ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏଭଳି ପ୍ରାଚୀନ ଓ ପୂଜ୍ୟ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ପଚାସଠିଏଁ ସର୍ଗ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାମସ୍ଯାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣଃ । ଅଵାକ୍ଛିରାସ୍ତଥାଭୂତ୍ଵା ଵାକ୍ଯମେତଦୁଵାଚ ହ ।। ୭.୭୬.
ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଥିବା ତପସ୍ବୀ ଏଭଳି କହିଲେ।
ଶୂଦ୍ରଯୋନ୍ଯାଂ ପ୍ରସୂତୋ ଽସ୍ମି ଶମ୍ବୂକୋ ନାମ ନାମତଃ । ଦେଵତ୍ଵଂ ପାର୍ଥଯେ ରାମ ସଶରୀରୋ ମହାଯଶଃ ।। ୭.୭୬.
ମୁଁ ଶୂଦ୍ର ଜନ୍ମର, ନାମ ଶମ୍ଭୂକ। ଶ୍ରୀରାମ, ମୁଁ ଏହି ଦେହରେ ଦେବତ୍ୱ ପାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି।
ନ ମିଥ୍ଯା ଽହଂ ଵଦେ ରାମ ଦେଵଲୋକଜିଗୀଷଯା । ଶୂଦ୍ରଂ ମାଂ ଵିଦ୍ଧି କାକୁତ୍ସ୍ଥ ତପ ଉଗ୍ରଂ ସମାସ୍ଥିତମ୍ ।। ୭.୭୬.
ମୁଁ ମିଥ୍ୟା କହୁନି, ଶ୍ରୀରାମ। ଦେବଲୋକ ପାଇବା ଆଶାରେ ମୁଁ ଏହି କଠିନ ତପସ୍ୟା କରୁଛି—ମୋତେ ଶୂଦ୍ର ବୋଲି ଜାଣ, କାକୁତ୍ସ୍ଥ।
ଭାଷତସ୍ତସ୍ଯ ଶୂଦ୍ରସ୍ଯ ଖଡ୍ଗଂ ସୁରୁଚିରପ୍ରଭମ୍ । ନିଷ୍କୃଷ୍ଯ କୋଶାଦ୍ଵିମଲଂ ଶିରଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ରାଘଵଃ ।। ୭.୭୬.
ଶୂଦ୍ର ଏଭଳି କହୁଥିବାବେଳେ, ରାଘବ ତାଙ୍କର ଚମକୁଥିବା ତଳୱାର ମୁଣ୍ଡିରୁ ବାହାର କରି, ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ।
ତସ୍ମିଞ୍ଛୂଦ୍ରେ ହତେ ଦେଵାଃ ସେନ୍ଦ୍ରାଃ ସାଗ୍ନିପୁରୋଗମାଃ । ସାଧୁ ସାଧ୍ଵିତି କାକୁତ୍ସ୍ଥଂ ପ୍ରଶଶଂସୁର୍ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ ।। ୭.୭୬.
ଶୂଦ୍ର ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ଦେବତାମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ସହିତ, କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର 'ଭଲ କାମ କଲେ' ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିର୍ମହତ୍ଯାସୀଦ୍ଦିଵ୍ଯାନାଂ ସୁସୁଗନ୍ଧିନାମ୍ । ପୁଷ୍ପାଣାଂ ଵାଯୁମୁକ୍ତାନାଂ ସର୍ଵତଃ ପ୍ରପପାତ ହ ।। ୭.୭୬.
ସେତେବେଳେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ବାତାସରେ ଉଡି ଆସି, ଦିବ୍ୟ ଓ ମଧୁର ସୁଗନ୍ଧିତ ଫୁଲର ବଡ଼ ବର୍ଷା ହେଲା।
ସୁପ୍ରୀତାଶ୍ଚାବ୍ରୁଵନ୍ରାମଂ ଦେଵାଃ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମମ୍ । ସୁରକାର୍ଯମିଦଂ ସୌମ୍ଯ ସୁକୃତଂ ତେ ମହାମତେ ।। ୭.୭୬.
