ମାର୍କଣ୍ଡେଯୋ ଽଥ ମୌଦ୍ଗଲ୍ଯୋ ଵାମଦେଵଶ୍ଚ କାଶ୍ଯପଃ । କାତ୍ଯାଯନୋ ଽଥ ଜାବାଲିର୍ଗୌତମୋ ନାରଦସ୍ତଥା । ଏତେ ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭାଃ ସର୍ଵେ ଆସନେଷୂପଵେଶିତାଃ ।। ୭.୭୪.
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ, ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟ, ବାମଦେବ, କାଶ୍ୟପ, କାତ୍ୟାୟନ, ଜାବାଲି, ଗୌତମ ଓ ନାରଦ—ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିଜ ଆସନରେ ବସିଲେ।
ମହର୍ଷୀନ୍ସମନୁପ୍ରାପ୍ତାନଭିଵାଦ୍ଯ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ । ମନ୍ତ୍ରିଣୋ ନୈଗମାଂଶ୍ଚୈଵ ଯଥାର୍ହମନୁକୂଲତଃ ।। ୭.୭୪.
ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ରାମ ହାତ ଯୋଡି ସମ୍ମାନ କଲେ; ତାପରେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ସହରବାସୀମାନେଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଜଣାଇଲେ।
ତେଷାଂ ସମୁପଵିଷ୍ଟାନାଂ ସର୍ଵେଷାଂ ଦୀପ୍ତତେଜସାମ୍ । ରାଘଵଃ ସର୍ଵମାଚଷ୍ଟେ ଦ୍ଵିଜୋ ଽଯମୁପରୋଧତେ ।। ୭.୭୪.
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ବସିଥିବାବେଳେ, ରାଘବ ସମସ୍ତ କଥା ସ୍ପଷ୍ଟ କରି କହିଲେ, 'ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କର ଅଭିଯୋଗ ରଖୁଛନ୍ତି।'
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜ୍ଞୋ ଦୀନସ୍ଯ ନାରଦଃ । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଶୁଭଂ ଵାକ୍ଯମୃଷୀଣାଂ ସନ୍ନିଧୌ ନୃପମ୍ ।। ୭.୭୪.
ଦୁଃଖିତ ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ନାରଦ ମୁନିମାନେଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଶୁଭ କଥା କହିଲେ।
ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ଯଥାକାଲେ ପ୍ରାପ୍ତୋ ବାଲସ୍ଯ ସଙ୍କ୍ଷଯଃ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା କର୍ତଵ୍ଯତାଂ ରାଜନ୍କୁରୁଷ୍ଵରଘୁନନ୍ଦନ ।। ୭.୭୪.
ହେ ରାଜା, ଏହି ପିଲାର ଅକାଳ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଛି, ଏହା ଶୁଣି ଯଥାଯଥ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ, ହେ ରଘୁବଂଶୀ।
ପୁରା କୃତଯୁଗେ ରାଜନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣା ଵୈ ତପସ୍ଵିନଃ । ଅବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ତଦା ରାଜନ୍ନ ତପସ୍ଵୀ କଥଞ୍ଚନ ।। ୭.୭୪.
ପୁରୁଣା କୃତଯୁଗରେ, ହେ ରାଜା, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏକାନ୍ତ ତପସ୍ବୀ ଥିଲେ; ସେତିବେଳେ, ହେ ରାଜା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ନୁହେଁଥିବା କେହି ତପସ୍ବୀ ହେବାର ଅବସର ଥିଲା ନାହିଁ।
ତସ୍ମିନ୍ଯୁଗେ ପ୍ରଜ୍ଵଲିତେ ବ୍ରହ୍ମଭୂତେ ତ୍ଵନାଵୃତେ । ଅମୃତ୍ଯଵସ୍ତଦା ସର୍ଵେ ଜଜ୍ଞିରେ ଦୀର୍ଘଦର୍ଶିନଃ ।। ୭.୭୪.
ସେଇ ଦୀପ୍ତିମାନ ଯୁଗରେ, ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରବଳ ଥିଲା ଏବଂ କିଛି ଆବରଣ ନଥିଲା, ସମସ୍ତେ ଅମର ଓ ଦୂରଦର୍ଶୀ ଜ୍ଞାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ।
ତତସ୍ତ୍ରେତାଯୁଗଂ ନାମ ମାନଵାନାଂ ଵପୁଷ୍ମତାମ୍ । କ୍ଷତ୍ରିଯାସ୍ତତ୍ର ଜାଯନ୍ତେ ପୂର୍ଣେନ ତପସା ଽନ୍ଵିତାଃ ।। ୭.୭୪.
