ଯଦି ଦେଵାଃ ପ୍ରସନ୍ନା ମେ ଦ୍ଵିଜପୁତ୍ରଃ ସ ଜୀଵତୁ । ଦିଶନ୍ତୁ ଵରମେତଂ ମେ ଇପ୍ସିତଂ ପରମଂ ମମ ।। ୭.୭୬.
'ଯଦି ଦେବତାମାନେ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁଅ ଆଉ ଜୀବନ୍ତ ହେଉ। ଏହି ବର ଦିଅ, ଏହା ମୋର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଇଚ୍ଛା।'
ମମାପଚାରାଦ୍ଯାତୋ ଽସୌ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯୈକପୁତ୍ରକଃ । ଅପ୍ରାପ୍ତକାଲଃ କାଲେନ ନୀତୋ ଵୈଵସ୍ଵତକ୍ଷଯମ୍ ।। ୭.୭୬.
ମୋ ଦୋଷରେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଏକମାତ୍ର ପୁଅ ଅକାଳରେ ଯମଲୋକକୁ ନେଯାଇଥିଲେ।
ତଂ ଜୀଵଯଥ ଭଦ୍ରଂ ଵୋ ନାନୃତଂ କର୍ତୁମର୍ହଥ । ଦ୍ଵିଜସ୍ଯ ସଂଶ୍ରୁତୋ ଽର୍ଥୋ ମେ ଜୀଵଯିଷ୍ଯାମି ତେ ସୁତମ୍ ।। ୭.୭୬.
'ତାଙ୍କୁ ପୁନି ଜୀବନ ଦିଅ, ତୁମମାନେ ଭଲ ରୁହ। ତୁମେ ମିଥ୍ୟା କାମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଏହି ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଛି, ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଜୀବନ ଦେବି।'
ରାଘଵସ୍ଯ ତୁ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିବୁଧସତ୍ତମାଃ । ପ୍ରତ୍ଯୁଚୂ ରାଘଵଂ ପ୍ରୀତା ଦେଵାଃ ପ୍ରୀତିସମନ୍ଵିତମ୍ ।। ୭.୭୬.
ରାଘବଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦେବମାନେ ଖୁସି ହୋଇ ରାଘବଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ନିର୍ଵୃତୋ ଭଵ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ସୋ ଽସ୍ମିନ୍ନହନି ବାଲକଃ । ଜୀଵିତଂ ପ୍ରାପ୍ତଵାନ୍ଭୂଯଃ ସମେତଶ୍ଚାପି ବନ୍ଧୁଭିଃ ।। ୭.୭୬.
'ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହେଉ, କାକୁତ୍ସ୍ଥ। ଏହି ଦିନେ ସେ ପିଲା ପୁନି ଜୀବନ ପାଇଛି ଓ ନିଜ ପରିବାର ସହିତ ମିଶିଛି।'
ଯସ୍ମିନ୍ମୁହୂର୍ତେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଶୂଦ୍ରୋ ଽଯଂ ଵିନିପାତିତଃ । ତସ୍ମିନ୍ମୁହୂର୍ତେ ବାଲୋ ଽସୌ ଜୀଵେନ ସମଯୁଜ୍ଯତ ।। ୭.୭୬.
ଯେ ସମୟରେ ଏହି ଶୂଦ୍ର ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ସେଇ ସମୟରେ ସେ ପିଲା ପୁନି ଜୀବନ ମିଳିଲା।
ସ୍ଵସ୍ତି ପ୍ରାପ୍ନୁହି ଭଦ୍ରଂ ତେ ସାଧୁ ଯାମ ନରର୍ଷଭ । ଅଗସ୍ତ୍ଯସ୍ଯାଶ୍ରମପଦଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛାମ ରାଘଵ ।। ୭.୭୬.
ତୁମେ ସୁଖୀ ହେଉ, ଭଲ ହେଉ। ଚଳ, ରାଘବ, ଆମେ ଏବେ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଯିବା।
ତସ୍ଯ ଦୀକ୍ଷା ସମାପ୍ତା ହି ବ୍ରହ୍ମର୍ଷେଃ ସୁମହାଦ୍ଯୁତେଃ । ଦ୍ଵାଦଶଂ ହି ଗତଂ ଵର୍ଷଂ ଜଲଶଯ୍ଯାଂ ସମାସତଃ ।। ୭.୭୬.
