କିଂ ନୁ ମେ ଦୁଷ୍କୃତଂ କର୍ମ ପୁରା ଦେହାନ୍ତରେ କୃତମ୍ । ଯଦହଂ ପୁତ୍ରମେକଂ ତ୍ଵାଂ ପଶ୍ଯାମି ନିଧନଂ ଗତମ୍ ।। ୭.୭୩.
ମୁଁ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ କଣ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଥିଲି, ଯାହାର ଫଳରେ ଏବେ ତୁମେ, ମୋ ଏକମାତ୍ର ପୁଅ, ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲୁ?
ଅପ୍ରାପ୍ତଯୌଵନଂ ବାଲଂ ପଞ୍ଚଵର୍ଷସହସ୍ରକମ୍ । ଅକାଲେ କାଲମାପନ୍ନଂ ମମ ଦୁଃଖାଯ ପୁତ୍ରକ ।। ୭.୭୩.
ମୋ ପୁଅ, ତୁମେ ଏଉଁଠିଏ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷର, ଯୁବକ ହେବାକୁ ମଧ୍ୟ ଆସିନଥିଲ, ଅସମୟରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା, ଏହି ଦୁଃଖ ମୋ ପାଇଁ ଅସହ୍ୟ।
ଅଲ୍ପୈରହୋଭିର୍ନିଧନଂ ଗମିଷ୍ଯାମି ନ ସଂଶଯଃ । ଅହଂ ଚ ଜନନୀ ଚୈଵ ତଵ ଶୋକେନ ପୁତ୍ରକ ।। ୭.୭୩.
କିଛି ଦିନ ମଧ୍ୟରେ, ନିଶ୍ଚୟ, ମୁଁ ଓ ତୁମ ମାଁ ଦୁଃଖରେ ପଡି ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବୁ।
ନ ସ୍ମରାମ୍ଯନୃତଂ ହ୍ଯୁକ୍ତଂ ନ ଚ ହିଂସାଂ ସ୍ମରାମ୍ଯହମ୍ । ସର୍ଵେଷାଂ ପ୍ରାଣିନାଂ ପାପଂ କୃତଂ ନୈଵ ସ୍ମରାମ୍ଯହମ୍ ।। ୭.୭୩.
ମୁଁ କେବେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହିନାହିଁ, କିମ୍ବା କେହିଁକୁ ହାନି କରିନାହିଁ; କେହିଁ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ କେବେ ମୁଁ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଥିବା ମୋତେ ମନେ ପଡେନାହିଁ।
କେନାଦ୍ଯ ଦୁଷ୍କୃତେନାଯଂ ବାଲ ଏଵ ମମାତ୍ମଜଃ । ଅକୃତ୍ଵା ପିତୃକାର୍ଯାଣି ଗତୋ ଵୈଵସ୍ଵତକ୍ଷଯମ୍ ।। ୭.୭୩.
କିଏ ଏମିତି ଦୁଷ୍କର୍ମ କଲା, ଯାହାରେ ମୋ ଏହି ପିଲା ପୁଅ ବାପାଙ୍କର କାମ କରିନଥିବାବେଳେ ବଢ଼ିଯାଇ ଯମଲୋକକୁ ଚଲିଗଲା?
ନେଦୃଶଂ ଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵଂ ମେ ଶ୍ରୁତଂ ଵା ଘୋରଦର୍ଶନମ୍ । ମୃତ୍ଯୁରପ୍ରାପ୍ତକାଲାନାଂ ରାମସ୍ଯ ଵିଷଯେ ଯଥା ।। ୭.୭୩.
ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଘଟଣା ମୁଁ କେବେ ଦେଖିନଥିଲି, କିମ୍ବା ଶୁଣିନଥିଲି, ଯେ ରାମଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ଅସମୟରେ ଲୋକଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ।
ରାମସ୍ଯ ଦୁଷ୍କୃତଂ କିଞ୍ଚିନ୍ମହଦସ୍ତି ନ ସଂଶଯଃ । ଯଥା ହି ଵିଷଯସ୍ଥାନାଂ ବାଲାନାଂ ମୃତ୍ଯୁରାଗତଃ ।। ୭.୭୩.