ତାପରେ ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶରୀର ଥିବା ତ୍ରେତାଯୁଗ ଆସିଲା; ସେଠାରେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତପସ୍ୟାରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଵୀର୍ଯେଣ ତପସା ଚୈଵ ତେ ଽଧିକାଃ ପୂର୍ଵଜନ୍ମନି । ମାନଵା ଯେ ମହାତ୍ମାନସ୍ତ୍ଵତ୍ର ତ୍ରେତାଯୁଗେ ଯୁଗେ ।। ୭.୭୪.
ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା, ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ଯେଉଁ ମହାତ୍ମା ମଣିଷମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ଏହି ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ଅଧିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲେ।
ବ୍ରହ୍ମକ୍ଷତ୍ରଂ ଚ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଯତ୍ପୂର୍ଵମପରଂ ଚ ଯତ୍ । ଯୁଗଯୋରୁଭଯୋରାସୀତ୍ସମଵୀର୍ଯସମନ୍ଵିତମ୍ ।। ୭.୭୪.
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ପୂର୍ବ ଓ ପରେ ଯେଉଁମାନେ ଥିଲେ, ଦୁଇଟି ଯୁଗରେ ସମାନ ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ।
ଅପଶ୍ଯଂସ୍ତୁ ନ ତେ ସର୍ଵେ ଵିଶେଷମଧିକଂ ତତଃ । ସ୍ଥାପନଂ ଚକ୍ରିରେ ତତ୍ର ଚାତୁର୍ଵର୍ଣ୍ଯସ୍ଯ ସମ୍ମତମ୍ ।। ୭.୭୪.
ସେମାନେ କୌଣସି ବିଶେଷ ତଫାତ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେଠାରେ ସମ୍ମତ ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଗଠନ କଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ଯୁଗେ ପ୍ରଜ୍ଵଲିତେ ଧର୍ମଭୂତେ ହ୍ଯନାଵୃତେ । ଅଧର୍ମଃ ପାଦମେକଂ ତୁ ପାତଯତ୍ପୃଥିଵୀତଲେ ।। ୭.୭୪.
ସେଇ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଏବଂ ଅନାବୃତ ଯୁଗରେ, ଅଧର୍ମ ପୃଥିବୀରେ ଏକ ପାଦ ରଖିଲା।
ଅଧର୍ମେଣ ହି ସଂଯୁକ୍ତସ୍ତେଜୋ ମନ୍ଦଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୭.୭୪.
ଅନ୍ୟାୟ ସହିତ ଯୋଗ ହେଲେ, ସେମାନଙ୍କର ତେଜ ଦୀପ୍ତି ହ୍ରାସ ପାଇଯିବ।
ଆମିଷଂ ଯଚ୍ଚ ପୂର୍ଵେଷାଂ ରାଜସଂ ଚ ମଲଂ ଭୃଶମ୍ । ଅନୃତଂ ନାମ ତଦ୍ଭୂତଂ ପାଦେନ ପୃଥିଵୀତଲେ ।। ୭.୭୪.
ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀ ଲୋକମାନଙ୍କର ମାଂସ ଭୋଜନ ଏବଂ ରଜୋଗୁଣର ଭାରି ଅଶୁଚିତା—ଏହି ସବୁକୁ 'ମିଥ୍ୟା' ବୋଲି କୁହାଯାଇଥିଲା, ଏହା ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଏକ ପାଦ ଦେଇ ଦଢ଼ି ହୋଇ ରହିଲା।
ଅନୃତଂ ପାତଯିତ୍ଵା ତୁ ପାଦମେକମଧର୍ମତଃ । ତତଃ ପ୍ରାଦୁଷ୍କୃତଂ ପୂର୍ଵମାଯୁଷଃ ପରିନିଷ୍ଠିତମ୍ ।। ୭.୭୪.
ଏହି ମିଥ୍ୟା ଅନ୍ୟାୟର ଏକ ପାଦ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଡ଼ିବା ପରେ, ପୂର୍ବରୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଆୟୁ ହ୍ରାସ ପାଇଲା।
ପତିତେ ତ୍ଵନୃତେ ତସ୍ମିନ୍ନଧର୍ମେ ଚ ମହୀତଲେ । ଶୁଭାନ୍ଯେଵାଚରଁଲ୍ଲୋକଃ ସତ୍ଯଧର୍ମପରାଯଣଃ ।। ୭.୭୪.
ଏହି ମିଥ୍ୟା ଏବଂ ଅନ୍ୟାୟ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଡ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ, ଲୋକମାନେ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟମାନେ କରୁଥିଲେ।
ତ୍ରେତାଯୁଗେ ଚ ଵର୍ତନ୍ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାଶ୍ଚ ଯେ । ତପୋ ଽତପ୍ଯନ୍ତ ତେ ସର୍ଵେ ଶୁଶ୍ରୂଷାମପରେ ଜନାଃ ।। ୭.୭୪.
ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ, ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ସେବା କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଥିଲେ।
ସ ଧର୍ମଃ ପରମସ୍ତେଷାଂ ଵୈଶ୍ଯଶୂଦ୍ରଂ ସମାଗମତ୍ । ପୂଜାଂ ଚ ସର୍ଵଵର୍ଣାନାଂ ଶୂଦ୍ରାଶ୍ଚକ୍ରୁର୍ଵିଶେଷତଃ ।। ୭.୭୪.
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ସେଇ ଉତ୍ତମ ଧର୍ମ ବ୍ୟାପି ଭାବେ ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପହଞ୍ଚିଗଲା; ଶୂଦ୍ରମାନେ ବିଶେଷ କରି ସମସ୍ତ ଜାତିଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ତେଷାମଧର୍ମେ ଚାନୃତେ ଚ ହ । ତତଃ ପୂର୍ଵେ ଭୃଶଂ ହ୍ରାସମଗମନ୍ନୃପସତ୍ତମ ।। ୭.୭୪.
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟାୟ ଓ ମିଥ୍ୟା ବଢ଼ିଲା, ଏହାର ଫଳରେ ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀ ଲୋକମାନେ ବହୁତ ଅବନତିକୁ ଶିକାର ହେଲେ, ରାଜାଙ୍କୁ।
ତତଃ ପାଦମଧର୍ମସ୍ସ ଦ୍ଵିତୀଯମଵତାରଯତ୍ । ତତୋ ଦ୍ଵାପରସଞ୍ଜ୍ଞା ଽସ୍ଯ ଯୁଗସ୍ଯ ସମଜାଯତ ।। ୭.୭୪.
ତାପରେ ଅନ୍ୟାୟ ତାହାର ଦ୍ୱିତୀୟ ପାଦ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ରଖିଲା; ଏହିପରି ଏହି ଯୁଗକୁ 'ଦ୍ୱାପର' ବୋଲି କୁହାଯିବା ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ତସ୍ମିନ୍ଦ୍ଵାପରସଞ୍ଜ୍ଞେ ତୁ ଵର୍ତମାନେ ଯୁଗକ୍ଷଯେ । ଅଧର୍ମଶ୍ଚାନୃତଂ ଚୈଵ ଵଵୃଧେ ପୁରୁଷର୍ଷଭ ।। ୭.୭୪.
ସେଇ 'ଦ୍ୱାପର' ନାମକ ଯୁଗରେ, ଯୁଗ ଅବସାନ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ଅନ୍ୟାୟ ଓ ମିଥ୍ୟା ବଢ଼ିଗଲା, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ।
ତସ୍ମିନ୍ଦ୍ଵାପରସଙ୍ଖ୍ଯାତେ ତପୋ ଵୈଶ୍ଯାନ୍ସମାଵିଶତ୍ । ତ୍ରିଭ୍ଯୋ ଯୁଗେଭ୍ଯସ୍ତ୍ରୀନ୍ଵର୍ଣାନ୍କ୍ରମାଦ୍ଵୈ ତପ ଆଵିଶତ୍ ।। ୭.୭୪.
ସେଇ 'ଦ୍ୱାପର' ଯୁଗରେ, ବୈଶ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତପସ୍ୟା ପ୍ରବେଶ କଲା; ଏହି ତିନି ଯୁଗରେ କ୍ରମେ ତିନି ଜାତିରେ ତପସ୍ୟା ବ୍ୟାପିଲା।
ତ୍ରିଭ୍ଯୋ ଯୁଗେଭ୍ଯସ୍ତ୍ରୀନ୍ଵର୍ଣାନ୍ଧର୍ମଶ୍ଚ ପରିନିଷ୍ଠିତଃ । ନ ଶୁଦ୍ଧୋ ଲଭତେ ଧର୍ମଂ ଯୁଗତସ୍ତୁ ନରର୍ଷଭ । ହୀନଵର୍ଣୋ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପ୍ଯତେ ସୁମହତ୍ତପଃ ।। ୭.୭୪.
ତିନି ଯୁଗରେ, ତିନି ଜାତି ଓ ଧର୍ମ ନିଶ୍ଚିତ ହେଲା; ଯିଏ ଶୁଦ୍ଧ ନୁହେଁ, ସେ ଏହି ଯୁଗରେ ଧର୍ମ ପାଇପାରିବ ନାହିଁ; ଏବଂ ନିମ୍ନ ଜାତିର ଲୋକ, ରାଜାଙ୍କୁ, ବଡ଼ ତପସ୍ୟା କରେ।
ଭଵିଷ୍ଯଚ୍ଛୂଦ୍ରଯୋନ୍ଯାଂ ଵୈ ତପଶ୍ଚର୍ଯା କଲୌ ଯୁଗେ । ଅଧର୍ମଃ ପରମୋ ରାଜନ୍ଦ୍ଵାପରେ ଶୂଦ୍ରଜନ୍ମନଃ ।। ୭.୭୪.
