ତତଃ ସ ଦଣ୍ଡଃ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ବହୁଵର୍ଷଗଣାଯୁତମ୍ । ଅକରୋତ୍ତତ୍ର ଦାନ୍ତାତ୍ମା ରାଜ୍ଯଂ ନିହତକଣ୍ଟକମ୍ ।। ୭.୮୦.
ତାପରେ, ଦଣ୍ଡ, କାକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର ଅନୁସୂତି, ଏଠାରେ ଅନେକ ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟ କଲେ, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ରାଜ୍ୟରୁ ସମସ୍ତ ବିପଦ ଦୂର କରି।
ଅଥ କାଲେ ତୁ କସ୍ମିଂଶ୍ଚିଦ୍ରାଜା ଭାର୍ଗଵମାଶ୍ରମମ୍ । ରମଣୀଯମୁପାକ୍ରାମଚ୍ଚୈତ୍ରେ ମାସି ମନୋରମେ ।। ୭.୮୦.
ଏକ ସମୟରେ, ରାଜା ଚୈତ୍ର ମାସର ସୁନ୍ଦର ଦିନରେ ଭାର୍ଗବ ବଂଶର ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇଲେ।
ତତ୍ର ଭାର୍ଗଵକନ୍ଯାଂ ସ ରୂପେଣାପ୍ରତିମାଂ ଭୁଵି । ଵିଚରନ୍ତୀଂ ଵନୋଦ୍ଦେଶେ ଦଣ୍ଡୋ ଽପଶ୍ଯଦନୁତ୍ତମାମ୍ ।। ୭.୮୦.
ସେଠାରେ, ଦଣ୍ଡ ଭାର୍ଗବଙ୍କ କନ୍ୟାକୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଭୂମିରେ ରୂପରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଜଙ୍ଗଲ ଅଞ୍ଚଳରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ସମୟରେ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଂ ସୁଦୁର୍ମେଧା ଅନଙ୍ଗଶରପୀଡିତଃ । ଅଭିଗମ୍ଯ ସୁସଂଵିଗ୍ନାଂ କନ୍ଯାଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୮୦.
ସେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ମନରେ ଅସ୍ଥିର ଏବଂ ମନ୍ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, ପ୍ରେମର ତୀରରେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ, ଭୟଭିତ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଯାଇ କହିଲେ।
କୁତସ୍ତ୍ଵମସି ସୁଶ୍ରୋଣି କସ୍ଯ ଵା ଽସି ସୁତା ଶୁଭେ । ପୀଡିତୋ ଽହମନଙ୍ଗେନ ଗଚ୍ଛାମି ତ୍ଵାଂ ଶୁଭାନନେ ।। ୭.୮୦.
ତୁମେ କେଉଁଠୁ ଆସିଛ, ସୁନ୍ଦର କଟିବନ୍ଧି? କେଉଁ ଗୋଟିଏର ଜନ୍ମ? ମୁଁ ପ୍ରେମରେ ତୀବ୍ର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୁଗୁଛି, ତୁମେ ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଅଛି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଆସିଛି।
ତସ୍ଯ ତ୍ଵେଵଂ ବ୍ରୁଵାଣସ୍ଯ ମୋହୋନ୍ମତ୍ତସ୍ଯ କାମିନଃ । ଭାର୍ଗଵୀ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚେଦଂ ଵଚଃ ସାନୁନଯଂ ନୃପମ୍ ।। ୭.୮୦.
ସେ ଏପରି ମନ୍ମୁଗ୍ଧ ଏବଂ ଚାହିଦାରେ ମତିହୀନ ହୋଇ କହିଥିବାବେଳେ, ଭାର୍ଗବୀ ରାଜାଙ୍କୁ ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଭାର୍ଗଵସ୍ଯ ସୁତାଂ ଵିଦ୍ଧି ଦେଵସ୍ଯାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣଃ । ଅରଜାଂ ନାମ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଜ୍ଯେଷ୍ଠାମାଶ୍ରମଵାସିନୀମ୍ ।। ୭.୮୦.
ରାଜା, ମୁଁ ଭାର୍ଗବଙ୍କ ଜନ୍ମିତ ଜ୍ଯେଷ୍ଠ କନ୍ୟା ଅରଜା, ଯିଏ ନିର୍ମଳ କର୍ମର ଦେବତା, ଆଶ୍ରମରେ ବସୁଛି।
ମା ମାଂ ସ୍ପୃଶ ବଲାଦ୍ରାଜନ୍କନ୍ଯା ପିତୃଵଶା ହ୍ଯହମ୍ । ଗୁରୁଃ ପିତା ମେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ତ୍ଵଂ ଚ ଶିଷ୍ଯୋ ମହାତ୍ମନଃ । ଵ୍ଯସନଂ ସୁମହତ୍କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସ ତେ ଦଦ୍ଯାନ୍ମହାତପାଃ ।। ୭.୮୦.
