ମମାପି ତ୍ଵଂ ସୁଦଯିତଃ ପ୍ରାଣୈରପି ନ ସଂଶଯଃ । ଅଵଶ୍ଯଂ କରଣୀଯଂ ଚ ରାଜ୍ଯସ୍ଯ ପରିପାଲନମ୍ ।। ୭.୭୨.
ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ରାଜ୍ୟର ରକ୍ଷା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କରିବା ଦରକାର।
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ଵସ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ସପ୍ତରାତ୍ରମିହାଵସ । ଊର୍ଧ୍ଵଂ ଗନ୍ତାସି ମଧୁରାଂ ସଭୃତ୍ଯବଲଵାହନଃ ।। ୭.୭୨.
ତେଣୁ, ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ, ଏଠାରେ ସାତି ରାତି ରୁହ; ତାପରେ ତୁମେ ତୁମ ଦାସ, ସେନା ଓ ଯାନସାମଗ୍ରୀ ସହିତ ମଥୁରାକୁ ଯିବ।
ରାମସ୍ଯୈତଦ୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଧର୍ମଯୁକ୍ତଂ ମନୋଗତମ୍ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ଦୀନଯା ଵାଚା ବାଢମିତ୍ଯେଵ ଚାବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୭୨.
ରାମଙ୍କ ଧର୍ମମୟ ଓ ହୃଦୟସ୍ପୃତ କଥା ଶୁଣି, ଶତୃଘ୍ନ ଦୁଃଖିତ ସ୍ୱରରେ 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି କହିଲେ।
ସପ୍ତରାତ୍ରଂ ଚ କାକୁତ୍ସ୍ଥୋ ରାଘଵସ୍ଯ ଯଥାଜ୍ଞଯା । ଉଷ୍ଯ ତତ୍ର ମହେଷ୍ଵାସୋ ଗମନାଯୋପଚକ୍ରମେ ।। ୭.୭୨.
କକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶୀ ଶତୃଘ୍ନ ରାଘବଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ସାତି ରାତି ସେଠାରେ ରହି, ପରେ ଯିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ଆମନ୍ତ୍ର୍ଯ ତୁ ମହାତ୍ମାନଂ ରାମଂ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମମ୍ । ଭରତଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚୈଵ ମହାରଥମୁପାରୁହତ୍ ।। ୭.୭୨.
ସେ ମହାତ୍ମା, ସତ୍ୟପ୍ରତାପୀ ରାମ, ଭରତ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ତାଙ୍କର ବଡ଼ ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ।
ଦୂରମାଭ୍ଯାମନୁଗତୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ମହାତ୍ମନା । ଭରତେନ ଚ ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ଜଗାମାଶୁ ପୁରଂ ତତଃ ।। ୭.୭୨.
ମହାତ୍ମା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଭରତ ଦୀର୍ଘ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସାଥି ଦେଲେ, ଏବଂ ଶତୃଘ୍ନ ପରେ ତାଙ୍କ ସହରକୁ ତୁରନ୍ତ ଚଲିଗଲେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵିସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ମହାମୁନି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ପବିତ୍ର ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ସତ୍ତରିଶିତମ ସର୍ଗର ଶେଷ ହେଲା।
ପ୍ରସ୍ଥାପ୍ଯ ତୁ ସ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ଭ୍ରାତୃଭ୍ଯାଂ ସହ ରାଘଵଃ । ପ୍ରମୁମୋଦ ସୁଖୀ ରାଜ୍ଯଂ ଧର୍ମେଣ ପରିପାଲଯନ୍ ।। ୭.୭୩.
ଏଭଳି ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଭାଇମାନେ ସହିତ ପଠାଇଦେଇ, ରାଘବ ଖୁସି ହୋଇ ଧର୍ମରେ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ତତଃ କତିପଯାହଃସୁ ଵୃଦ୍ଧୋ ଜାନପଦୋ ଦ୍ଵିଜଃ । ମୃତଂ ବାଲମୁପାଦାଯ ରାଜଦ୍ଵାରମୁପାଗମତ୍ ।। ୭.୭୩.
