କର୍ମଭିର୍ବହୁରୂପୈଶ୍ଚ ତୈସ୍ତୈର୍ମନୁସୁତସ୍ସୁତାନ୍ । ଜନଯାମାସ ଧର୍ମାତ୍ମା ଶତଂ ଦେଵସୁତୋପମାନ୍ ।। ୭.୭୯.
ଧର୍ମମୟ ମନୁ ନିଜ କର୍ମ ଓ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଏକ ଶତ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ସେମାନେ ସବୁ ଦେବପୁତ୍ର ସମାନ।
ତେଷାମଵରଜସ୍ତାତ ସର୍ଵେଷାଂ ରଘୁନନ୍ଦନ । ମୂଢଶ୍ଚାକୃତଵିଦ୍ଯଶ୍ଚ ନ ଶୁଶ୍ରୂଷତି ପୂର୍ଵଜାନ୍ ।। ୭.୭୯.
ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ଛୋଟ ପୁଅ ଅଜ୍ଞାନୀ, ଅଶିକ୍ଷିତ ଓ ପୂର୍ବଜଙ୍କୁ ଶୁଣୁନଥିଲେ।
ନାମ ତସ୍ଯ ଚ ଦଣ୍ଡେତି ପିତା ଚକ୍ରେ ଽଲ୍ପମେଧସଃ । ଅଵଶ୍ଯଂ ଦଣ୍ଡପତନଂ ଶରୀରେ ଽସ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୭.୭୯.
ତାଙ୍କ ପିତା ତାଙ୍କ ନାମ ଦଣ୍ଡ ରଖିଲେ, କାରଣ ସେ ଅଳ୍ପ ବୁଦ୍ଧି; ନିଶ୍ଚୟ ଦଣ୍ଡ ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ପଡିବ।
ଅପଶ୍ଯମାନସ୍ତଂ ଦେଶଂ ଘୋରଂ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ରାଘଵ । ଵିନ୍ଧ୍ଯଶୈଵଲଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରାଦାଦରିନ୍ଦମ ।। ୭.୭୯.
ପୁଅ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଦେଶ ନଦେଖି, ରାଘବ, ରାଜା ତାଙ୍କୁ ବିନ୍ଧ୍ୟ ଓ ଶୈବଳ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ରାଜ୍ୟ ଦେଲେ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ।
ସ ଦଣ୍ଡସ୍ତତ୍ର ରାଜାଭୂଦ୍ରମ୍ଯେ ପର୍ଵତରୋଧସି । ପୁରଂ ଚାପ୍ରତିମଂ ରାମ ନ୍ଯଵେଶଯଦନୁତ୍ତମମ୍ ।। ୭.୭୯.
ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡ ଏକ ସୁନ୍ଦର ପାହାଡ଼ ଗାଁରେ ରାଜା ହେଲେ ଏବଂ ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଗର ନିର୍ମାଣ କଲେ, ରାମ।
ପୁରସ୍ଯ ଚାକରୋନ୍ନାମ ମଧୁମନ୍ତମିତି ପ୍ରଭୋ । ପୁରୋହିତଂ ତୂଶନସଂ ଵରଯାମାସ ସୁଵ୍ରତମ୍ ।। ୭.୭୯.
ସେ ନଗରର ନାମ ମଧୁମନ୍ତ ରଖିଲେ, ପ୍ରଭୁ, ଏବଂ ଉଶନାସଙ୍କୁ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ପୁରୋହିତ ଭାବେ ଚୟନ କଲେ।
ଏଵଂ ସ ରାଜା ତଦ୍ରାଜ୍ଯମକରୋତ୍ସପୁରୋହିତଃ । ପ୍ରହୃଷ୍ଟମନୁଜାକୀର୍ଣଂ ଦେଵରାଜଂ ଯଥା ଵୃଷା ।। ୭.୭୯.
ଏଭଳି, ପୁରୋହିତ ସହିତ ରାଜା ସେ ରାଜ୍ୟକୁ ଶାସନ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଲୋକମାନେ ଖୁସିରେ ଭରିଥିଲେ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମେଘା ଭଳି।
ତତଃ ସ ରାଜା ମନୁଜେନ୍ଦ୍ରପୁତ୍ରଃ ସାର୍ଧଂ ଚ ତେନୋଶନସା ତଦାନୀମ୍ । ଚକାର ରାଜ୍ଯଂ ସୁମହାନ୍ମହାତ୍ମା ଶକ୍ରୋ ଦିଵୀଵୋଶନସା ସମେତଃ ।। ୭.୭୯.