ରାଜା, ଦୟାକରି ମୋତେ ଶକ୍ତିବାନ୍ ଭାବେ ଛୁଇଁନି; ମୁଁ ପିତାଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଅଛି। ମୋର ପିତା ତୁମର ଗୁରୁ, ତୁମେ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ। ଯଦି ସେ କ୍ରୋଧିତ ହେବେ, ତେବେ ମହାତପାସୀ ତୁମକୁ ବଡ଼ ବିପଦ ଦେଇପାରିବେ।
ଯଦି ଵାନ୍ଯନ୍ମଯା କାର୍ଯଂ ଧର୍ମଦୃଷ୍ଟେନ ସତ୍ପଥା । ଵରଯସ୍ଵ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ପିତରଂ ମେ ମହାଦ୍ଯୁତିମ୍ ।। ୭.୮୦.
ଯଦି ତୁମେ ଧର୍ମ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ପଥରେ ମୋତେ କିଛି ଚାହୁଛ, ତେବେ, ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋର ପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦିଅ।
ଅନ୍ଯଥା ତୁ ଫଲଂ ତୁଭ୍ଯଂ ଭଵେଦ୍ଘୋରାଭିସଂହିତମ୍ । କ୍ରୋଧେନ ହି ପିତା ମେ ଽସୌ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମପି ନିର୍ଦହେତ୍ ।। ୭.୮୦.
ନହିଁଲେ, ତୁମ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ଫଳ ଆସିବ; କାରଣ ମୋର ପିତା କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ତିନି ଲୋକକୁ ମଧ୍ୟ ଦହିପାରିବେ।
ଦାସ୍ଯତେ ଚାନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗ ତଵ ମା ଯାଚିତଃ ପିତା ।। ୭.୮୦.
ଏବଂ ତୁମେ ଯଦି ଅନୁରୋଧ କରିବା, ମୋର ଦୋଷହୀନ ପିତା ନିଶ୍ଚୟ ମୋତେ ତୁମକୁ ଦେଇଦେବେ।
ଏଵଂ ବ୍ରୁଵାଣାମରଜାଂ ଦଣ୍ଡଃ କାମଵଶଂ ଗତଃ । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମଦୋନ୍ମତ୍ତଃ ଶିରସ୍ଯାଧାଯ ଚାଞ୍ଜଲିମ୍ ।। ୭.୮୦.
ଏପରି ଅରଜା କହିଥିବାବେଳେ, ଦଣ୍ଡ କାମରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ମଦରେ ମତିହୀନ ହୋଇ, ମୁଣ୍ଡରେ ଅଞ୍ଜଳି ରଖି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ପ୍ରସାଦଂ କୁରୁ ସୁଶ୍ରୋଣି ନ କାଲଂ କ୍ଷେପ୍ତୁମର୍ହସି । ତ୍ଵତ୍କୃତେ ହି ମମ ପ୍ରାଣା ଵିଦୀର୍ଯନ୍ତେ ଵରାନନେ ।। ୭.୮୦.
ସୁନ୍ଦର ନିତମ୍ଭବତୀ, ଦୟା କରିବାକୁ ଦୟା କର। ଦୟା କରିବାରେ ଅପେକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ତୁମ ପାଇଁ ମୋ ଜୀବନ ଭାଙ୍ଗିଯାଉଛି, ସୁନ୍ଦର ମୁହଁବତୀ।
ତ୍ଵାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମେ ଵଧୋ ଵା ସ୍ଯାଚ୍ଛାପୋ ଵା ଯଦି ଦାରୁଣଃ । ଭକ୍ତଂ ଭଜସ୍ଵ ମାଂ ଭୀରୁ ଭଜମାନଂ ସୁଵିହ୍ଵଲମ୍ ।। ୭.୮୦.
ତୁମକୁ ପାଇଲେ, ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ହେଉ ନାହିଁ ଦୁଃଖଦ ଶାପ ହେଉ। ଭୟଭିତ ହୃଦୟରେ, ମୁଁ ତୁମେ ପାଇଁ ଭକ୍ତିରେ ଅନୁରାଗୀ; ଦୟା କରି ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କର।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ତାଂ କନ୍ଯାଂ ଦୋର୍ଭ୍ଯାଂ ଗୃହ୍ଯ ବଲାଦ୍ବଲୀ । ଵିସ୍ଫୁରନ୍ତୀଂ ଯଥାକାମଂ ମୈଥୁନାଯୋପଚକ୍ରମେ ।। ୭.୮୦.
ଏପରି କଥା କହି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦଣ୍ଡ ତାକୁ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଦୁଇ ହାତରେ ଧରିଲେ। ସେ ଯେପରି ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ, ତଥାପି ଦଣ୍ଡ ତାଙ୍କୁ ଜବରଦସ୍ତି ମିଳନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଏତମର୍ଥଂ ମହାଘୋରଂ ଦଣ୍ଡଃ କୃତ୍ଵା ସୁଦାରୁଣମ୍ । ନଗରଂ ପ୍ରଯଯାଵାଶୁ ମଧୁମନ୍ତମନୁତ୍ତମମ୍ ।। ୭.୮୦.
ଏହି ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଦୟାହୀନ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଦଣ୍ଡ ତୁରନ୍ତ ମଧୁମନ୍ତ ନଗରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଅରଜା ଽପି ରୁଦନ୍ତୀ ସା ଆଶ୍ରମସ୍ଯାଵିଦୂରତଃ । ପ୍ରତୀକ୍ଷନ୍ତି ସୁସଂତ୍ରସ୍ତା ପିତରଂ ଦେଵସନ୍ନିଭମ୍ ।। ୭.୮୦.
ଅରଜା ମଧ୍ୟ, ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇ ଭୟରେ ଆଶ୍ରମ ନିକଟରେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଦେବତା ସମାନ ପିତାଙ୍କୁ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଽଶୀତିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଅଶୀତିତମ ସର୍ଗ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣରେ, ମହାକବି ଭାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ପ୍ରଥମ ମହାକାବ୍ୟରେ ଶେଷ ହେଲା।
ସ ମୁହୂର୍ତାଦୁପଶ୍ରୁତ୍ଯ ଦେଵର୍ଷିରମିତପ୍ରଭଃ । ସ୍ଵମାଶ୍ରମଂ ଶିଷ୍ଯଵୃତଃ କ୍ଷୁଧାର୍ତଃ ସନ୍ନ୍ଯଵର୍ତତ ।। ୭.୮୧.
ଅଳ୍ପ ସମୟ ପରେ, ଅପାର ତେଜସ୍ବୀ ଦେବ ଋଷି, ଶିଷ୍ୟମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଓ ଭୋକରେ କ୍ଷୁଦ୍ର, ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଲେ।
ସୋ ଽପଶ୍ଯଦରଜାଂ ଦୀନାଂ ରଜସା ସମଭିପ୍ଲୁତାମ୍ । ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନାମିଵ ଗ୍ରହଗ୍ରସ୍ତାଂ ପ୍ରତ୍ଯୂଷେ ନ ଵିରାଜତୀମ୍ ।। ୭.୮୧.
ସେ ଅରଜାକୁ ଦୁଃଖିତ ଓ ଧୂଳିରେ ଢାକା ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ଉଷାକାଳରେ ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତି ଗ୍ରହ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ହୋଇ ଚମକୁନାହିଁ।
ତସ୍ଯ ରୋଷଃ ସମଭଵତ୍କ୍ଷୁଧାର୍ତସ୍ଯ ଵିଶେଷତଃ । ନିର୍ଦହନ୍ନିଵ ଲୋକାଂସ୍ତ୍ରୀଞ୍ଛିଷ୍ଯାଂଶ୍ଚୈତଦୁଵାଚ ହ ।। ୭.୮୧.
ଭୋକରେ ଅଧିକ ରୋଷ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ଯେପରି ଜଗତକୁ ଜ୍ୱାଳାଇ ଦେଉଛି। ସେ ଏହି କଥା ନିଜ ଶିଷ୍ୟମାନେ ପ୍ରତି କହିଲେ।
ପଶ୍ଯଧ୍ଵଂ ଵିପରୀତସ୍ଯ ଦଣ୍ଡସ୍ଯାଵିଜିତାତ୍ମନଃ । ଵିପତ୍ତିଂ ଘୋରସଙ୍କାଶାଂ କ୍ରୁଦ୍ଧାମଗ୍ନିଶିଖାମିଵ ।। ୭.୮୧.
ଅନ୍ୟାୟ କରୁଥିବା ଦଣ୍ଡର ଅନିୟମିତ ମନକୁ ଦେଖ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଘଟନା ଆସିଛି, ଯେଉଁଠି କ୍ରୋଧର ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି ଦେଖାଯାଉଛି।
କ୍ଷଯୋ ଽସ୍ଯ ଦୁର୍ମତେଃ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସାନୁଗସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ । ଯଃ ପ୍ରଦୀପ୍ତାଂ ହୁତାଶସ୍ଯ ଶିଖାଂ ଵୈ ସ୍ପ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛତି ।। ୭.୮୧.
ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଦଣ୍ଡ ଓ ତାଙ୍କର ସାଥୀମାନେ ଉପରେ ନଶ୍ଟ ଆସିଛି, କାରଣ ସେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିର ଶିଖାକୁ ଛୁଇଁବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି।
ଯସ୍ମାତ୍ସ କୃତଵାନ୍ପାପମୀଦୃଶଂ ଘୋରସଂହିତମ୍ । ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତି ଦୁର୍ମେଧାଃ ଫଲଂ ପାପସ୍ଯ କର୍ମଣଃ ।। ୭.୮୧.
ସେ ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଦୁଃଖଦ ପାପ କରିଥିବାରୁ, ଦୁଷ୍ଟ ମନବତୀ ସେ ତାଙ୍କର କର୍ମର ଫଳ ନିଶ୍ଚିତ ଭୋଗିବେ।
ସପ୍ତରାତ୍ରେଣ ରାଜାସୌ ସଭୃତ୍ଯବଲଵାହନଃ । ପାପକର୍ମସମାଚାରୋ ଵଧଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତି ଦୁର୍ମତିଃ ।। ୭.୮୧.
ସାତ ରାତି ମଧ୍ୟରେ, ଏହି ରାଜା ତାଙ୍କର ସେବକ, ସେନା ଓ ଯାନସାଧନ ସହିତ, ପାପ କର୍ମ କରିଥିବାରୁ, ଦୁଷ୍ଟ ମନରେ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇବେ।
ସମନ୍ତାଦ୍ଯୋଜନଶତଂ ଵିଷଯଂ ଚାସ୍ଯ ଦୁର୍ମତେଃ । ଧକ୍ଷ୍ଯତେ ପାଂସୁଵର୍ଷେଣ ମହତା ପାକଶାସନଃ ।। ୭.୮୧.
ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ମନବତୀର ଅଞ୍ଚଳରେ, ଚାରିପାଖରେ ଶତ ଯୋଜନ ଅଞ୍ଚଳ, ଏକ ବଡ଼ ଧୂଳି ବର୍ଷାରେ ନଶ୍ଟ ହେଇଯିବ, ଦଣ୍ଡ ଶାସନର ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ।
ସର୍ଵସତ୍ଵାନି ଯାନୀହ ସ୍ଥାଵରାଣି ଚରାଣି ଚ । ମହତା ପାଂସୁଵର୍ଷେଣ ଵିଲଯଂ ସର୍ଵତୋ ଽଗମନ୍ ।। ୭.୮୧.
ଏଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ, ବଡ଼ ଧୂଳି ବର୍ଷାରେ ସମସ୍ତଠାରେ ନଶ୍ଟ ହେଉଛି।
ଦଣ୍ଡସ୍ଯ ଵିଷଯୋ ଯାଵତ୍ତାଵତ୍ସର୍ଵସମୁଚ୍ଛ୍ରଯମ୍ । ପାଂସୁଵର୍ଷମିଵାଲକ୍ଷ୍ଯଂ ସପ୍ତରାତ୍ରଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୭.୮୧.
ଦଣ୍ଡର ଅଞ୍ଚଳ ଯେଉଁଠି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆଛି, ସେଉଁଠି ସାତ ରାତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଦୃଶ୍ୟ ଧୂଳି ବର୍ଷା ହେବ, ସମସ୍ତକୁ ଢାକି ଦେବ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା କ୍ରୋଧତାମ୍ରାକ୍ଷସ୍ତଦାଶ୍ରମନିଵାସିନମ୍ । ଜନଂ ଜନପଦାନ୍ତେଷୁ ସ୍ଥୀଯତାମିତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୮୧.
ଏପରି କଥା କହି, କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ ହୋଇ, ସେ ଆଶ୍ରମବାସୀମାନେ ପ୍ରତି କହିଲେ, 'ଲୋକମାନେ ଗ୍ରାମର ସୀମାରେ ରହନ୍ତୁ।'
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୂଶନସୋ ଵାକ୍ଯଂ ସୋ ଽ ଽଶ୍ରମାଵସଥୋ ଜନଃ । ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତୋ ଵିଷଯାତ୍ତସ୍ମାତ୍ସ୍ଥାନଂ ଚକ୍ରେ ଽଥ ବାହ୍ଯତଃ ।। ୭.୮୧.
ଉଶନସଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଆଶ୍ରମରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନେ ସେଉଁଠୁ ବାହାରି ଗଲେ ଓ ଅଞ୍ଚଳର ବାହାରେ ନିଜ ନିବାସ କଲେ।