ପ୍ରନଷ୍ଟେ ତୁ ଶରୀରେ ଽସୌ ରାଜର୍ଷିଃ ପରଯା ମୁଦା । ତୃପ୍ତଃ ପ୍ରମୁଦିତୋ ରାଜା ଜଗାମ ତ୍ରିଦିଵଂ ସୁଖମ୍ ।। ୭.୭୮.
ଶରୀର ନଷ୍ଟ ହେବା ପରେ, ସେ ରାଜାର୍ଷି ପରମ ଆନନ୍ଦ ଓ ତୃପ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସୁଖରେ ତିନିଦିବକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତେନେଦଂ ଶକ୍ରତୁଲ୍ଯେନ ଦିଵ୍ଯମାଭରଣଂ ମମ । ତସ୍ମିନ୍ନିମିତ୍ତେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଦତ୍ତମଦ୍ଭୁତଦର୍ଶନମ୍ ।। ୭.୭୮.
ଏହି କାରଣରୁ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣ ମୋତେ ଦିଆଯାଇଥିଲା, କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ଏହା ଦେଖିବାକୁ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଽଷ୍ଟସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି, ଶ୍ରୀମଦ୍ ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ସତ୍ତରିଅଠ ସର୍ଗ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣରେ, ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଲେଖା ପୁରାତନ ଏବଂ ମହାନ କାବ୍ୟରେ ଶେଷ ହେଲା।
ତଦଦ୍ଭୁତତମଂ ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵାଗସ୍ତ୍ଯସ୍ଯ ରାଘଵଃ । ଗୌରଵାଦ୍ଵିସ୍ମଯାଚ୍ଚୈଵ ପୁନଃ ପ୍ରଷ୍ଟୁଂ ପ୍ରଚକ୍ରମେ ।। ୭.୭୯.
ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଏହି ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଗଳ୍ପ ଶୁଣି, ରାଘବ ଆଦର ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରୁ ପୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଭଗଵଂସ୍ତଦ୍ଵନଂ ଘୋରଂ ତପସ୍ତପ୍ଯତି ଯତ୍ର ସଃ । ଶ୍ଵେତୋ ଵୈଦର୍ଭକୋ ରାଜା କଥଂ ସ୍ଯାଦମୃଗଦ୍ଵିଜମ୍ ।। ୭.୭୯.
ଭଗବନ୍, ସେ ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲରେ ଯେଉଁଠାରେ ବିଦର୍ଭର ରାଜା ଶ୍ୱେତ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ, ଏଠି କିପରି ପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀ ନଥିଲେ?
ତଦ୍ଵନଂ ସ କଥ ରାଜା ଶୂନ୍ଯଂ ମନୁଜଵର୍ଜିତମ୍ । ତପଶ୍ଚର୍ତୁଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟଃ ସ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତତ୍ତ୍ଵତଃ ।। ୭.୭୯.
ସେ ରାଜା କିପରି ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ, ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ଲୋକ ନଥିଲେ, ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ? ମୁଁ ଏହାର ସତ୍ୟ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ରାମସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୌତୂହଲସମନ୍ଵିତମ୍ । ଵାକ୍ଯଂ ପରମତେଜସ୍ଵୀ ଵକ୍ତୁମେଵୋପଚକ୍ରମେ ।। ୭.୭୯.
ରାମଙ୍କ କୁତୁହଳ ଭରା କଥା ଶୁଣି, ଅତି ତେଜସ୍ବୀ ଋଷି କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ପୁରା କୃତଯୁଗେ ରାମ ମନୁର୍ଦଣ୍ଡଧରଃ ପ୍ରଭୁଃ । ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ମହାନାସୀଦିକ୍ଷ୍ଵାକୁଃ କୁଲନନ୍ଦନଃ ।। ୭.୭୯.
ପୁର୍ବେ କୃତଯୁଗରେ, ରାମ, ଦଣ୍ଡଧର ମନୁ ନାମକ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅ ଥିଲେ, ଯାହାର ନାମ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ସେ ତାଙ୍କ କୁଳର ଆନନ୍ଦ।
ତଂ ପୁତ୍ରଂ ପୂର୍ଵଂକଂ ରାଜ୍ଯେ ନିକ୍ଷିପ୍ଯ ଭୁଵି ଦୁର୍ଜଯମ୍ । ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ରାଜଵଂଶାନାଂ ଭଵ କର୍ତେତ୍ଯୁଵାଚ ହ ।। ୭.୭୯.
