ଇଦଂ ଚାଭରଣଂ ସୌମ୍ଯ ନିର୍ମିତଂ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା । ଦିଵ୍ଯଂ ଦିଵ୍ଯେନ ଵପୁଷା ଦୀପ୍ଯମାନଂ ସ୍ଵତେଜସା । ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣୀଷ୍ଵ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ମତ୍ପ୍ରିଯଂ କୁରୁ ରାଘଵ ।। ୭.୭୬.
ଏହି ଆଭୂଷଣଟି, ସୋମ୍ୟ, ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି, ଦିବ୍ୟ ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ଏହା ଗ୍ରହଣ କର, କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ଏହା ମୋ ପ୍ରିୟ କର, ରାଘବ।
ଦତ୍ତସ୍ଯ ହି ପୁନର୍ଦାନେ ସୁମହତ୍ଫଲମୁଚ୍ଯତେ । ଭରଣେ ହି ଭଵାନ୍ ଶକ୍ତଃ ସେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ମରୁତାମପି ।। ୭.୭୬.
ଯାହା ଦିଆଯାଇଛି, ପୁନି ଦେଲେ ବଡ଼ ଫଳ ମିଳେ। ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ମରୁତମାନେ ସହିତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧରିପାରିବ।
ତ୍ଵଂ ହି ଶକ୍ତସ୍ତାରଯିତୁଂ ସେନ୍ଦ୍ରାନପି ଦିଵୌକସଃ । ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରଦାସ୍ଯେ ଵିଧିଵତ୍ତତ୍ପ୍ରତୀଚ୍ଛ ନରାଧିପ ।। ୭.୭୬.
ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରିବ। ତେଣୁ ଏହା ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ତୁମକୁ ଦେଉଛି, ଏହା ଗ୍ରହଣ କର, ନରାଧିପ।
ଦିଵ୍ଯମାଭରଣଂ ଚିତ୍ରଂ ପ୍ରଦୀପ୍ତମିଵ ଭାସ୍କରମ୍ ।। ୭.୭୬.
ଏହା ଏକ ଦିବ୍ୟ ଆଭୂଷଣ, ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ।
ଅଥୋଵାଚ ମହାତ୍ମାନମିକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାଂ ମହାରଥଃ । ରାମୋ ମତିମତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମମନୁସ୍ମରନ୍ ।। ୭.୭୬.
ତାପରେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଶୂର ବୀର ରାମ, ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ, କ୍ଷତ୍ରିୟର ଧର୍ମକୁ ମନେ ପକାଇ, ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପ୍ରତିଗ୍ରହୋ ଽଯଂ ଭଗଵନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯାଵିଗର୍ହିତଃ । ଗୃହ୍ଣୀଯାଂ କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ଽହଂ ଵୈ କଥଂ ବ୍ରାହ୍ମଣପୁଙ୍ଗଵ ।। ୭.୭୬.
ଏହି ଗ୍ରହଣ କରିବା, ମହାପ୍ରଭୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ମଳ ଅଟୁଟ; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏକ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ମହାବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ କିପରି ଗ୍ରହଣ କରିବି?
ବ୍ରାହ୍ମଣେନ ଵିଶେଷେଣ ଦତ୍ତଂ ତଦ୍ଵକ୍ତୁମର୍ହସି । ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ରାମେଣ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହାନୃଷିଃ ।। ୭.୭୬.
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦେଇଥିବା ଦାନ ବିଶେଷ ଭାବରେ ଅଟୁଟ, ଏହା ବିଷୟରେ ଆପଣ ମୋତେ ବ୍ୟଖ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ। ରାମ କହିଲାପରେ, ମହାଋଷି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଆସନ୍କୃତଯୁଗେ ରାମ ବ୍ରହ୍ମଭୂତେ ପୁରାଯୁଗେ । ଅପାର୍ଥିଵାଃ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵାଃ ସୁରାଣାଂ ତୁ ଶତକ୍ରତୁଃ ।। ୭.୭୬.
କୃତଯୁଗରେ, ରାମ, ପୁରୁଣା ଦିନରେ ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ବ୍ରହ୍ମମୟ ଥିଲା, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ପୃଥିବୀରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉନଥିଲେ, ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ର ଥିଲେ।
ତାଃ ପ୍ରଜା ଦେଵଦେଵେଶଂ ରାଜାର୍ଥଂ ସମୁପାଦ୍ରଵନ୍ । ସୁରାଣାଂ ସ୍ଥାପିତୋ ରାଜା ତ୍ଵଯା ଦେଵ ଶତକ୍ରତୁଃ ।। ୭.୭୬.