ନିଶ୍ଚୟ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କିଛି ବଡ଼ ଦୁଷ୍କର୍ମ ହୋଇଛି, ଯେପରି ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ପିଲାମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଛନ୍ତି।
ନହ୍ଯନ୍ଯଵିଷଯସ୍ଥାନାଂ ବାଲାନାଂ ମୃତ୍ଯୁତୋ ଭଯମ୍ । ତ୍ଵଂ ରାଜଞ୍ଜୀଵଯସ୍ଵୈନଂ ବାଲଂ ମୃତ୍ଯୁଵଶଂ ଗତମ୍ ।। ୭.୭୩.
ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅଞ୍ଚଳର ପିଲାମାନେ ଏପରି ଭୟରେ ନଥାନ୍ତି; ରାଜା, ଏହି ମୃତ ପିଲାକୁ ପୁଣି ଜୀବନ ଦିଅ।
ରାଜଦ୍ଵାରି ମରିଷ୍ଯାମି ପତ୍ନ୍ଯା ସାର୍ଧମନାଥଵତ୍ । ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଂ ତତୋ ରାମ ସମୁପେତ୍ଯ ସୁଖୀ ଭଵ ।। ୭.୭୩.
ମୁଁ ଓ ମୋ ଜଣେ ପତ୍ନୀ ଏଠି ରାଜଦ୍ୱାରରେ ଅନାଥ ଭଳି ମରିଯିବୁ; ତାପରେ, ରାମ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ନେଇ ତୁମେ ଖୁସି ହେଉ।
ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହିତୋ ରାଜନ୍ଦୀର୍ଘମାଯୁରଵାପ୍ସ୍ଯସି । ଉଷିତାଃ ସ୍ମ ସୁଖଂ ରାଜ୍ଯେ ତଵାସ୍ମିନ୍ସୁମହାବଲ ।। ୭.୭୩.
ତୁମେ ତୁମ ଭାଇମାନେ ସହିତ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ପାଇବ; ଆମେ ତୁମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶାସନରେ ଶୁଭ ଭାବେ ବଞ୍ଚିଥିଲୁ।
ଇଦଂ ତୁ ପତିତଂ ତସ୍ମାତ୍ତଵ ରାମ ଵଶେ ସ୍ଥିତାଃ । କାଲସ୍ଯ ଵଶମାପନ୍ନାଃ ସ୍ଵଲ୍ପଂ ହି ନହି ନଃ ସୁଖମ୍ ।। ୭.୭୩.
ଏହି ଦୁଃଖ ଘଟିଛି, ତେଣୁ ରାମ, ଆମେ ତୁମ ଆଧିନ; ସମୟର ଅଧୀନ ହୋଇ, ଆମର ସୁଖ ବହୁତ କମ।
ସମ୍ପ୍ରତ୍ଯନାଥୋ ଵିଷଯ ଇକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ । ରାମଂ ନାଥମିହାସାଦ୍ଯ ବାଲାନ୍ତକରଣଂ ଧ୍ରୁଵମ୍ ।। ୭.୭୩.
ଏବେ ମହାତ୍ମା ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶୀମାନଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଅନାଥ ହୋଇଯାଇଛି; ଏଠି ରାମଙ୍କୁ ନାଥ ମିଳିଲେ, ନିଶ୍ଚୟ ପିଲାମାନଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ରୁକିଯିବ।
ରାଜଦୋଷୈର୍ଵିପଦ୍ଯନ୍ତେ ପ୍ରଜା ହ୍ଯଵିଧିପାଲିତାଃ । ଅସଦ୍ଵୃତ୍ତେ ତୁ ନୃପତାଵକାଲେ ମ୍ରିଯତେ ଜନଃ ।। ୭.୭୩.
ରାଜାଙ୍କ ଦୋଷରେ ଲୋକମାନେ ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, ଯେତେବେଳେ ନୀତିରେ ଶାସନ ହୁଏନାହିଁ; ରାଜା ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର ହେଲେ, ତାଙ୍କ ଶାସନକାଳରେ ଲୋକମାନେ ମରନ୍ତି।
ଯଦ୍ଵା ପୁରେଷ୍ଵଯୁକ୍ତାନି ଜନା ଜନପଦେଷୁ ଚ । କୁର୍ଵତେ ନ ଚ ରକ୍ଷା ଽସ୍ତି ତଦା କାଲକୃତଂ ଭଯମ୍ ।। ୭.୭୩.