ମନୁ ତାଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପୁଅକୁ ଭୂମିରେ ଅଜୟ ଭାବରେ ରାଜ୍ୟରେ ବସାଇ, କହିଲେ— 'ପୃଥିବୀରେ ରାଜବଂଶର ଉତ୍ପତ୍ତି କର।'
ତଥୈଵେତି ପ୍ରତିଜ୍ଞାତଂ ପିତୁଃ ପୁତ୍ରେଣ ରାଘଵ । ତତଃ ପରମସନ୍ତୁଷ୍ଟୋ ମନୁଃ ପୁତ୍ରମୁଵାଚ ହ ।। ୭.୭୯.
ପୁଅ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ 'ଏହିପରି ହେବ' ବୋଲି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ, ରାଘବ; ତାପରେ ମନୁ ଅତି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ପୁଅକୁ କହିଲେ।
ପ୍ରୀତୋ ଽସ୍ମି ପରମୋଦାର ତ୍ଵଂ କର୍ତା ଽସି ନ ସଂଶଯଃ । ଦଣ୍ଡେନ ଚ ପ୍ରଜା ରକ୍ଷ ମା ଚ ଦଣ୍ଡମକାରଣେ ।। ୭.୭୯.
ମୁଁ ତୁମେ ପ୍ରତି ଖୁସି, ଅତି ଉଦାର; ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା; ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର, କିନ୍ତୁ ଅକାରଣରେ ଦଣ୍ଡ ଦେଅନି।
ଅପରାଧିଷୁ ଯୋ ଦଣ୍ଡଃ ପାତ୍ଯତେ ମାନଵେଷୁ ଵୈ । ସ ଦଣ୍ଡୋ ଵିଧିଵନ୍ମୁକ୍ତଃ ସ୍ଵର୍ଗଂ ନଯତି ପାର୍ଥିଵମ୍ ।। ୭.୭୯.
ମାନବମାନେ ଅପରାଧ କଲେ ଯେଉଁ ଦଣ୍ଡ ଯଥାଯଥିକ ଦିଆଯାଏ, ସେ ଦଣ୍ଡ ରାଜାକୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯାଏ।
ତସ୍ମାଦ୍ଦଣ୍ଡେ ମହାବାହୋ ଯତ୍ନଵାନ୍ଭଵ ପୁତ୍ରକ । ଧର୍ମୋ ହି ପରମୋ ଲୋକେ କୁର୍ଵତସ୍ତେ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୭.୭୯.
ତେଣୁ, ବଳଶାଳୀ ପୁଅ, ଦଣ୍ଡରେ ଯତ୍ନ କର; କାରଣ ଧର୍ମ ଏହି ଜଗତରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ତୁମେ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ଧର୍ମ ଉପସ୍ଥିତ ହେବ।
ଇତି ତଂ ବହୁ ସନ୍ଦିଶ୍ଯ ମନୁଃ ପୁତ୍ରଂ ସମାଧିନା । ଜଗାମ ତ୍ରିଦିଵଂ ହୃଷ୍ଟୋ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ସନାତନମ୍ ।। ୭.୭୯.
ଏପରି ଅନେକ ଉପଦେଶ ଦେଇ, ମନୁ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଏକାଗ୍ରତାରେ ଦେଇ, ଖୁସି ହୋଇ ସନାତନ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ପ୍ରଯାତେ ତ୍ରିଦିଵଂ ତସ୍ମିନ୍ନିକ୍ଷ୍ଵାକୁରମିତପ୍ରଭଃ । ଜନଯିଷ୍ଯେ କଥଂ ପୁତ୍ରାନିତି ଚିନ୍ତାପରୋ ଽଭଵତ୍ ।। ୭.୭୯.
ମନୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ପରେ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ଅପରିମିତ ତେଜ ଥିଲେ, କିପରି ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବି ଭାବିବାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହେଲେ।
କର୍ମଭିର୍ବହୁରୂପୈଶ୍ଚ ତୈସ୍ତୈର୍ମନୁସୁତସ୍ସୁତାନ୍ । ଜନଯାମାସ ଧର୍ମାତ୍ମା ଶତଂ ଦେଵସୁତୋପମାନ୍ ।। ୭.୭୯.