କିଛି ଦିନ ପରେ, ଗ୍ରାମରୁ ଏକ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କର ମୃତ ପୁଅକୁ ନେଇ ରାଜାଙ୍କର ଦ୍ୱାରକୁ ଆସିଲେ।
ରୁଦନ୍ବହୁଵିଧା ଵାଚଃ ସ୍ନେହଦୁଃଖସମନ୍ଵିତାଃ । ଅସକୃତ୍ପୁତ୍ର ପୁତ୍ରେତି ଵାକ୍ଯମେତଦୁଵାଚ ହ ।। ୭.୭୩.
ସେ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ଦୁଃଖ ଓ ସ୍ନେହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହି କହି କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ଆଉ ଆଉ 'ମୋ ପୁଅ, ମୋ ପୁଅ' ବୋଲି ଡାକୁଥିଲେ।
କିଂ ନୁ ମେ ଦୁଷ୍କୃତଂ କର୍ମ ପୁରା ଦେହାନ୍ତରେ କୃତମ୍ । ଯଦହଂ ପୁତ୍ରମେକଂ ତ୍ଵାଂ ପଶ୍ଯାମି ନିଧନଂ ଗତମ୍ ।। ୭.୭୩.
ମୁଁ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ କଣ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଥିଲି, ଯାହାର ଫଳରେ ଏବେ ତୁମେ, ମୋ ଏକମାତ୍ର ପୁଅ, ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲୁ?
ଅପ୍ରାପ୍ତଯୌଵନଂ ବାଲଂ ପଞ୍ଚଵର୍ଷସହସ୍ରକମ୍ । ଅକାଲେ କାଲମାପନ୍ନଂ ମମ ଦୁଃଖାଯ ପୁତ୍ରକ ।। ୭.୭୩.
ମୋ ପୁଅ, ତୁମେ ଏଉଁଠିଏ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷର, ଯୁବକ ହେବାକୁ ମଧ୍ୟ ଆସିନଥିଲ, ଅସମୟରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା, ଏହି ଦୁଃଖ ମୋ ପାଇଁ ଅସହ୍ୟ।
ଅଲ୍ପୈରହୋଭିର୍ନିଧନଂ ଗମିଷ୍ଯାମି ନ ସଂଶଯଃ । ଅହଂ ଚ ଜନନୀ ଚୈଵ ତଵ ଶୋକେନ ପୁତ୍ରକ ।। ୭.୭୩.
କିଛି ଦିନ ମଧ୍ୟରେ, ନିଶ୍ଚୟ, ମୁଁ ଓ ତୁମ ମାଁ ଦୁଃଖରେ ପଡି ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବୁ।
ନ ସ୍ମରାମ୍ଯନୃତଂ ହ୍ଯୁକ୍ତଂ ନ ଚ ହିଂସାଂ ସ୍ମରାମ୍ଯହମ୍ । ସର୍ଵେଷାଂ ପ୍ରାଣିନାଂ ପାପଂ କୃତଂ ନୈଵ ସ୍ମରାମ୍ଯହମ୍ ।। ୭.୭୩.
ମୁଁ କେବେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହିନାହିଁ, କିମ୍ବା କେହିଁକୁ ହାନି କରିନାହିଁ; କେହିଁ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ କେବେ ମୁଁ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଥିବା ମୋତେ ମନେ ପଡେନାହିଁ।
କେନାଦ୍ଯ ଦୁଷ୍କୃତେନାଯଂ ବାଲ ଏଵ ମମାତ୍ମଜଃ । ଅକୃତ୍ଵା ପିତୃକାର୍ଯାଣି ଗତୋ ଵୈଵସ୍ଵତକ୍ଷଯମ୍ ।। ୭.୭୩.
କିଏ ଏମିତି ଦୁଷ୍କର୍ମ କଲା, ଯାହାରେ ମୋ ଏହି ପିଲା ପୁଅ ବାପାଙ୍କର କାମ କରିନଥିବାବେଳେ ବଢ଼ିଯାଇ ଯମଲୋକକୁ ଚଲିଗଲା?
ନେଦୃଶଂ ଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵଂ ମେ ଶ୍ରୁତଂ ଵା ଘୋରଦର୍ଶନମ୍ । ମୃତ୍ଯୁରପ୍ରାପ୍ତକାଲାନାଂ ରାମସ୍ଯ ଵିଷଯେ ଯଥା ।। ୭.୭୩.
ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଘଟଣା ମୁଁ କେବେ ଦେଖିନଥିଲି, କିମ୍ବା ଶୁଣିନଥିଲି, ଯେ ରାମଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ଅସମୟରେ ଲୋକଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ।
ରାମସ୍ଯ ଦୁଷ୍କୃତଂ କିଞ୍ଚିନ୍ମହଦସ୍ତି ନ ସଂଶଯଃ । ଯଥା ହି ଵିଷଯସ୍ଥାନାଂ ବାଲାନାଂ ମୃତ୍ଯୁରାଗତଃ ।। ୭.୭୩.
ନିଶ୍ଚୟ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କିଛି ବଡ଼ ଦୁଷ୍କର୍ମ ହୋଇଛି, ଯେପରି ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ପିଲାମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଛନ୍ତି।
ନହ୍ଯନ୍ଯଵିଷଯସ୍ଥାନାଂ ବାଲାନାଂ ମୃତ୍ଯୁତୋ ଭଯମ୍ । ତ୍ଵଂ ରାଜଞ୍ଜୀଵଯସ୍ଵୈନଂ ବାଲଂ ମୃତ୍ଯୁଵଶଂ ଗତମ୍ ।। ୭.୭୩.
ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅଞ୍ଚଳର ପିଲାମାନେ ଏପରି ଭୟରେ ନଥାନ୍ତି; ରାଜା, ଏହି ମୃତ ପିଲାକୁ ପୁଣି ଜୀବନ ଦିଅ।
ରାଜଦ୍ଵାରି ମରିଷ୍ଯାମି ପତ୍ନ୍ଯା ସାର୍ଧମନାଥଵତ୍ । ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଂ ତତୋ ରାମ ସମୁପେତ୍ଯ ସୁଖୀ ଭଵ ।। ୭.୭୩.
ମୁଁ ଓ ମୋ ଜଣେ ପତ୍ନୀ ଏଠି ରାଜଦ୍ୱାରରେ ଅନାଥ ଭଳି ମରିଯିବୁ; ତାପରେ, ରାମ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ନେଇ ତୁମେ ଖୁସି ହେଉ।
ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହିତୋ ରାଜନ୍ଦୀର୍ଘମାଯୁରଵାପ୍ସ୍ଯସି । ଉଷିତାଃ ସ୍ମ ସୁଖଂ ରାଜ୍ଯେ ତଵାସ୍ମିନ୍ସୁମହାବଲ ।। ୭.୭୩.
ତୁମେ ତୁମ ଭାଇମାନେ ସହିତ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ପାଇବ; ଆମେ ତୁମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶାସନରେ ଶୁଭ ଭାବେ ବଞ୍ଚିଥିଲୁ।
ଇଦଂ ତୁ ପତିତଂ ତସ୍ମାତ୍ତଵ ରାମ ଵଶେ ସ୍ଥିତାଃ । କାଲସ୍ଯ ଵଶମାପନ୍ନାଃ ସ୍ଵଲ୍ପଂ ହି ନହି ନଃ ସୁଖମ୍ ।। ୭.୭୩.
ଏହି ଦୁଃଖ ଘଟିଛି, ତେଣୁ ରାମ, ଆମେ ତୁମ ଆଧିନ; ସମୟର ଅଧୀନ ହୋଇ, ଆମର ସୁଖ ବହୁତ କମ।
ସମ୍ପ୍ରତ୍ଯନାଥୋ ଵିଷଯ ଇକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ । ରାମଂ ନାଥମିହାସାଦ୍ଯ ବାଲାନ୍ତକରଣଂ ଧ୍ରୁଵମ୍ ।। ୭.୭୩.
ଏବେ ମହାତ୍ମା ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶୀମାନଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଅନାଥ ହୋଇଯାଇଛି; ଏଠି ରାମଙ୍କୁ ନାଥ ମିଳିଲେ, ନିଶ୍ଚୟ ପିଲାମାନଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ରୁକିଯିବ।
ରାଜଦୋଷୈର୍ଵିପଦ୍ଯନ୍ତେ ପ୍ରଜା ହ୍ଯଵିଧିପାଲିତାଃ । ଅସଦ୍ଵୃତ୍ତେ ତୁ ନୃପତାଵକାଲେ ମ୍ରିଯତେ ଜନଃ ।। ୭.୭୩.
ରାଜାଙ୍କ ଦୋଷରେ ଲୋକମାନେ ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, ଯେତେବେଳେ ନୀତିରେ ଶାସନ ହୁଏନାହିଁ; ରାଜା ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର ହେଲେ, ତାଙ୍କ ଶାସନକାଳରେ ଲୋକମାନେ ମରନ୍ତି।
ଯଦ୍ଵା ପୁରେଷ୍ଵଯୁକ୍ତାନି ଜନା ଜନପଦେଷୁ ଚ । କୁର୍ଵତେ ନ ଚ ରକ୍ଷା ଽସ୍ତି ତଦା କାଲକୃତଂ ଭଯମ୍ ।। ୭.୭୩.
ସହର ଓ ଗ୍ରାମରେ ଲୋକମାନେ ଯଦି ଅନ୍ୟାୟ କରନ୍ତି ଓ ରକ୍ଷା ନଥାଏ, ତେବେ ସମୟର ଭୟ ଆସିଥାଏ।
ସୁଵ୍ଯକ୍ତଂ ରାଜଦୋଷୋ ହି ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ । ପୁରେ ଜନପଦେ ଚାପି ତତୋ ବାଲଵଧୋ ହ୍ଯଯମ୍ ।। ୭.୭୩.
ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଯେ, ରାଜାଙ୍କର ଦୋଷ ହେତୁ ଏହି ଘଟଣା ଘଟିଛି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସହର ଓ ଦେଶରେ ଏହି ପିଲା ମୃତ୍ୟୁ ଏହି କାରଣରେ ହୋଇଛି।
ଏଵଂ ବହୁଵିଧୈର୍ଵାକ୍ଯୈରୁପରୁଧ୍ଯ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ । ରାଜାନଂ ଦୁଃଖସନ୍ତପ୍ତଃ ସୁତଂ ତମୁପଗୂହତେ ।। ୭.୭୩.
ଏପରି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଉପାୟରେ ପୁନିପୁନି ରାଜାଙ୍କୁ ରୋକି ରଖି, ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିବା ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ତାଙ୍କର ପୁଅକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ତ୍ରିସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ମହାମୁନି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ସତ୍ତରିତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ତଥା ତୁ କରୁଣଂ ତସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜସ୍ଯ ପରିଦେଵନମ୍ । ଶୁଶ୍ରାଵ ରାଘଵଃ ସର୍ଵଂ ଦୁଃଖଶୋକସମନ୍ଵିତମ୍ ।। ୭.୭୪.
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରୁଣାମୟ ଆକୁଳ ଦୁଃଖବିଲାପ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଘବ ଶୁଣିଲେ।
ସ ଦୁଃଖେନ ଚ ସନ୍ତପ୍ତୋ ମନ୍ତ୍ରିଣସ୍ତାନୁପାହ୍ଵଯତ୍ । ଵସିଷ୍ଠଂ ଵାମଦେଵଂ ଚ ଭ୍ରାତରୌ ସହ ନୈଗମାନ୍ ।। ୭.୭୪.
ସେ ଦୁଃଖରେ ଭାଗ୍ନ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ବସିଷ୍ଠ, ବାମଦେବ, ଭାଇମାନେ ଓ ସହରବାସୀମାନେଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।
ତତୋ ଦ୍ଵିଜା ଵସିଷ୍ଠେନ ସାର୍ଧମଷ୍ଟୌ ପ୍ରଵେଶିତାଃ । ରାଜାନଂ ଦେଵସଙ୍କାଶଂ ଵର୍ଧସ୍ଵେତି ତତୋ ଽବ୍ରୁଵନ୍ ।। ୭.୭୪.
ତାପରେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ସହିତ ଆଠିଏ ଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ସେମାନେ ଦେବତା ସମାନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରାଜାଙ୍କୁ 'ଆପଣ ଦୀର୍ଘ ହୁଅନ୍ତୁ' ବୋଲି କହିଲେ।