ଏହି ମହାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷିଙ୍କର ଦୀର୍ଘ ଦୀକ୍ଷା ଏବେ ସମାପ୍ତ ହୋଇଛି। ସେ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଳ ଉପରେ ଶୋଇ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।
କାକୁତ୍ସ୍ଥ ତଦ୍ଗମିଷ୍ଯାମୋ ମୁନିଂ ସମଭିନନ୍ଦିତୁମ୍ । ତ୍ଵଂ ଚାପ୍ଯାଗଚ୍ଛ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତମୃଷିସତ୍ତମମ୍ ।। ୭.୭୬.
ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ଚଳ, ଆମେ ସେ ମୁନିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବାକୁ ଯିବା। ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଭଲ ହେଉ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସ।
ସ ତଥେତି ପ୍ରତିଜ୍ଞାଯ ଦେଵାନାଂ ରଘୁନନ୍ଦନଃ । ଆରୁରୋହ ଵିମାନଂ ତଂ ପୁଷ୍ପକଂ ହେମଭୂଷିତମ୍ ।। ୭.୭୬.
ରଘୁନନ୍ଦନ ଏହି କଥାକୁ ମନେ ରଖି, ସୁନ୍ଦର ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ପୁଷ୍ପକ ବିମାନରେ ଚଢ଼ିଲେ।
ତତୋ ଦେଵାଃ ପ୍ରଯାତାସ୍ତେ ଵିମାନୈର୍ବହୁଵିସ୍ତରୈଃ । ରାମୋ ଽପ୍ଯନୁଜଗାମାଶୁ କୁମ୍ଭଯୋନେସ୍ତପୋଵନମ୍ ।। ୭.୭୬.
ତାପରେ ଦେବମାନେ ବଡ଼ ବଡ଼ ବିମାନରେ ଚଢ଼ି ଚାଲିଗଲେ। ରାମ ମଧ୍ୟ ତୁରନ୍ତ କୁମ୍ଭଯୋନିଙ୍କ ତପୋବନକୁ ଯାଇଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ଦେଵାନ୍ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତାନଗସ୍ତ୍ଯସ୍ତପସାଂ ନିଧିଃ । ଅର୍ଚଯାମାସ ଧର୍ମାତ୍ମା ସର୍ଵାଂସ୍ତାନଵିଶେଷତଃ ।। ୭.୭୬.
ଦେବମାନେ ଆସିଥିବାକୁ ଦେଖି, ତପସ୍ୟାର ଧନ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ନିଷ୍ପକ୍ଷରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧର୍ମପୂର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ତତଃ ପୂଜାଂ ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ଚ ମହାମୁନିମ୍ । ଜଗ୍ମୁସ୍ତେ ତ୍ରିଦଶା ହୃଷ୍ଟା ନାକପୃଷ୍ଠଂ ସହାନୁଗୈଃ ।। ୭.୭୬.
ପୂଜା ଗ୍ରହଣ କରି ଏବଂ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ଦେବମାନେ ଖୁସି ହୋଇ ତାଙ୍କର ସାଥିମାନେ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଗତେଷୁ ତେଷୁ କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ପୁଷ୍ପକାଦଵରୁହ୍ଯ ଚ । ତତୋ ଽଭିଵାଦଯାମାସ ହ୍ଯଗସ୍ତ୍ଯମୃଷିସତ୍ତମମ୍ ।। ୭.୭୬.
ସେମାନେ ଚାଲିଗଲାପରେ, କାକୁତ୍ସ୍ଥ ପୁଷ୍ପକ ବିମାନରୁ ଅବତରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ଶିରୋନମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ।
ସୋ ଽଭିଵାଦ୍ଯ ମହାତ୍ମାନଂ ଜ୍ଵଲନ୍ତମିଵ ତେଜସା । ଆତିଥ୍ଯଂ ପରମଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ନିଷସାଦ ନରାଧିପଃ ।। ୭.୭୬.
ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ, ଯିଏ ତେଜରେ ଅଗ୍ନି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଶିରୋନମନ୍ତ୍ରଣ କରି, ରାଜା ଉତ୍ତମ ଆତିଥ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି ବସିଲେ।
ତମୁଵାଚ ମହାତେଜାଃ କୁମ୍ଭଯୋନିର୍ମହାତପାଃ । ସ୍ଵାଗତଂ ତେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ପ୍ରାପ୍ତୋ ଽସି ରାଘଵ ।। ୭.୭୬.