ଧର୍ମମୟ ମନୁ ନିଜ କର୍ମ ଓ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଏକ ଶତ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ସେମାନେ ସବୁ ଦେବପୁତ୍ର ସମାନ।
ତେଷାମଵରଜସ୍ତାତ ସର୍ଵେଷାଂ ରଘୁନନ୍ଦନ । ମୂଢଶ୍ଚାକୃତଵିଦ୍ଯଶ୍ଚ ନ ଶୁଶ୍ରୂଷତି ପୂର୍ଵଜାନ୍ ।। ୭.୭୯.
ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ଛୋଟ ପୁଅ ଅଜ୍ଞାନୀ, ଅଶିକ୍ଷିତ ଓ ପୂର୍ବଜଙ୍କୁ ଶୁଣୁନଥିଲେ।
ନାମ ତସ୍ଯ ଚ ଦଣ୍ଡେତି ପିତା ଚକ୍ରେ ଽଲ୍ପମେଧସଃ । ଅଵଶ୍ଯଂ ଦଣ୍ଡପତନଂ ଶରୀରେ ଽସ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୭.୭୯.
ତାଙ୍କ ପିତା ତାଙ୍କ ନାମ ଦଣ୍ଡ ରଖିଲେ, କାରଣ ସେ ଅଳ୍ପ ବୁଦ୍ଧି; ନିଶ୍ଚୟ ଦଣ୍ଡ ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ପଡିବ।
ଅପଶ୍ଯମାନସ୍ତଂ ଦେଶଂ ଘୋରଂ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ରାଘଵ । ଵିନ୍ଧ୍ଯଶୈଵଲଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରାଦାଦରିନ୍ଦମ ।। ୭.୭୯.
ପୁଅ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଦେଶ ନଦେଖି, ରାଘବ, ରାଜା ତାଙ୍କୁ ବିନ୍ଧ୍ୟ ଓ ଶୈବଳ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ରାଜ୍ୟ ଦେଲେ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ।
ସ ଦଣ୍ଡସ୍ତତ୍ର ରାଜାଭୂଦ୍ରମ୍ଯେ ପର୍ଵତରୋଧସି । ପୁରଂ ଚାପ୍ରତିମଂ ରାମ ନ୍ଯଵେଶଯଦନୁତ୍ତମମ୍ ।। ୭.୭୯.
ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡ ଏକ ସୁନ୍ଦର ପାହାଡ଼ ଗାଁରେ ରାଜା ହେଲେ ଏବଂ ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଗର ନିର୍ମାଣ କଲେ, ରାମ।
ପୁରସ୍ଯ ଚାକରୋନ୍ନାମ ମଧୁମନ୍ତମିତି ପ୍ରଭୋ । ପୁରୋହିତଂ ତୂଶନସଂ ଵରଯାମାସ ସୁଵ୍ରତମ୍ ।। ୭.୭୯.
ସେ ନଗରର ନାମ ମଧୁମନ୍ତ ରଖିଲେ, ପ୍ରଭୁ, ଏବଂ ଉଶନାସଙ୍କୁ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ପୁରୋହିତ ଭାବେ ଚୟନ କଲେ।
ଏଵଂ ସ ରାଜା ତଦ୍ରାଜ୍ଯମକରୋତ୍ସପୁରୋହିତଃ । ପ୍ରହୃଷ୍ଟମନୁଜାକୀର୍ଣଂ ଦେଵରାଜଂ ଯଥା ଵୃଷା ।। ୭.୭୯.
ଏଭଳି, ପୁରୋହିତ ସହିତ ରାଜା ସେ ରାଜ୍ୟକୁ ଶାସନ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଲୋକମାନେ ଖୁସିରେ ଭରିଥିଲେ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମେଘା ଭଳି।
ତତଃ ସ ରାଜା ମନୁଜେନ୍ଦ୍ରପୁତ୍ରଃ ସାର୍ଧଂ ଚ ତେନୋଶନସା ତଦାନୀମ୍ । ଚକାର ରାଜ୍ଯଂ ସୁମହାନ୍ମହାତ୍ମା ଶକ୍ରୋ ଦିଵୀଵୋଶନସା ସମେତଃ ।। ୭.୭୯.