ତାପରେ, ମନୁଜେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ଏହି ରାଜା ଉଶନାସ ସହିତ ଏକ ବଡ଼ ରାଜ୍ୟକୁ ଶାସନ କଲେ, ମହାତ୍ମା ଭଳି, ଶକ୍ର ଦିବିରେ ଉଶନାସ ସହିତ ଯେପରି।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଏକୋନଶୀତିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି, ମହାର୍ଷି ଭାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରଚିତ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଏକୋଣାଉଠିଏ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ଏତଦାଖ୍ଯାଯ ରାମାଯ ମହର୍ଷିଃ କୁମ୍ଭସମ୍ଭଵଃ । ଅସ୍ଯାମେଵାପରଂ ଵାକ୍ଯଂ କଥାଯାମୁପଚକ୍ରମେ ।। ୭.୮୦.
ଏହି କଥା ରାମଙ୍କୁ କହିବା ପରେ, କୁମ୍ଭରୁ ଜନ୍ମିତ ମହାର୍ଷି ଏହି କଥାରେ ଆଉ ଏକ ନୂତନ ଉପାଖ୍ୟାନ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ତତଃ ସ ଦଣ୍ଡଃ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ବହୁଵର୍ଷଗଣାଯୁତମ୍ । ଅକରୋତ୍ତତ୍ର ଦାନ୍ତାତ୍ମା ରାଜ୍ଯଂ ନିହତକଣ୍ଟକମ୍ ।। ୭.୮୦.
ତାପରେ, ଦଣ୍ଡ, କାକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର ଅନୁସୂତି, ଏଠାରେ ଅନେକ ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟ କଲେ, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ରାଜ୍ୟରୁ ସମସ୍ତ ବିପଦ ଦୂର କରି।
ଅଥ କାଲେ ତୁ କସ୍ମିଂଶ୍ଚିଦ୍ରାଜା ଭାର୍ଗଵମାଶ୍ରମମ୍ । ରମଣୀଯମୁପାକ୍ରାମଚ୍ଚୈତ୍ରେ ମାସି ମନୋରମେ ।। ୭.୮୦.
ଏକ ସମୟରେ, ରାଜା ଚୈତ୍ର ମାସର ସୁନ୍ଦର ଦିନରେ ଭାର୍ଗବ ବଂଶର ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇଲେ।
ତତ୍ର ଭାର୍ଗଵକନ୍ଯାଂ ସ ରୂପେଣାପ୍ରତିମାଂ ଭୁଵି । ଵିଚରନ୍ତୀଂ ଵନୋଦ୍ଦେଶେ ଦଣ୍ଡୋ ଽପଶ୍ଯଦନୁତ୍ତମାମ୍ ।। ୭.୮୦.
ସେଠାରେ, ଦଣ୍ଡ ଭାର୍ଗବଙ୍କ କନ୍ୟାକୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଭୂମିରେ ରୂପରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଜଙ୍ଗଲ ଅଞ୍ଚଳରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ସମୟରେ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଂ ସୁଦୁର୍ମେଧା ଅନଙ୍ଗଶରପୀଡିତଃ । ଅଭିଗମ୍ଯ ସୁସଂଵିଗ୍ନାଂ କନ୍ଯାଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୮୦.
ସେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ମନରେ ଅସ୍ଥିର ଏବଂ ମନ୍ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, ପ୍ରେମର ତୀରରେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ, ଭୟଭିତ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଯାଇ କହିଲେ।
କୁତସ୍ତ୍ଵମସି ସୁଶ୍ରୋଣି କସ୍ଯ ଵା ଽସି ସୁତା ଶୁଭେ । ପୀଡିତୋ ଽହମନଙ୍ଗେନ ଗଚ୍ଛାମି ତ୍ଵାଂ ଶୁଭାନନେ ।। ୭.୮୦.
ତୁମେ କେଉଁଠୁ ଆସିଛ, ସୁନ୍ଦର କଟିବନ୍ଧି? କେଉଁ ଗୋଟିଏର ଜନ୍ମ? ମୁଁ ପ୍ରେମରେ ତୀବ୍ର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୁଗୁଛି, ତୁମେ ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଅଛି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଆସିଛି।
ତସ୍ଯ ତ୍ଵେଵଂ ବ୍ରୁଵାଣସ୍ଯ ମୋହୋନ୍ମତ୍ତସ୍ଯ କାମିନଃ । ଭାର୍ଗଵୀ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚେଦଂ ଵଚଃ ସାନୁନଯଂ ନୃପମ୍ ।। ୭.୮୦.
ସେ ଏପରି ମନ୍ମୁଗ୍ଧ ଏବଂ ଚାହିଦାରେ ମତିହୀନ ହୋଇ କହିଥିବାବେଳେ, ଭାର୍ଗବୀ ରାଜାଙ୍କୁ ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଭାର୍ଗଵସ୍ଯ ସୁତାଂ ଵିଦ୍ଧି ଦେଵସ୍ଯାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣଃ । ଅରଜାଂ ନାମ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଜ୍ଯେଷ୍ଠାମାଶ୍ରମଵାସିନୀମ୍ ।। ୭.୮୦.
ରାଜା, ମୁଁ ଭାର୍ଗବଙ୍କ ଜନ୍ମିତ ଜ୍ଯେଷ୍ଠ କନ୍ୟା ଅରଜା, ଯିଏ ନିର୍ମଳ କର୍ମର ଦେବତା, ଆଶ୍ରମରେ ବସୁଛି।
ମା ମାଂ ସ୍ପୃଶ ବଲାଦ୍ରାଜନ୍କନ୍ଯା ପିତୃଵଶା ହ୍ଯହମ୍ । ଗୁରୁଃ ପିତା ମେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ତ୍ଵଂ ଚ ଶିଷ୍ଯୋ ମହାତ୍ମନଃ । ଵ୍ଯସନଂ ସୁମହତ୍କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସ ତେ ଦଦ୍ଯାନ୍ମହାତପାଃ ।। ୭.୮୦.
ରାଜା, ଦୟାକରି ମୋତେ ଶକ୍ତିବାନ୍ ଭାବେ ଛୁଇଁନି; ମୁଁ ପିତାଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଅଛି। ମୋର ପିତା ତୁମର ଗୁରୁ, ତୁମେ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ। ଯଦି ସେ କ୍ରୋଧିତ ହେବେ, ତେବେ ମହାତପାସୀ ତୁମକୁ ବଡ଼ ବିପଦ ଦେଇପାରିବେ।
ଯଦି ଵାନ୍ଯନ୍ମଯା କାର୍ଯଂ ଧର୍ମଦୃଷ୍ଟେନ ସତ୍ପଥା । ଵରଯସ୍ଵ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ପିତରଂ ମେ ମହାଦ୍ଯୁତିମ୍ ।। ୭.୮୦.
ଯଦି ତୁମେ ଧର୍ମ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ପଥରେ ମୋତେ କିଛି ଚାହୁଛ, ତେବେ, ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋର ପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦିଅ।
ଅନ୍ଯଥା ତୁ ଫଲଂ ତୁଭ୍ଯଂ ଭଵେଦ୍ଘୋରାଭିସଂହିତମ୍ । କ୍ରୋଧେନ ହି ପିତା ମେ ଽସୌ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମପି ନିର୍ଦହେତ୍ ।। ୭.୮୦.
ନହିଁଲେ, ତୁମ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ଫଳ ଆସିବ; କାରଣ ମୋର ପିତା କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ତିନି ଲୋକକୁ ମଧ୍ୟ ଦହିପାରିବେ।
ଦାସ୍ଯତେ ଚାନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗ ତଵ ମା ଯାଚିତଃ ପିତା ।। ୭.୮୦.
ଏବଂ ତୁମେ ଯଦି ଅନୁରୋଧ କରିବା, ମୋର ଦୋଷହୀନ ପିତା ନିଶ୍ଚୟ ମୋତେ ତୁମକୁ ଦେଇଦେବେ।
ଏଵଂ ବ୍ରୁଵାଣାମରଜାଂ ଦଣ୍ଡଃ କାମଵଶଂ ଗତଃ । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମଦୋନ୍ମତ୍ତଃ ଶିରସ୍ଯାଧାଯ ଚାଞ୍ଜଲିମ୍ ।। ୭.୮୦.
ଏପରି ଅରଜା କହିଥିବାବେଳେ, ଦଣ୍ଡ କାମରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ମଦରେ ମତିହୀନ ହୋଇ, ମୁଣ୍ଡରେ ଅଞ୍ଜଳି ରଖି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ପ୍ରସାଦଂ କୁରୁ ସୁଶ୍ରୋଣି ନ କାଲଂ କ୍ଷେପ୍ତୁମର୍ହସି । ତ୍ଵତ୍କୃତେ ହି ମମ ପ୍ରାଣା ଵିଦୀର୍ଯନ୍ତେ ଵରାନନେ ।। ୭.୮୦.