ସହର ଓ ଗ୍ରାମରେ ଲୋକମାନେ ଯଦି ଅନ୍ୟାୟ କରନ୍ତି ଓ ରକ୍ଷା ନଥାଏ, ତେବେ ସମୟର ଭୟ ଆସିଥାଏ।
ସୁଵ୍ଯକ୍ତଂ ରାଜଦୋଷୋ ହି ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ । ପୁରେ ଜନପଦେ ଚାପି ତତୋ ବାଲଵଧୋ ହ୍ଯଯମ୍ ।। ୭.୭୩.
ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଯେ, ରାଜାଙ୍କର ଦୋଷ ହେତୁ ଏହି ଘଟଣା ଘଟିଛି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସହର ଓ ଦେଶରେ ଏହି ପିଲା ମୃତ୍ୟୁ ଏହି କାରଣରେ ହୋଇଛି।
ଏଵଂ ବହୁଵିଧୈର୍ଵାକ୍ଯୈରୁପରୁଧ୍ଯ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ । ରାଜାନଂ ଦୁଃଖସନ୍ତପ୍ତଃ ସୁତଂ ତମୁପଗୂହତେ ।। ୭.୭୩.
ଏପରି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଉପାୟରେ ପୁନିପୁନି ରାଜାଙ୍କୁ ରୋକି ରଖି, ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିବା ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ତାଙ୍କର ପୁଅକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ତ୍ରିସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ମହାମୁନି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ସତ୍ତରିତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ତଥା ତୁ କରୁଣଂ ତସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜସ୍ଯ ପରିଦେଵନମ୍ । ଶୁଶ୍ରାଵ ରାଘଵଃ ସର୍ଵଂ ଦୁଃଖଶୋକସମନ୍ଵିତମ୍ ।। ୭.୭୪.
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରୁଣାମୟ ଆକୁଳ ଦୁଃଖବିଲାପ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଘବ ଶୁଣିଲେ।
ସ ଦୁଃଖେନ ଚ ସନ୍ତପ୍ତୋ ମନ୍ତ୍ରିଣସ୍ତାନୁପାହ୍ଵଯତ୍ । ଵସିଷ୍ଠଂ ଵାମଦେଵଂ ଚ ଭ୍ରାତରୌ ସହ ନୈଗମାନ୍ ।। ୭.୭୪.
ସେ ଦୁଃଖରେ ଭାଗ୍ନ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ବସିଷ୍ଠ, ବାମଦେବ, ଭାଇମାନେ ଓ ସହରବାସୀମାନେଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।
ତତୋ ଦ୍ଵିଜା ଵସିଷ୍ଠେନ ସାର୍ଧମଷ୍ଟୌ ପ୍ରଵେଶିତାଃ । ରାଜାନଂ ଦେଵସଙ୍କାଶଂ ଵର୍ଧସ୍ଵେତି ତତୋ ଽବ୍ରୁଵନ୍ ।। ୭.୭୪.
ତାପରେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ସହିତ ଆଠିଏ ଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ସେମାନେ ଦେବତା ସମାନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରାଜାଙ୍କୁ 'ଆପଣ ଦୀର୍ଘ ହୁଅନ୍ତୁ' ବୋଲି କହିଲେ।
ମାର୍କଣ୍ଡେଯୋ ଽଥ ମୌଦ୍ଗଲ୍ଯୋ ଵାମଦେଵଶ୍ଚ କାଶ୍ଯପଃ । କାତ୍ଯାଯନୋ ଽଥ ଜାବାଲିର୍ଗୌତମୋ ନାରଦସ୍ତଥା । ଏତେ ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭାଃ ସର୍ଵେ ଆସନେଷୂପଵେଶିତାଃ ।। ୭.୭୪.
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ, ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟ, ବାମଦେବ, କାଶ୍ୟପ, କାତ୍ୟାୟନ, ଜାବାଲି, ଗୌତମ ଓ ନାରଦ—ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିଜ ଆସନରେ ବସିଲେ।
ମହର୍ଷୀନ୍ସମନୁପ୍ରାପ୍ତାନଭିଵାଦ୍ଯ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ । ମନ୍ତ୍ରିଣୋ ନୈଗମାଂଶ୍ଚୈଵ ଯଥାର୍ହମନୁକୂଲତଃ ।। ୭.୭୪.
ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ରାମ ହାତ ଯୋଡି ସମ୍ମାନ କଲେ; ତାପରେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ସହରବାସୀମାନେଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଜଣାଇଲେ।
ତେଷାଂ ସମୁପଵିଷ୍ଟାନାଂ ସର୍ଵେଷାଂ ଦୀପ୍ତତେଜସାମ୍ । ରାଘଵଃ ସର୍ଵମାଚଷ୍ଟେ ଦ୍ଵିଜୋ ଽଯମୁପରୋଧତେ ।। ୭.୭୪.
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ବସିଥିବାବେଳେ, ରାଘବ ସମସ୍ତ କଥା ସ୍ପଷ୍ଟ କରି କହିଲେ, 'ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କର ଅଭିଯୋଗ ରଖୁଛନ୍ତି।'
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜ୍ଞୋ ଦୀନସ୍ଯ ନାରଦଃ । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଶୁଭଂ ଵାକ୍ଯମୃଷୀଣାଂ ସନ୍ନିଧୌ ନୃପମ୍ ।। ୭.୭୪.
ଦୁଃଖିତ ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ନାରଦ ମୁନିମାନେଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଶୁଭ କଥା କହିଲେ।
ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ଯଥାକାଲେ ପ୍ରାପ୍ତୋ ବାଲସ୍ଯ ସଙ୍କ୍ଷଯଃ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା କର୍ତଵ୍ଯତାଂ ରାଜନ୍କୁରୁଷ୍ଵରଘୁନନ୍ଦନ ।। ୭.୭୪.
ହେ ରାଜା, ଏହି ପିଲାର ଅକାଳ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଛି, ଏହା ଶୁଣି ଯଥାଯଥ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ, ହେ ରଘୁବଂଶୀ।
ପୁରା କୃତଯୁଗେ ରାଜନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣା ଵୈ ତପସ୍ଵିନଃ । ଅବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ତଦା ରାଜନ୍ନ ତପସ୍ଵୀ କଥଞ୍ଚନ ।। ୭.୭୪.
ପୁରୁଣା କୃତଯୁଗରେ, ହେ ରାଜା, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏକାନ୍ତ ତପସ୍ବୀ ଥିଲେ; ସେତିବେଳେ, ହେ ରାଜା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ନୁହେଁଥିବା କେହି ତପସ୍ବୀ ହେବାର ଅବସର ଥିଲା ନାହିଁ।
ତସ୍ମିନ୍ଯୁଗେ ପ୍ରଜ୍ଵଲିତେ ବ୍ରହ୍ମଭୂତେ ତ୍ଵନାଵୃତେ । ଅମୃତ୍ଯଵସ୍ତଦା ସର୍ଵେ ଜଜ୍ଞିରେ ଦୀର୍ଘଦର୍ଶିନଃ ।। ୭.୭୪.
ସେଇ ଦୀପ୍ତିମାନ ଯୁଗରେ, ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରବଳ ଥିଲା ଏବଂ କିଛି ଆବରଣ ନଥିଲା, ସମସ୍ତେ ଅମର ଓ ଦୂରଦର୍ଶୀ ଜ୍ଞାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ।
ତତସ୍ତ୍ରେତାଯୁଗଂ ନାମ ମାନଵାନାଂ ଵପୁଷ୍ମତାମ୍ । କ୍ଷତ୍ରିଯାସ୍ତତ୍ର ଜାଯନ୍ତେ ପୂର୍ଣେନ ତପସା ଽନ୍ଵିତାଃ ।। ୭.୭୪.
ତାପରେ ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶରୀର ଥିବା ତ୍ରେତାଯୁଗ ଆସିଲା; ସେଠାରେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତପସ୍ୟାରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଵୀର୍ଯେଣ ତପସା ଚୈଵ ତେ ଽଧିକାଃ ପୂର୍ଵଜନ୍ମନି । ମାନଵା ଯେ ମହାତ୍ମାନସ୍ତ୍ଵତ୍ର ତ୍ରେତାଯୁଗେ ଯୁଗେ ।। ୭.୭୪.
ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା, ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ଯେଉଁ ମହାତ୍ମା ମଣିଷମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ଏହି ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ଅଧିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲେ।
ବ୍ରହ୍ମକ୍ଷତ୍ରଂ ଚ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଯତ୍ପୂର୍ଵମପରଂ ଚ ଯତ୍ । ଯୁଗଯୋରୁଭଯୋରାସୀତ୍ସମଵୀର୍ଯସମନ୍ଵିତମ୍ ।। ୭.୭୪.
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ପୂର୍ବ ଓ ପରେ ଯେଉଁମାନେ ଥିଲେ, ଦୁଇଟି ଯୁଗରେ ସମାନ ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ।