ତୁମର୍ହସି । ତ୍ଵତ୍କୃତେ ହି ମମ ପ୍ରାଣା ଵିଦୀର୍ଯନ୍ତେ ଵରାନନେ ।। ୭.୮୦.
ସୁନ୍ଦର ନିତମ୍ଭବତୀ, ଦୟା କରିବାକୁ ଦୟା କର। ଦୟା କରିବାରେ ଅପେକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ତୁମ ପାଇଁ ମୋ ଜୀବନ ଭାଙ୍ଗିଯାଉଛି, ସୁନ୍ଦର ମୁହଁବତୀ।
ତ୍ଵାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମେ ଵଧୋ ଵା ସ୍ଯାଚ୍ଛାପୋ ଵା ଯଦି ଦାରୁଣଃ । ଭକ୍ତଂ ଭଜସ୍ଵ ମାଂ ଭୀରୁ ଭଜମାନଂ ସୁଵିହ୍ଵଲମ୍ ।। ୭.୮୦.
ତୁମକୁ ପାଇଲେ, ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ହେଉ ନାହିଁ ଦୁଃଖଦ ଶାପ ହେଉ। ଭୟଭିତ ହୃଦୟରେ, ମୁଁ ତୁମେ ପାଇଁ ଭକ୍ତିରେ ଅନୁରାଗୀ; ଦୟା କରି ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କର।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ତାଂ କନ୍ଯାଂ ଦୋର୍ଭ୍ଯାଂ ଗୃହ୍ଯ ବଲାଦ୍ବଲୀ । ଵିସ୍ଫୁରନ୍ତୀଂ ଯଥାକାମଂ ମୈଥୁନାଯୋପଚକ୍ରମେ ।। ୭.୮୦.
ଏପରି କଥା କହି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦଣ୍ଡ ତାକୁ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଦୁଇ ହାତରେ ଧରିଲେ। ସେ ଯେପରି ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ, ତଥାପି ଦଣ୍ଡ ତାଙ୍କୁ ଜବରଦସ୍ତି ମିଳନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଏତମର୍ଥଂ ମହାଘୋରଂ ଦଣ୍ଡଃ କୃତ୍ଵା ସୁଦାରୁଣମ୍ । ନଗରଂ ପ୍ରଯଯାଵାଶୁ ମଧୁମନ୍ତମନୁତ୍ତମମ୍ ।। ୭.୮୦.
ଏହି ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଦୟାହୀନ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଦଣ୍ଡ ତୁରନ୍ତ ମଧୁମନ୍ତ ନଗରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଅରଜା ଽପି ରୁଦନ୍ତୀ ସା ଆଶ୍ରମସ୍ଯାଵିଦୂରତଃ । ପ୍ରତୀକ୍ଷନ୍ତି ସୁସଂତ୍ରସ୍ତା ପିତରଂ ଦେଵସନ୍ନିଭମ୍ ।। ୭.୮୦.
ଅରଜା ମଧ୍ୟ, ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇ ଭୟରେ ଆଶ୍ରମ ନିକଟରେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଦେବତା ସମାନ ପିତାଙ୍କୁ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଽଶୀତିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଅଶୀତିତମ ସର୍ଗ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣରେ, ମହାକବି ଭାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ପ୍ରଥମ ମହାକାବ୍ୟରେ ଶେଷ ହେଲା।
ସ ମୁହୂର୍ତାଦୁପଶ୍ରୁତ୍ଯ ଦେଵର୍ଷିରମିତପ୍ରଭଃ । ସ୍ଵମାଶ୍ରମଂ ଶିଷ୍ଯଵୃତଃ କ୍ଷୁଧାର୍ତଃ ସନ୍ନ୍ଯଵର୍ତତ ।। ୭.୮୧.
ଅଳ୍ପ ସମୟ ପରେ, ଅପାର ତେଜସ୍ବୀ ଦେବ ଋଷି, ଶିଷ୍ୟମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଓ ଭୋକରେ କ୍ଷୁଦ୍ର, ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଲେ।
ସୋ ଽପଶ୍ଯଦରଜାଂ ଦୀନାଂ ରଜସା ସମଭିପ୍ଲୁତାମ୍ । ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନାମିଵ ଗ୍ରହଗ୍ରସ୍ତାଂ ପ୍ରତ୍ଯୂଷେ ନ ଵିରାଜତୀମ୍ ।। ୭.୮୧.