ମହାତ୍ମା, ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କରିଥିବା କୁମ୍ଭଯୋନି ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: 'ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମକୁ ସ୍ୱାଗତ। ଭାଗ୍ୟରେ ତୁମେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ, ରାଘବ।'
ତ୍ଵଂ ମେ ବହୁମତୋ ରାମ ଗୁଣୈର୍ବହୁଭିରୁତ୍ତମୈଃ । ଅତିଥିଃ ପୂଜନୀଯଶ୍ଚ ମମ ନିତ୍ଯଂ ହୃଦି ସ୍ଥିତଃ ।। ୭.୭୬.
ରାମ, ତୁମେ ତୁମର ଅନେକ ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ମୋ ପାଖରେ ବହୁତ ପ୍ରିୟ। ଅତିଥି ଭାବେ ତୁମେ ସଦା ସମ୍ମାନ ଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ମୋ ହୃଦୟରେ ସ୍ଥିତ।
ସୁରା ହି କଥଯନ୍ତି ତ୍ଵାମାଗତଂ ଶୂଦ୍ରଘାତିନମ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ତୁ ଧର୍ମେଣ ତ୍ଵଯା ଜୀଵାପିତଃ ସୁତଃ ।। ୭.୭୬.
ଦେବମାନେ କହନ୍ତି ଯେ, ତୁମେ ଏଠାକୁ ଆସିଥିବା ଶୂଦ୍ରଘାତୀ। କିନ୍ତୁ ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ତାଙ୍କର ପୁଅଙ୍କୁ ପୁନି ଜୀବନ ଦେଇଛ।
ଉଷ୍ଯତାଂ ଚେହ ରଜନୀ ସକାଶେ ମମ ରାଘଵ । ପ୍ରଭାତେ ପୁଷ୍ପକେଣ ତ୍ଵଂ ଗନ୍ତା ଽସି ପୁରମେଵ ହି ।। ୭.୭୬.
ରାଘବ, ଏହି ରାତି ମୋ ପାଖରେ ରୁହ। ପ୍ରଭାତେ ତୁମେ ପୁଷ୍ପକ ବିମାନରେ ତୁମ ସହରକୁ ଯିବ।
ତ୍ଵଂ ହି ନାରାଯଣଃ ଶ୍ରୀମାଂସ୍ତ୍ଵଯି ସର୍ଵଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍ । ତ୍ଵଂ ପ୍ରଭୁଃ ସର୍ଵଦେଵାନାଂ ପୁରୁଷସ୍ତ୍ଵଂ ସନାତନଃ ।। ୭.୭୬.
ତୁମେ ହେଉଛ ଶ୍ରୀମାନ୍ ନାରାୟଣ, ସମସ୍ତ କିଛି ତୁମେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ। ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ତୁମର ଅଧୀନ, ତୁମେ ଚିରକାଳର ପୁରୁଷ।
ଇଦଂ ଚାଭରଣଂ ସୌମ୍ଯ ନିର୍ମିତଂ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା । ଦିଵ୍ଯଂ ଦିଵ୍ଯେନ ଵପୁଷା ଦୀପ୍ଯମାନଂ ସ୍ଵତେଜସା । ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣୀଷ୍ଵ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ମତ୍ପ୍ରିଯଂ କୁରୁ ରାଘଵ ।। ୭.୭୬.
ଏହି ଆଭୂଷଣଟି, ସୋମ୍ୟ, ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି, ଦିବ୍ୟ ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ଏହା ଗ୍ରହଣ କର, କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ଏହା ମୋ ପ୍ରିୟ କର, ରାଘବ।
ଦତ୍ତସ୍ଯ ହି ପୁନର୍ଦାନେ ସୁମହତ୍ଫଲମୁଚ୍ଯତେ । ଭରଣେ ହି ଭଵାନ୍ ଶକ୍ତଃ ସେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ମରୁତାମପି ।। ୭.୭୬.
ଯାହା ଦିଆଯାଇଛି, ପୁନି ଦେଲେ ବଡ଼ ଫଳ ମିଳେ। ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ମରୁତମାନେ ସହିତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧରିପାରିବ।
ତ୍ଵଂ ହି ଶକ୍ତସ୍ତାରଯିତୁଂ ସେନ୍ଦ୍ରାନପି ଦିଵୌକସଃ । ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରଦାସ୍ଯେ ଵିଧିଵତ୍ତତ୍ପ୍ରତୀଚ୍ଛ ନରାଧିପ ।। ୭.୭୬.
ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରିବ। ତେଣୁ ଏହା ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ତୁମକୁ ଦେଉଛି, ଏହା ଗ୍ରହଣ କର, ନରାଧିପ।
ଦିଵ୍ଯମାଭରଣଂ ଚିତ୍ରଂ ପ୍ରଦୀପ୍ତମିଵ ଭାସ୍କରମ୍ ।। ୭.୭୬.
ଏହା ଏକ ଦିବ୍ୟ ଆଭୂଷଣ, ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ।
ଅଥୋଵାଚ ମହାତ୍ମାନମିକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାଂ ମହାରଥଃ । ରାମୋ ମତିମତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମମନୁସ୍ମରନ୍ ।। ୭.୭୬.
ତାପରେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଶୂର ବୀର ରାମ, ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ, କ୍ଷତ୍ରିୟର ଧର୍ମକୁ ମନେ ପକାଇ, ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପ୍ରତିଗ୍ରହୋ ଽଯଂ ଭଗଵନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯାଵିଗର୍ହିତଃ । ଗୃହ୍ଣୀଯାଂ କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ଽହଂ ଵୈ କଥଂ ବ୍ରାହ୍ମଣପୁଙ୍ଗଵ ।। ୭.୭୬.
ଏହି ଗ୍ରହଣ କରିବା, ମହାପ୍ରଭୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ମଳ ଅଟୁଟ; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏକ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ମହାବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ କିପରି ଗ୍ରହଣ କରିବି?
ବ୍ରାହ୍ମଣେନ ଵିଶେଷେଣ ଦତ୍ତଂ ତଦ୍ଵକ୍ତୁମର୍ହସି । ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ରାମେଣ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହାନୃଷିଃ ।। ୭.୭୬.
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦେଇଥିବା ଦାନ ବିଶେଷ ଭାବରେ ଅଟୁଟ, ଏହା ବିଷୟରେ ଆପଣ ମୋତେ ବ୍ୟଖ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ। ରାମ କହିଲାପରେ, ମହାଋଷି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଆସନ୍କୃତଯୁଗେ ରାମ ବ୍ରହ୍ମଭୂତେ ପୁରାଯୁଗେ । ଅପାର୍ଥିଵାଃ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵାଃ ସୁରାଣାଂ ତୁ ଶତକ୍ରତୁଃ ।। ୭.୭୬.
କୃତଯୁଗରେ, ରାମ, ପୁରୁଣା ଦିନରେ ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ବ୍ରହ୍ମମୟ ଥିଲା, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ପୃଥିବୀରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉନଥିଲେ, ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ର ଥିଲେ।
ତାଃ ପ୍ରଜା ଦେଵଦେଵେଶଂ ରାଜାର୍ଥଂ ସମୁପାଦ୍ରଵନ୍ । ସୁରାଣାଂ ସ୍ଥାପିତୋ ରାଜା ତ୍ଵଯା ଦେଵ ଶତକ୍ରତୁଃ ।। ୭.୭୬.
ସେହି ପ୍ରଜାମାନେ ଦେବମାନଙ୍କ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଖକୁ ରାଜା ପାଇଁ ଯାଇଥିଲେ; ମହାଦେବ, ଆପଣ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଥିଲେ।
ପ୍ରଯଚ୍ଛ ନୋ ହି ଲୋକେଶ ପାର୍ଥିଵଂ ନରପୁଙ୍ଗଵମ୍ । ଯସ୍ମୈ ପୂଜାଂ ପ୍ରଯୁଞ୍ଜାନା ଧୂତପାପାଶ୍ଚରେମହି । ନ ଵସାମୋ ଵିନା ରାଜ୍ଞା ଏଷ ନୋ ନିଶ୍ଚଯଃ ପରଃ ।। ୭.୭୬.
ହେ ଜଗତ୍ନାଥ, ଆମକୁ ଏକ ମନୁଷ୍ୟ ରାଜା ଦିଅ, ଯାହାକୁ ପୂଜା କରି, ପାପ ଦୂର କରି, ଆମେ ନିର୍ମଳ ଭାବରେ ବାସ କରିପାରିବା; ରାଜା ବିନା ଆମେ ବାସ କରିବାକୁ ଚାହୁଁନାହିଁ—ଏହା ଆମର ଦୃଢ଼ ନିଷ୍କର୍ଷ।