ସେହି ପ୍ରଜାମାନେ ଦେବମାନଙ୍କ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଖକୁ ରାଜା ପାଇଁ ଯାଇଥିଲେ; ମହାଦେବ, ଆପଣ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଥିଲେ।
ପ୍ରଯଚ୍ଛ ନୋ ହି ଲୋକେଶ ପାର୍ଥିଵଂ ନରପୁଙ୍ଗଵମ୍ । ଯସ୍ମୈ ପୂଜାଂ ପ୍ରଯୁଞ୍ଜାନା ଧୂତପାପାଶ୍ଚରେମହି । ନ ଵସାମୋ ଵିନା ରାଜ୍ଞା ଏଷ ନୋ ନିଶ୍ଚଯଃ ପରଃ ।। ୭.୭୬.
ହେ ଜଗତ୍ନାଥ, ଆମକୁ ଏକ ମନୁଷ୍ୟ ରାଜା ଦିଅ, ଯାହାକୁ ପୂଜା କରି, ପାପ ଦୂର କରି, ଆମେ ନିର୍ମଳ ଭାବରେ ବାସ କରିପାରିବା; ରାଜା ବିନା ଆମେ ବାସ କରିବାକୁ ଚାହୁଁନାହିଁ—ଏହା ଆମର ଦୃଢ଼ ନିଷ୍କର୍ଷ।
ପ୍ରଜାନାଂ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନିଶ୍ଚଯିତ୍ଵା ଽର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍ ।। ୭.୭୬.
ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେହି ସର୍ବୋତ୍ତମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନିଷ୍ପତ୍ତି କରିଲେ—
ତତୋ ବ୍ରହ୍ମା ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଲୋକପାଲାନ୍ସଵାସଵାନ୍ । ସମାହୂଯାବ୍ରଵୀତ୍ସର୍ଵାଂସ୍ତେଜୋଭାଗାନ୍ପ୍ରଯଚ୍ଛତ ।। ୭.୭୬.
ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଲୋକପାଳମାନେ ସହିତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଡାକି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତମେ ତମର ତେଜର ଅଂଶ ଦିଅ।'
ତତୋ ଦଦୁର୍ଲୋକପାଲାଃ ସର୍ଵେ ଭାଗାନ୍ସ୍ଵତେଜସଃ । ଅକ୍ଷୁପଚ୍ଚ ତତୋ ବ୍ରହ୍ମା ଯତୋ ଜାତଃ କ୍ଷୁପୋ ନୃପଃ ।। ୭.୭୬.
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଲୋକପାଳମାନେ ତାଙ୍କର ତେଜର ଅଂଶ ଦେଲେ; ଏହି ତେଜ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମା କ୍ଷୁପକୁ ତିଆରି କଲେ, ଯାହାଠାରୁ ରାଜା କ୍ଷୁପ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ତଂ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକପାଲାନାଂ ସହାଂଶୈଃ ସମଯୋଜଯତ୍ । ତତୋ ଦଦୌ ନୃପଂ ତାସାଂ ପ୍ରଜାନାମୀଶ୍ଵରଂ କ୍ଷୁପମ୍ ।। ୭.୭୬.
ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ଅଂଶ ସହିତ ଏକତ୍ର କଲେ; ତାପରେ ସେହି ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ରାଜା ଭାବେ କ୍ଷୁପକୁ ଦେଲେ।
ତତ୍ରୈନ୍ଦ୍ରେଣ ଚ ଭାଗେନ ମହୀମାଜ୍ଞାପଯନ୍ନୃପଃ । ଵାରୁଣେନ ତୁ ଭାଗେନ ଵପୁଃ ପୁଷ୍ଯତି ପାର୍ଥିଵଃ ।। ୭.୭୬.
ସେଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା ରାଜା ପୃଥିବୀକୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଇଥାଏ; ବରୁଣଙ୍କ ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା ରାଜାଙ୍କ ଶରୀର ଉତ୍ତମ ଭାବରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।
କୌବେରେଣ ତୁ ଭାଗେନ ଵିତ୍ତମାସାଂ ଦଦୌ ତଦା । ଯସ୍ତୁ ଯାମ୍ଯୋ ଽଭଵଦ୍ଭାଗସ୍ତେନ ଶାସ୍ତି ସ୍ମ ସ ପ୍ରଜାଃ ।। ୭.୭୬.
କୁବେରଙ୍କ ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଧନ ପାଇଥିଲେ; ଯେଉଁ ଅଂଶ ଯମଙ୍କ ଥିଲା, ତାହା ଦ୍ୱାରା ରାଜା ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ଶାସନ କରିଥିଲେ।
ତତ୍ରୈନ୍ଦ୍ରେଣ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଗେନ ରଘୁନନ୍ଦନ । ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣୀଷ୍ଵ ଭଦ୍ରଂ ତେ ତାରଣାର୍ଥଂ ମମ ପ୍ରଭୋ ।। ୭.୭୬.
ସେଠାରେ, ନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ରଘୁବଂଶୀ, ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଂଶ ଗ୍ରହଣ କର, ଏହା ତୁମର ଭଲର ପାଇଁ, ମୋର ମୁକ୍ତି ପାଇଁ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଋଷେଃ ପରମଧାର୍ମିକମ୍ । ତଦ୍ରାମଃ ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ମୁନେରାଭରଣଂ ଵରମ୍ ।। ୭.୭୬.
ମହାଋଷିଙ୍କର ସେହି ଧର୍ମମୟ କଥା ଶୁଣି, ରାମ ମୁନିଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଭୂଷଣ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ତତୋ ରାମସ୍ତଦାଭରଣମୁତ୍ତମମ୍ । ଆଗମଂ ତସ୍ଯ ଦୀପ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରଷ୍ଟୁମେଵୋପଚକ୍ରମେ ।। ୭.୭୬.
ସେହି ଉତ୍ତମ ଆଭୂଷଣ ଗ୍ରହଣ କରି, ରାମ ତାପରେ ସେହି ଦୀପ୍ତିମୟ ଆଭୂଷଣର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଅତ୍ଯଦ୍ଭୁତମିଦଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଵପୁଷା ଯୁକ୍ତମୁତ୍ତମମ୍ । କଥଂ ଵା ଭଗଵତା ପ୍ରାପ୍ତଂ କୁତୋ ଵା କେନ ଵା ହୃତମ୍ ।। ୭.୭୬.
ଏହା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପରେ ଶୋଭିତ; ଭଗବାନ କିପରି ଏହା ପାଇଲେ, କିଏ ଦେଲା, କିଏ ନେଇଥିଲା?
କୁତୂହଲିତଯା ବ୍ରହ୍ମନ୍ପୃଚ୍ଛାମି ତ୍ଵାଂ ମହାଯଶଃ । ଆଶ୍ଚର୍ଯାଣାଂ ବହୂନାଂ ହି ନିଧିଃ ପରମକୋ ଭଵାନ୍ ।। ୭.୭୬.
କୁତୁହଳରେ, ମହାପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛି; କାରଣ ଆପଣ ଅନେକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଣ୍ଡାର।
ଏଵଂ ବ୍ରୁଵତି କାକୁତ୍ସ୍ଥେ ମୁନିର୍ଵାକ୍ଯମଥାବ୍ରଵୀତ୍ । ଶୃଣୁ ରାମ ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ପୁରା ତ୍ରେତାଯୁଗେ ଯୁଗେ ।। ୭.୭୬.
କାକୁତ୍ସ୍ଥ କହିଥିବା ବେଳେ, ମୁନି ଏହିପରି କଥା କହିଲେ: 'ରାମ, ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ଯେଉଁ ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା, ତାହା ଶୁଣ।'
ରମଣୀଯପ୍ରଦେଶେ ଽସ୍ମିନ୍ ଵନେ ଯଦ୍ଦୃଷ୍ଟଵାନହମ୍ । ଆଶ୍ଚର୍ଯଂ ମେ ମହାବାହୋ ଦାନମାଶ୍ରିତ୍ଯ କେଵଲମ୍ ।। ୭.୭୬.