କଳିଯୁଗରେ, ଶୂଦ୍ର ଜନ୍ମରେ ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ ହେବ; ରାଜା, ଦ୍ୱାପରରେ ଶୂଦ୍ର ଜନ୍ମମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟାୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ହେବ।
ସ ଵୈ ଵିଷଯପର୍ଯନ୍ତେ ତଵ ରାଜନ୍ମହାତପାଃ । ଅଦ୍ଯ ତପ୍ଯତି ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିସ୍ତେନ ବାଲଵଧୋ ହ୍ଯଯମ୍ ।। ୭.୭୪.
ହେ ରାଜା, ସେଇ ଦୁଷ୍ଟ ମନ୍ତି ବଡ଼ ତପସ୍ୟାକାରୀ ଏବେ ତୁମ ରାଜ୍ୟ ସୀମାରେ ତପସ୍ୟା କରୁଛି; ଏହି କାରଣରୁ ଏହି ଶିଶୁର ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଛି।
ଯୋ ହ୍ଯଧର୍ମମକାର୍ଯଂ ଵା ଵିଷଯେ ପାର୍ଥିଵସ୍ଯ ତୁ । କରୋତି ଚାଶ୍ରୀମୂଲଂ ତତ୍ପୁରେ ଵା ଦୁର୍ମତିର୍ନରଃ । କ୍ଷିପ୍ରଂ ଚ ନରକଂ ଯାତି ସ ଚ ରାଜା ନ ସଂଶଯଃ ।। ୭.୭୪.
ଯେଉଁଠାରେ ରାଜାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ କେହି ଅନ୍ୟାୟ କିମ୍ବା ଅଯୋଗ୍ୟ କାମ କରେ, କିମ୍ବା ସହରକୁ ଅଶୁଭ ଆଣେ, ସେଇ ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ ଶୀଘ୍ର ନରକକୁ ଯାଏ, ଏବଂ ରାଜା ମଧ୍ୟ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଅଧୀତସ୍ଯ ଚ ତପ୍ତସ୍ଯ କର୍ମଣଃ ସୁକୃତସ୍ଯ ଚ । ଷଷ୍ଠଂ ଭଜତି ଭାଗଂ ତୁ ପ୍ରଜା ଧର୍ମେଣ ପାଲଯନ୍ ।। ୭.୭୪.
ଧର୍ମରେ ରହି ନିଜ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରି, ରାଜା ସେମାନଙ୍କର ପାଠ, ତପସ୍ୟା ଓ ନିକଟ କାର୍ଯ୍ୟର ଷଷ୍ଠଂଶ ଫଳ ପାଇଥାଏ।
ଷଙ୍ଭାଗସ୍ଯ ନ ଭୋକ୍ତା ଽସୌ ରକ୍ଷତେ ନ ପ୍ରଜାଃ କଥମ୍ ।। ୭.୭୪.
ଯଦି ସେ ଏହି ଷଷ୍ଠଂଶ ଭାଗ ନେଇନଥାଏ, ତେବେ ସେ କିପରି ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବ?
ସ ତ୍ଵଂ ପୁରୁଷଶାର୍ଦୂଲ ମାର୍ଗସ୍ଵ ଵିଷଯଂ ସ୍ଵକମ୍ । ଦୁଷ୍କୃତଂ ଯତ୍ର ପଶ୍ଯେଥାସ୍ତତ୍ର ଯତ୍ନଂ ସମାଚର ।। ୭.୭୪.
ତେଣୁ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ତୁମ ରାଜ୍ୟକୁ ଭଲଭାବେ ତଦନ୍ତ କର; ଯେଉଁଠାରେ ଅନ୍ୟାୟ ଦେଖିବ, ସେଠି ଚେଷ୍ଟା କର।
ଏଵଂ ଚେଦ୍ଧର୍ମଵୃଦ୍ଧିଶ୍ଚ ନୃଣାଂ ଚାଯୁର୍ଵିଵର୍ଧନମ୍ । ଭଵିଷ୍ଯତି ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଲସ୍ଯାସ୍ଯ ଚ ଜୀଵିତମ୍ ।। ୭.୭୪.
ଏପରି କରିଲେ, ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧର୍ମ ବଢ଼ିବ, ସେମାନଙ୍କର ଆୟୁ ଲମ୍ବା ହେବ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ଏହି ଶିଶୁ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ୍ତ ରହିବ।