ସୁନ୍ଦର ନିତମ୍ଭବତୀ, ଦୟା କରିବାକୁ ଦୟା କର। ଦୟା କରିବାରେ ଅପେକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ତୁମ ପାଇଁ ମୋ ଜୀବନ ଭାଙ୍ଗିଯାଉଛି, ସୁନ୍ଦର ମୁହଁବତୀ।
ତ୍ଵାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମେ ଵଧୋ ଵା ସ୍ଯାଚ୍ଛାପୋ ଵା ଯଦି ଦାରୁଣଃ । ଭକ୍ତଂ ଭଜସ୍ଵ ମାଂ ଭୀରୁ ଭଜମାନଂ ସୁଵିହ୍ଵଲମ୍ ।। ୭.୮୦.
ତୁମକୁ ପାଇଲେ, ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ହେଉ ନାହିଁ ଦୁଃଖଦ ଶାପ ହେଉ। ଭୟଭିତ ହୃଦୟରେ, ମୁଁ ତୁମେ ପାଇଁ ଭକ୍ତିରେ ଅନୁରାଗୀ; ଦୟା କରି ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କର।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ତାଂ କନ୍ଯାଂ ଦୋର୍ଭ୍ଯାଂ ଗୃହ୍ଯ ବଲାଦ୍ବଲୀ । ଵିସ୍ଫୁରନ୍ତୀଂ ଯଥାକାମଂ ମୈଥୁନାଯୋପଚକ୍ରମେ ।। ୭.୮୦.
ଏପରି କଥା କହି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦଣ୍ଡ ତାକୁ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଦୁଇ ହାତରେ ଧରିଲେ। ସେ ଯେପରି ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ, ତଥାପି ଦଣ୍ଡ ତାଙ୍କୁ ଜବରଦସ୍ତି ମିଳନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଏତମର୍ଥଂ ମହାଘୋରଂ ଦଣ୍ଡଃ କୃତ୍ଵା ସୁଦାରୁଣମ୍ । ନଗରଂ ପ୍ରଯଯାଵାଶୁ ମଧୁମନ୍ତମନୁତ୍ତମମ୍ ।। ୭.୮୦.
ଏହି ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଦୟାହୀନ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଦଣ୍ଡ ତୁରନ୍ତ ମଧୁମନ୍ତ ନଗରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଅରଜା ଽପି ରୁଦନ୍ତୀ ସା ଆଶ୍ରମସ୍ଯାଵିଦୂରତଃ । ପ୍ରତୀକ୍ଷନ୍ତି ସୁସଂତ୍ରସ୍ତା ପିତରଂ ଦେଵସନ୍ନିଭମ୍ ।। ୭.୮୦.
ଅରଜା ମଧ୍ୟ, ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇ ଭୟରେ ଆଶ୍ରମ ନିକଟରେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଦେବତା ସମାନ ପିତାଙ୍କୁ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଽଶୀତିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଅଶୀତିତମ ସର୍ଗ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣରେ, ମହାକବି ଭାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ପ୍ରଥମ ମହାକାବ୍ୟରେ ଶେଷ ହେଲା।
ସ ମୁହୂର୍ତାଦୁପଶ୍ରୁତ୍ଯ ଦେଵର୍ଷିରମିତପ୍ରଭଃ । ସ୍ଵମାଶ୍ରମଂ ଶିଷ୍ଯଵୃତଃ କ୍ଷୁଧାର୍ତଃ ସନ୍ନ୍ଯଵର୍ତତ ।। ୭.୮୧.
ଅଳ୍ପ ସମୟ ପରେ, ଅପାର ତେଜସ୍ବୀ ଦେବ ଋଷି, ଶିଷ୍ୟମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଓ ଭୋକରେ କ୍ଷୁଦ୍ର, ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଲେ।
ସୋ ଽପଶ୍ଯଦରଜାଂ ଦୀନାଂ ରଜସା ସମଭିପ୍ଲୁତାମ୍ । ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନାମିଵ ଗ୍ରହଗ୍ରସ୍ତାଂ ପ୍ରତ୍ଯୂଷେ ନ ଵିରାଜତୀମ୍ ।। ୭.୮୧.
ସେ ଅରଜାକୁ ଦୁଃଖିତ ଓ ଧୂଳିରେ ଢାକା ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ଉଷାକାଳରେ ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତି ଗ୍ରହ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ହୋଇ ଚମକୁନାହିଁ।