ଖୁସି ହୋଇ ଦେବତାମାନେ ସତ୍ୟବୀର ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ସାଧୁ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ତୁମେ ଭଲ କଲା, ବୁଦ୍ଧିମାନ।'
ଗୃହାଣ ଚ ଵରଂ ସୌମ୍ଯ ଯତ୍ତ୍ଵମିଚ୍ଛସ୍ଯରିନ୍ଦମ । ସ୍ଵର୍ଗଭାଙ୍ନହି ଶୂଦ୍ରୋ ଽଯଂ ତ୍ଵତ୍କୃତେ ରଘୁନନ୍ଦନ ।। ୭.୭୬.
'ହେ ଶାନ୍ତ ମନ, ତୁମେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ସେଇ ବର ନିଅ। ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ଏହି ଶୂଦ୍ର ତୁମ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇପାରିବ ନାହିଁ।'
ଦେଵାନାଂ ଭାଷିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଘଵଃ ସୁସମାହିତଃ । ଉଵାଚ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଵାକ୍ଯଂ ସହସ୍ରାକ୍ଷଂ ପୁରନ୍ଦରମ୍ ।। ୭.୭୬.
ଦେବତାମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାଘବ ଶାନ୍ତ ମନେ ହାତ ଜୋଡି, ସହସ୍ରନୟନ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଯଦି ଦେଵାଃ ପ୍ରସନ୍ନା ମେ ଦ୍ଵିଜପୁତ୍ରଃ ସ ଜୀଵତୁ । ଦିଶନ୍ତୁ ଵରମେତଂ ମେ ଇପ୍ସିତଂ ପରମଂ ମମ ।। ୭.୭୬.
'ଯଦି ଦେବତାମାନେ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁଅ ଆଉ ଜୀବନ୍ତ ହେଉ। ଏହି ବର ଦିଅ, ଏହା ମୋର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଇଚ୍ଛା।'
ମମାପଚାରାଦ୍ଯାତୋ ଽସୌ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯୈକପୁତ୍ରକଃ । ଅପ୍ରାପ୍ତକାଲଃ କାଲେନ ନୀତୋ ଵୈଵସ୍ଵତକ୍ଷଯମ୍ ।। ୭.୭୬.
ମୋ ଦୋଷରେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଏକମାତ୍ର ପୁଅ ଅକାଳରେ ଯମଲୋକକୁ ନେଯାଇଥିଲେ।
ତଂ ଜୀଵଯଥ ଭଦ୍ରଂ ଵୋ ନାନୃତଂ କର୍ତୁମର୍ହଥ । ଦ୍ଵିଜସ୍ଯ ସଂଶ୍ରୁତୋ ଽର୍ଥୋ ମେ ଜୀଵଯିଷ୍ଯାମି ତେ ସୁତମ୍ ।। ୭.୭୬.
'ତାଙ୍କୁ ପୁନି ଜୀବନ ଦିଅ, ତୁମମାନେ ଭଲ ରୁହ। ତୁମେ ମିଥ୍ୟା କାମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଏହି ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଛି, ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଜୀବନ ଦେବି।'
ରାଘଵସ୍ଯ ତୁ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିବୁଧସତ୍ତମାଃ । ପ୍ରତ୍ଯୁଚୂ ରାଘଵଂ ପ୍ରୀତା ଦେଵାଃ ପ୍ରୀତିସମନ୍ଵିତମ୍ ।। ୭.୭୬.
ରାଘବଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦେବମାନେ ଖୁସି ହୋଇ ରାଘବଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ନିର୍ଵୃତୋ ଭଵ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ସୋ ଽସ୍ମିନ୍ନହନି ବାଲକଃ । ଜୀଵିତଂ ପ୍ରାପ୍ତଵାନ୍ଭୂଯଃ ସମେତଶ୍ଚାପି ବନ୍ଧୁଭିଃ ।। ୭.୭୬.
'ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହେଉ, କାକୁତ୍ସ୍ଥ। ଏହି ଦିନେ ସେ ପିଲା ପୁନି ଜୀବନ ପାଇଛି ଓ ନିଜ ପରିବାର ସହିତ ମିଶିଛି।'
ଯସ୍ମିନ୍ମୁହୂର୍ତେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଶୂଦ୍ରୋ ଽଯଂ ଵିନିପାତିତଃ । ତସ୍ମିନ୍ମୁହୂର୍ତେ ବାଲୋ ଽସୌ ଜୀଵେନ ସମଯୁଜ୍ଯତ ।। ୭.୭୬.