ଏହି ସୁନ୍ଦର ଜଙ୍ଗଲ ଅଞ୍ଚଳରେ, ମହାବଳୀ, ମୁଁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଥିଲି, ଯାହା କେବଳ ଦାନର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥିଲା।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଷଟ୍ସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ସତ୍ତରି ଶଷ୍ଠ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା, ଯାହା ପ୍ରାଚୀନ ଏବଂ ପୂଜ୍ୟ ମହାକବି ମହାର୍ଷି ଭାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ।
ପୁରା ତ୍ରେତାଯୁଗେ ରାମ ବଭୂଵ ବହୁଵିସ୍ତରମ୍ । ସମନ୍ତାଦ୍ଯୋଜନଶତଂ ଵିମୃଗଂ ପକ୍ଷିଵର୍ଜିତମ୍ ।। ୭.୭୭.
ପୁର୍ବେ ତ୍ରେତାଯୁଗରେ, ରାମ, ଏକ ବିଶାଳ ଜଙ୍ଗଲ ଥିଲା, ଚାରିପାଖରେ ଶତ ଯୋଜନ ଯାଏଁ, ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀ ନଥିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ନିର୍ମାନୁଷେ ଽରଣ୍ଯେ କୁର୍ଵାଣସ୍ତପ ଉତ୍ତମମ୍ । ଅହମାକ୍ରମିତୁଂ ସୌମ୍ଯ ତଦରଣ୍ଯମୁପାଗମମ୍ ।। ୭.୭୭.
ସେ ଜଙ୍ଗଲଟି ମାନବ ଶୂନ୍ୟ ଥିଲା, ଏଠାରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବାବେଳେ, ମୃଦୁଭାବୀ, ମୁଁ ସେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ଯାଇଥିଲି।
ତସ୍ଯ ରୂପମରଣ୍ଯସ୍ଯ ନିର୍ଦେଷ୍ଟୁଂ ନ ଶଶାକ ହ । ଫଲମୂଲୈଃ ସୁଖାସ୍ଵାଦୈର୍ବହୁରୂପୈଶ୍ଚ ପାଦପୈଃ ।। ୭.୭୭.
ସେ ଅରଣ୍ୟର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ବର୍ଣ୍ନନା କରିବା ଅସମ୍ଭବ, ଏଠାରେ ମଧୁର ଫଳ ଓ ମୂଳ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛ ଥିଲେ।
ତସ୍ଯାରଣ୍ଯସ୍ଯ ମଧ୍ଯେ ତୁ ସରୋ ଯୋଜନମାଯତମ୍ । ହଂସକାରଣ୍ଡଵାକୀର୍ଣଂ ଚକ୍ରଵାକୋପଶୋଭିତମ୍ ।। ୭.୭୭.
ସେ ଅରଣ୍ୟର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଝିଅ ଥିଲା, ଯୋଜନ ଲମ୍ବା, ଯେଉଁଠାରେ ହଂସ ଓ କାରଣ୍ଡବ ପକ୍ଷୀ ଥିଲେ, ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।
ପଦ୍ମୋତ୍ପଲସମାକୀର୍ଣଂ ସମତିକ୍ରାନ୍ତଶୈଵଲମ୍ । ତଦାଶ୍ଚର୍ଯମିଵାତ୍ଯର୍ଥଂ ସୁଖାସ୍ଵାଦମନୁତ୍ତମମ୍ ।। ୭.୭୭.
ଏହା ପଦ୍ମ ଓ ଉତ୍ପଳ ଦ୍ୱାରା ଭରିଥିଲା, ଶୈବଳ ରହିଥିଲା ନାହିଁ; ଏହି ଝିଅ ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଓ ଅପୂର୍ବ ଥିଲା।
ଅରଜସ୍କଂ ତଥା ଽକ୍ଷୋଭ୍ଯଂ ଶ୍ରୀମତ୍ପକ୍ଷିଗଣାଯୁତମ୍ । ସମୀପେ ତସ୍ଯ ସରସୋ ମହଦଦ୍ଭୁତମାଶ୍ରମମ୍ ।। ୭.୭୭.
ଏହା ଧୂଳି ଶୂନ୍ୟ, ଅସ୍ଥିର ନୁହେଁ, ଏବଂ ଶ୍ରୀମୟ ପକ୍ଷୀ ଦଳରେ ଭରିଥିଲା; ସେ ଝିଅ ପାଖରେ ଏକ ବଡ଼ ଅଦ୍ଭୁତ ଆଶ୍ରମ ଥିଲା।