ସେ ଅରଜାକୁ ଦୁଃଖିତ ଓ ଧୂଳିରେ ଢାକା ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ଉଷାକାଳରେ ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତି ଗ୍ରହ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ହୋଇ ଚମକୁନାହିଁ।
ତସ୍ଯ ରୋଷଃ ସମଭଵତ୍କ୍ଷୁଧାର୍ତସ୍ଯ ଵିଶେଷତଃ । ନିର୍ଦହନ୍ନିଵ ଲୋକାଂସ୍ତ୍ରୀଞ୍ଛିଷ୍ଯାଂଶ୍ଚୈତଦୁଵାଚ ହ ।। ୭.୮୧.
ଭୋକରେ ଅଧିକ ରୋଷ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ଯେପରି ଜଗତକୁ ଜ୍ୱାଳାଇ ଦେଉଛି। ସେ ଏହି କଥା ନିଜ ଶିଷ୍ୟମାନେ ପ୍ରତି କହିଲେ।
ପଶ୍ଯଧ୍ଵଂ ଵିପରୀତସ୍ଯ ଦଣ୍ଡସ୍ଯାଵିଜିତାତ୍ମନଃ । ଵିପତ୍ତିଂ ଘୋରସଙ୍କାଶାଂ କ୍ରୁଦ୍ଧାମଗ୍ନିଶିଖାମିଵ ।। ୭.୮୧.
ଅନ୍ୟାୟ କରୁଥିବା ଦଣ୍ଡର ଅନିୟମିତ ମନକୁ ଦେଖ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଘଟନା ଆସିଛି, ଯେଉଁଠି କ୍ରୋଧର ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି ଦେଖାଯାଉଛି।
କ୍ଷଯୋ ଽସ୍ଯ ଦୁର୍ମତେଃ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସାନୁଗସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ । ଯଃ ପ୍ରଦୀପ୍ତାଂ ହୁତାଶସ୍ଯ ଶିଖାଂ ଵୈ ସ୍ପ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛତି ।। ୭.୮୧.
ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଦଣ୍ଡ ଓ ତାଙ୍କର ସାଥୀମାନେ ଉପରେ ନଶ୍ଟ ଆସିଛି, କାରଣ ସେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିର ଶିଖାକୁ ଛୁଇଁବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି।
ଯସ୍ମାତ୍ସ କୃତଵାନ୍ପାପମୀଦୃଶଂ ଘୋରସଂହିତମ୍ । ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତି ଦୁର୍ମେଧାଃ ଫଲଂ ପାପସ୍ଯ କର୍ମଣଃ ।। ୭.୮୧.
ସେ ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଦୁଃଖଦ ପାପ କରିଥିବାରୁ, ଦୁଷ୍ଟ ମନବତୀ ସେ ତାଙ୍କର କର୍ମର ଫଳ ନିଶ୍ଚିତ ଭୋଗିବେ।
ସପ୍ତରାତ୍ରେଣ ରାଜାସୌ ସଭୃତ୍ଯବଲଵାହନଃ । ପାପକର୍ମସମାଚାରୋ ଵଧଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତି ଦୁର୍ମତିଃ ।। ୭.୮୧.
ସାତ ରାତି ମଧ୍ୟରେ, ଏହି ରାଜା ତାଙ୍କର ସେବକ, ସେନା ଓ ଯାନସାଧନ ସହିତ, ପାପ କର୍ମ କରିଥିବାରୁ, ଦୁଷ୍ଟ ମନରେ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇବେ।
ସମନ୍ତାଦ୍ଯୋଜନଶତଂ ଵିଷଯଂ ଚାସ୍ଯ ଦୁର୍ମତେଃ । ଧକ୍ଷ୍ଯତେ ପାଂସୁଵର୍ଷେଣ ମହତା ପାକଶାସନଃ ।। ୭.୮୧.
ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ମନବତୀର ଅଞ୍ଚଳରେ, ଚାରିପାଖରେ ଶତ ଯୋଜନ ଅଞ୍ଚଳ, ଏକ ବଡ଼ ଧୂଳି ବର୍ଷାରେ ନଶ୍ଟ ହେଇଯିବ, ଦଣ୍ଡ ଶାସନର ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ।
ସର୍ଵସତ୍ଵାନି ଯାନୀହ ସ୍ଥାଵରାଣି ଚରାଣି ଚ । ମହତା ପାଂସୁଵର୍ଷେଣ ଵିଲଯଂ ସର୍ଵତୋ ଽଗମନ୍ ।। ୭.୮୧.
ଏଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ, ବଡ଼ ଧୂଳି ବର୍ଷାରେ ସମସ୍ତଠାରେ ନଶ୍ଟ ହେଉଛି।
ଦଣ୍ଡସ୍ଯ ଵିଷଯୋ ଯାଵତ୍ତାଵତ୍ସର୍ଵସମୁଚ୍ଛ୍ରଯମ୍ । ପାଂସୁଵର୍ଷମିଵାଲକ୍ଷ୍ଯଂ ସପ୍ତରାତ୍ରଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୭.୮୧.
ଦଣ୍ଡର ଅଞ୍ଚଳ ଯେଉଁଠି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆଛି, ସେଉଁଠି ସାତ ରାତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଦୃଶ୍ୟ ଧୂଳି ବର୍ଷା ହେବ, ସମସ୍ତକୁ ଢାକି ଦେବ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା କ୍ରୋଧତାମ୍ରାକ୍ଷସ୍ତଦାଶ୍ରମନିଵାସିନମ୍ । ଜନଂ ଜନପଦାନ୍ତେଷୁ ସ୍ଥୀଯତାମିତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୮୧.
ଏପରି କଥା କହି, କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ ହୋଇ, ସେ ଆଶ୍ରମବାସୀମାନେ ପ୍ରତି କହିଲେ, 'ଲୋକମାନେ ଗ୍ରାମର ସୀମାରେ ରହନ୍ତୁ।'
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୂଶନସୋ ଵାକ୍ଯଂ ସୋ ଽ ଽଶ୍ରମାଵସଥୋ ଜନଃ । ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତୋ ଵିଷଯାତ୍ତସ୍ମାତ୍ସ୍ଥାନଂ ଚକ୍ରେ ଽଥ ବାହ୍ଯତଃ ।। ୭.୮୧.
ଉଶନସଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଆଶ୍ରମରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନେ ସେଉଁଠୁ ବାହାରି ଗଲେ ଓ ଅଞ୍ଚଳର ବାହାରେ ନିଜ ନିବାସ କଲେ।
ସ ତଥୋକ୍ତ୍ଵା ମୁନିଜନମରଜାମିଦମବ୍ରଵୀତ୍ । ଇହୈଵ ଵସ ଦୁର୍ମେଧେ ଆଶ୍ରମେ ସୁସମାହିତା ।। ୭.୮୧.
ଏପରି କହି, ସେ ମୁନିମାନେଙ୍କୁ ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଦେଲେ — 'ଏଠାରେ, ଆଶ୍ରମରେ, ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ରହିବା। ଦୁଷ୍ଟ ମନବଳି, ଏଠାରେ ରହ।'
ଇଦଂ ଯୋଜନପର୍ଯନ୍ତଂ ସରଃ ସୁରୁଚିରପ୍ରଭମ୍ । ଅରଜେ ଵିଜ୍ଵରା ଭୁଙ୍କ୍ଷ୍ଵ କାଲଶ୍ଚାତ୍ର ପ୍ରତୀକ୍ଷ୍ଯତାମ୍ ।। ୭.୮୧.
ଏହି ଝିଲି, ଏକ ଯୋଜନ ପରିମାଣର, ବହୁତ ରୂପଶ୍ରୀ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ଏଠାରେ ଧୂଳି ଓ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ରହିବା, ଏଠାରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କର।
ତ୍ଵତ୍ସମୀପେ ଚ ଯେ ସତ୍ତ୍ଵା ଵାସମେଷ୍ଯନ୍ତି ତାଂ ନିଶାମ୍ । ଅଵଧ୍ଯାଃ ପାଂସୁଵର୍ଷେଣ ତେ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ନିତ୍ଯଦା ।। ୭.୮୧.
ତୁମ ନିକଟରେ ଯେଉଁ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏହି ରାତିରେ ଆସିବେ ଓ ରହିବେ, ସେମାନେ ସଦା ଧୂଳି ବର୍ଷାରୁ ରକ୍ଷିତ ହେବେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନିଯୋଗଂ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷେଃ ସା ଽରଜା ଭାର୍ଗଵୀ ତଦା । ତଥେତି ପିତରଂ ପ୍ରାହ ଭାର୍ଗଵଂ ଭୃଶଦୁଃଖିତା । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଭାର୍ଗଵୋ ଵାସମନ୍ଯତ୍ର ସମକାରଯତ୍ ।। ୭.୮୧.
ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି, ଧୂଳିହୀନ ଭାର୍ଗବୀ ଏହିପରି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ନିଜ ପିତା ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ କହିଲେ — 'ଏହିପରି ହେଉ।' ଏପରି କହି, ଭାର୍ଗବ ନିଜ ଆଶ୍ରମ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ କରିଲେ।
ତଚ୍ଚ ରାଜ୍ଯଂ ନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ସଭୃତ୍ଯବଲଵାହନମ୍ । ସପ୍ତାହାଦ୍ଭସ୍ମସାଦ୍ଭୂତଂ ଯଥୋକ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନା ।। ୭.୮୧.
ସେ ରାଜାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କର ସେବକ, ସେନା ଓ ଯାନବାହନ ସହିତ, ବ୍ରହ୍ମବାଦୀଙ୍କ କଥା ଅନୁଯାୟୀ, ସାତ ଦିନରେ ଭସ୍ମରେ ପରିଣତ ହେଲା।
ତସ୍ଯାସୌ ଦଣ୍ଡଵିଷଯୋ ଵିନ୍ଧ୍ଯଶୈଵଲଯୋର୍ନୃପ । ଶପ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଣା ତେନ ଵୈଧର୍ମ୍ଯେ ସହିତେ କୃତେ ।। ୭.୮୧.
ହେ ରାଜା, ଦଣ୍ଡର ଏହି ଭୂମି, ବିନ୍ଧ୍ୟ ଓ ଶୈଳ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟରେ, ଏଠାରେ ଅଧର୍ମ କାରଣରୁ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଙ୍କ ଶାପ ଲାଗିଥିଲା।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯମୁଚ୍ଯତେ । ତପସ୍ଵିନଃ ସ୍ଥିତା ହ୍ଯତ୍ର ଜନସ୍ଥାନମତୋ ଽଭଵତ୍ ।। ୭.୮୧.
ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ସେଇ ସମୟରୁ ଏଠିକୁ 'ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟ' ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଉଛି; ଏଠାରେ ତପସ୍ୱୀମାନେ ରହିଛନ୍ତି, ଏହିପରି ଏଠି 'ଜନସ୍ଥାନ' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲା।
ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଯନ୍ମାଂ ପୃଚ୍ଛସି ରାଘଵ । ସନ୍ଧ୍ଯାମୁପାସିତୁଂ ଵୀର ସମଯୋ ହ୍ଯତିଵର୍ତତେ ।। ୭.୮୧.
ହେ ରାଘବ, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲେ, ସେ ସବୁ କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି; ବିର, ସନ୍ଧ୍ୟା ପୂଜାର ସମୟ ଶୀଘ୍ର ଶେଷ ହେଉଛି।
ଏତେ ମହର୍ଷଯଃ ସର୍ଵେ ପୂର୍ଣକୁମ୍ଭାଃ ସମନ୍ତତଃ । କୃତୋଦକା ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ଆଦିତ୍ଯଂ ପର୍ଯୁପାସତେ ।। ୭.୮୧.
ଏହି ସମସ୍ତ ମହାର୍ଷିମାନେ, ପୂର୍ଣ୍ଣ କଳଶ ନେଇ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ, ନିଜ ଅଭିଷେକ କରି, ହେ ମନୁଷ୍ୟ ସିଂହ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଛନ୍ତି।
ସ ତୈର୍ବ୍ରାହ୍ମଣମଭ୍ଯସ୍ତଂ ସହିତୈର୍ବ୍ରହ୍ମଵିତ୍ତମୈଃ । ରଵିରସ୍ତଂ ଗତୋ ରାମ ଗଚ୍ଛୋଦକମୁପସ୍ପୃଶ ।। ୭.୮୧.
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞମାନେ ସହିତ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିଛନ୍ତି; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହୋଇଛି, ହେ ରାମ, ତୁମେ ଯାଇ ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କର।