ଯେ ସମୟରେ ଏହି ଶୂଦ୍ର ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ସେଇ ସମୟରେ ସେ ପିଲା ପୁନି ଜୀବନ ମିଳିଲା।
ସ୍ଵସ୍ତି ପ୍ରାପ୍ନୁହି ଭଦ୍ରଂ ତେ ସାଧୁ ଯାମ ନରର୍ଷଭ । ଅଗସ୍ତ୍ଯସ୍ଯାଶ୍ରମପଦଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛାମ ରାଘଵ ।। ୭.୭୬.
ତୁମେ ସୁଖୀ ହେଉ, ଭଲ ହେଉ। ଚଳ, ରାଘବ, ଆମେ ଏବେ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଯିବା।
ତସ୍ଯ ଦୀକ୍ଷା ସମାପ୍ତା ହି ବ୍ରହ୍ମର୍ଷେଃ ସୁମହାଦ୍ଯୁତେଃ । ଦ୍ଵାଦଶଂ ହି ଗତଂ ଵର୍ଷଂ ଜଲଶଯ୍ଯାଂ ସମାସତଃ ।। ୭.୭୬.
ଏହି ମହାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷିଙ୍କର ଦୀର୍ଘ ଦୀକ୍ଷା ଏବେ ସମାପ୍ତ ହୋଇଛି। ସେ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଳ ଉପରେ ଶୋଇ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।
କାକୁତ୍ସ୍ଥ ତଦ୍ଗମିଷ୍ଯାମୋ ମୁନିଂ ସମଭିନନ୍ଦିତୁମ୍ । ତ୍ଵଂ ଚାପ୍ଯାଗଚ୍ଛ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତମୃଷିସତ୍ତମମ୍ ।। ୭.୭୬.
ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ଚଳ, ଆମେ ସେ ମୁନିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବାକୁ ଯିବା। ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଭଲ ହେଉ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସ।
ସ ତଥେତି ପ୍ରତିଜ୍ଞାଯ ଦେଵାନାଂ ରଘୁନନ୍ଦନଃ । ଆରୁରୋହ ଵିମାନଂ ତଂ ପୁଷ୍ପକଂ ହେମଭୂଷିତମ୍ ।। ୭.୭୬.
ରଘୁନନ୍ଦନ ଏହି କଥାକୁ ମନେ ରଖି, ସୁନ୍ଦର ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ପୁଷ୍ପକ ବିମାନରେ ଚଢ଼ିଲେ।
ତତୋ ଦେଵାଃ ପ୍ରଯାତାସ୍ତେ ଵିମାନୈର୍ବହୁଵିସ୍ତରୈଃ । ରାମୋ ଽପ୍ଯନୁଜଗାମାଶୁ କୁମ୍ଭଯୋନେସ୍ତପୋଵନମ୍ ।। ୭.୭୬.
ତାପରେ ଦେବମାନେ ବଡ଼ ବଡ଼ ବିମାନରେ ଚଢ଼ି ଚାଲିଗଲେ। ରାମ ମଧ୍ୟ ତୁରନ୍ତ କୁମ୍ଭଯୋନିଙ୍କ ତପୋବନକୁ ଯାଇଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ଦେଵାନ୍ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତାନଗସ୍ତ୍ଯସ୍ତପସାଂ ନିଧିଃ । ଅର୍ଚଯାମାସ ଧର୍ମାତ୍ମା ସର୍ଵାଂସ୍ତାନଵିଶେଷତଃ ।। ୭.୭୬.
ଦେବମାନେ ଆସିଥିବାକୁ ଦେଖି, ତପସ୍ୟାର ଧନ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ନିଷ୍ପକ୍ଷରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧର୍ମପୂର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ତତଃ ପୂଜାଂ ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ଚ ମହାମୁନିମ୍ । ଜଗ୍ମୁସ୍ତେ ତ୍ରିଦଶା ହୃଷ୍ଟା ନାକପୃଷ୍ଠଂ ସହାନୁଗୈଃ ।। ୭.୭୬.
ପୂଜା ଗ୍ରହଣ କରି ଏବଂ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ଦେବମାନେ ଖୁସି ହୋଇ ତାଙ୍କର ସାଥିମାନେ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଗତେଷୁ ତେଷୁ କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ପୁଷ୍ପକାଦଵରୁହ୍ଯ ଚ । ତତୋ ଽଭିଵାଦଯାମାସ ହ୍ଯଗସ୍ତ୍ଯମୃଷିସତ୍ତମମ୍ ।। ୭.୭୬.
ସେମାନେ ଚାଲିଗଲାପରେ, କାକୁତ୍ସ୍ଥ ପୁଷ୍ପକ ବିମାନରୁ ଅବତରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ଶିରୋନମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ।
ସୋ ଽଭିଵାଦ୍ଯ ମହାତ୍ମାନଂ ଜ୍ଵଲନ୍ତମିଵ ତେଜସା । ଆତିଥ୍ଯଂ ପରମଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ନିଷସାଦ ନରାଧିପଃ ।। ୭.୭୬.
ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ, ଯିଏ ତେଜରେ ଅଗ୍ନି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଶିରୋନମନ୍ତ୍ରଣ କରି, ରାଜା ଉତ୍ତମ ଆତିଥ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି ବସିଲେ।
ତମୁଵାଚ ମହାତେଜାଃ କୁମ୍ଭଯୋନିର୍ମହାତପାଃ । ସ୍ଵାଗତଂ ତେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ପ୍ରାପ୍ତୋ ଽସି ରାଘଵ ।। ୭.୭୬.
ମହାତ୍ମା, ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କରିଥିବା କୁମ୍ଭଯୋନି ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: 'ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମକୁ ସ୍ୱାଗତ। ଭାଗ୍ୟରେ ତୁମେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ, ରାଘବ।'
ତ୍ଵଂ ମେ ବହୁମତୋ ରାମ ଗୁଣୈର୍ବହୁଭିରୁତ୍ତମୈଃ । ଅତିଥିଃ ପୂଜନୀଯଶ୍ଚ ମମ ନିତ୍ଯଂ ହୃଦି ସ୍ଥିତଃ ।। ୭.୭୬.
ରାମ, ତୁମେ ତୁମର ଅନେକ ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ମୋ ପାଖରେ ବହୁତ ପ୍ରିୟ। ଅତିଥି ଭାବେ ତୁମେ ସଦା ସମ୍ମାନ ଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ମୋ ହୃଦୟରେ ସ୍ଥିତ।
ସୁରା ହି କଥଯନ୍ତି ତ୍ଵାମାଗତଂ ଶୂଦ୍ରଘାତିନମ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ତୁ ଧର୍ମେଣ ତ୍ଵଯା ଜୀଵାପିତଃ ସୁତଃ ।। ୭.୭୬.
ଦେବମାନେ କହନ୍ତି ଯେ, ତୁମେ ଏଠାକୁ ଆସିଥିବା ଶୂଦ୍ରଘାତୀ। କିନ୍ତୁ ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ତାଙ୍କର ପୁଅଙ୍କୁ ପୁନି ଜୀବନ ଦେଇଛ।
ଉଷ୍ଯତାଂ ଚେହ ରଜନୀ ସକାଶେ ମମ ରାଘଵ । ପ୍ରଭାତେ ପୁଷ୍ପକେଣ ତ୍ଵଂ ଗନ୍ତା ଽସି ପୁରମେଵ ହି ।। ୭.୭୬.
ରାଘବ, ଏହି ରାତି ମୋ ପାଖରେ ରୁହ। ପ୍ରଭାତେ ତୁମେ ପୁଷ୍ପକ ବିମାନରେ ତୁମ ସହରକୁ ଯିବ।
ତ୍ଵଂ ହି ନାରାଯଣଃ ଶ୍ରୀମାଂସ୍ତ୍ଵଯି ସର୍ଵଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍ । ତ୍ଵଂ ପ୍ରଭୁଃ ସର୍ଵଦେଵାନାଂ ପୁରୁଷସ୍ତ୍ଵଂ ସନାତନଃ ।। ୭.୭୬.
ତୁମେ ହେଉଛ ଶ୍ରୀମାନ୍ ନାରାୟଣ, ସମସ୍ତ କିଛି ତୁମେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ। ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ତୁମର ଅଧୀନ, ତୁମେ ଚିରକାଳର ପୁରୁଷ।