ତାପରେ, ମନୁଜେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ଏହି ରାଜା ଉଶନାସ ସହିତ ଏକ ବଡ଼ ରାଜ୍ୟକୁ ଶାସନ କଲେ, ମହାତ୍ମା ଭଳି, ଶକ୍ର ଦିବିରେ ଉଶନାସ ସହିତ ଯେପରି।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଏକୋନଶୀତିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି, ମହାର୍ଷି ଭାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରଚିତ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଏକୋଣାଉଠିଏ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ଏତଦାଖ୍ଯାଯ ରାମାଯ ମହର୍ଷିଃ କୁମ୍ଭସମ୍ଭଵଃ । ଅସ୍ଯାମେଵାପରଂ ଵାକ୍ଯଂ କଥାଯାମୁପଚକ୍ରମେ ।। ୭.୮୦.
ଏହି କଥା ରାମଙ୍କୁ କହିବା ପରେ, କୁମ୍ଭରୁ ଜନ୍ମିତ ମହାର୍ଷି ଏହି କଥାରେ ଆଉ ଏକ ନୂତନ ଉପାଖ୍ୟାନ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ତତଃ ସ ଦଣ୍ଡଃ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ବହୁଵର୍ଷଗଣାଯୁତମ୍ । ଅକରୋତ୍ତତ୍ର ଦାନ୍ତାତ୍ମା ରାଜ୍ଯଂ ନିହତକଣ୍ଟକମ୍ ।। ୭.୮୦.
ତାପରେ, ଦଣ୍ଡ, କାକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର ଅନୁସୂତି, ଏଠାରେ ଅନେକ ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟ କଲେ, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ରାଜ୍ୟରୁ ସମସ୍ତ ବିପଦ ଦୂର କରି।
ଅଥ କାଲେ ତୁ କସ୍ମିଂଶ୍ଚିଦ୍ରାଜା ଭାର୍ଗଵମାଶ୍ରମମ୍ । ରମଣୀଯମୁପାକ୍ରାମଚ୍ଚୈତ୍ରେ ମାସି ମନୋରମେ ।। ୭.୮୦.
ଏକ ସମୟରେ, ରାଜା ଚୈତ୍ର ମାସର ସୁନ୍ଦର ଦିନରେ ଭାର୍ଗବ ବଂଶର ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇଲେ।
ତତ୍ର ଭାର୍ଗଵକନ୍ଯାଂ ସ ରୂପେଣାପ୍ରତିମାଂ ଭୁଵି । ଵିଚରନ୍ତୀଂ ଵନୋଦ୍ଦେଶେ ଦଣ୍ଡୋ ଽପଶ୍ଯଦନୁତ୍ତମାମ୍ ।। ୭.୮୦.
ସେଠାରେ, ଦଣ୍ଡ ଭାର୍ଗବଙ୍କ କନ୍ୟାକୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଭୂମିରେ ରୂପରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଜଙ୍ଗଲ ଅଞ୍ଚଳରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ସମୟରେ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଂ ସୁଦୁର୍ମେଧା ଅନଙ୍ଗଶରପୀଡିତଃ । ଅଭିଗମ୍ଯ ସୁସଂଵିଗ୍ନାଂ କନ୍ଯାଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୮୦.
ସେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ମନରେ ଅସ୍ଥିର ଏବଂ ମନ୍ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, ପ୍ରେମର ତୀରରେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ, ଭୟଭିତ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଯାଇ କହିଲେ।
କୁତସ୍ତ୍ଵମସି ସୁଶ୍ରୋଣି କସ୍ଯ ଵା ଽସି ସୁତା ଶୁଭେ । ପୀଡିତୋ ଽହମନଙ୍ଗେନ ଗଚ୍ଛାମି ତ୍ଵାଂ ଶୁଭାନନେ ।। ୭.୮୦.
ତୁମେ କେଉଁଠୁ ଆସିଛ, ସୁନ୍ଦର କଟିବନ୍ଧି? କେଉଁ ଗୋଟିଏର ଜନ୍ମ? ମୁଁ ପ୍ରେମରେ ତୀବ୍ର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୁଗୁଛି, ତୁମେ ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଅଛି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଆସିଛି।