ସୋ ଽଭିଵାଦ୍ଯ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ରଥମାରୁହ୍ଯ ସୁପ୍ରଭମ୍ । ଅଯୋଧ୍ଯାମଗମତ୍ତୂର୍ଣଂ ରାଘଵୋତ୍ସୁକଦର୍ଶନଃ ।। ୭.୭୨.
ସେ ମହାନ ମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଆତୁର ହୋଇ ତୁରନ୍ତ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଚଲିଗଲେ।
ସ ପ୍ରଵିଷ୍ଟଃ ପୁରୀଂ ରମ୍ଯାଂ ଶ୍ରୀମାନିକ୍ଷ୍ଵାକୁନନ୍ଦନଃ । ପ୍ରଵିଵେଶ ମହାବାହୁର୍ଯତ୍ର ରାମୋ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ ।। ୭.୭୨.
ଏହି ଶ୍ରୀମାନ୍ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶୀ ମନୋହର ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁଧରୀ ଯେଉଁଠାରେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ରାମ ଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଗଲେ।
ସ ରାମଂ ମନ୍ତ୍ରିମଧ୍ଯସ୍ଥଂ ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରନିଭାନନମ୍ । ପଶ୍ଯନ୍ନମରମଧ୍ଯସ୍ଥଂ ସହସ୍ରନଯନଂ ଯଥା ।। ୭.୭୨.
ସେ ଦେଖିଲେ, ରାମ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବସିଛନ୍ତି, ମୁହଁ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିବା ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
ସୋ ଽଭିଵାଦ୍ଯ ମହାତ୍ମାନଂ ଜ୍ଵଲନ୍ତମିଵ ତେଜସା । ଉଵାଚ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଵାକ୍ଯଂ ରାମଂ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମମ୍ ।। ୭.୭୨.
ସେ ମହାତ୍ମା, ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ହାତ ଜୋଡି ନମ୍ର ଭାବରେ ସତ୍ୟପ୍ରତାପୀ ରାମଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଯଦାଜ୍ଞପ୍ତଂ ମହାରାଜ ସର୍ଵଂ ତତ୍କୃତଵାନହମ୍ । ହତଃ ସ ଲଵଣଃ ପାପଃ ପୁରୀ ଚାସ୍ଯ ନିଵେଶିତା ।। ୭.୭୨.
ହେ ମହାରାଜ, ଆପଣ ଯାହା ଆଦେଶ ଦେଇଥିଲେ, ସେ ସବୁ କାମ ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛି। ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଲବଣ ବଧ ହୋଇଛି ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହର ଉପସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି।
ଦ୍ଵାଦଶୈତେ ଗତା ଵର୍ଷାସ୍ତ୍ଵାଂ ଵିନା ରଘୁନନ୍ଦନ । ନୋତ୍ସହେଯମହଂ ଵସ୍ତୁଂ ତ୍ଵଯା ଵିରହିତୋ ନୃପ ।। ୭.୭୨.
ହେ ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ଆପଣ ବିନା ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ କଟିଗଲା। ରାଜା, ଆପଣ ଛାଡ଼ି ମୁଁ ଅଲଗା ରହିପାରିବି ନାହିଁ।
ସ ମେ ପ୍ରସାଦଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥ କୁରୁଷ୍ଵାମିତଵିକ୍ରମ । ମାତୃହୀନୋ ଯଥା ଵତ୍ସୋ ନ ଚିରଂ ପ୍ରଵସାମ୍ଯହମ୍ ।। ୭.୭୨.
ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ, ଅପାର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ମୋତେ ଦୟା କରନ୍ତୁ। ମାଆ ବିନା ଛୁଆଁ ଯେମିତି ଅଧିକ ସମୟ ଦୂରେ ରହିପାରେ ନାହିଁ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଦୂରେ ରହିପାରିବି ନାହିଁ।
ଏଵଂ ବ୍ରୁଵାଣଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯେଦମବ୍ରଵୀତ୍ । ମା ଵିଷାଦଂ କୃଥାଃ ଶୂର ନୈତତ୍କ୍ଷତ୍ରିଯଚେଷ୍ଟିତମ୍ ।। ୭.୭୨.
ଏପରି କହୁଥିବା ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ ରାମ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲେ, 'ହେ ବୀର, ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହା କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ଲାଗି ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।'
ନାଵସୀଦନ୍ତି ରାଜାନୋ ଵିପ୍ରଵାସେଷୁ ରାଘଵ । ପ୍ରଜା ନଃ ପରିପାଲ୍ଯା ହି କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମେଣ ରାଘଵ ।। ୭.୭୨.
ହେ ରାଘବ, ରାଜାମାନେ ବନ୍ଧ୍ୟାସ୍ଥଳରେ ମନ ଭାଙ୍ଗି ନାହାନ୍ତି। ଆମ ପ୍ରଜାମାନେ ଆମେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମରେ ରକ୍ଷା କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ଅଛି।
କାଲେ କାଲେ ତୁ ମାଂ ଵୀର ଅଯୋଧ୍ଯାମଵଲୋକିତୁମ୍ । ଆଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗନ୍ତାସି ଚ ପୁରଂ ତଵ ।। ୭.୭୨.
ହେ ବୀର, ସମୟ ସମୟରେ ତୁମେ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ମୋତେ ଦେଖିବାକୁ ଆସ, ଏବଂ ପରେ ତୁମ ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଯିବ।
ମମାପି ତ୍ଵଂ ସୁଦଯିତଃ ପ୍ରାଣୈରପି ନ ସଂଶଯଃ । ଅଵଶ୍ଯଂ କରଣୀଯଂ ଚ ରାଜ୍ଯସ୍ଯ ପରିପାଲନମ୍ ।। ୭.୭୨.
ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ରାଜ୍ୟର ରକ୍ଷା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କରିବା ଦରକାର।
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ଵସ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ସପ୍ତରାତ୍ରମିହାଵସ । ଊର୍ଧ୍ଵଂ ଗନ୍ତାସି ମଧୁରାଂ ସଭୃତ୍ଯବଲଵାହନଃ ।। ୭.୭୨.
ତେଣୁ, ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ, ଏଠାରେ ସାତି ରାତି ରୁହ; ତାପରେ ତୁମେ ତୁମ ଦାସ, ସେନା ଓ ଯାନସାମଗ୍ରୀ ସହିତ ମଥୁରାକୁ ଯିବ।
ରାମସ୍ଯୈତଦ୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଧର୍ମଯୁକ୍ତଂ ମନୋଗତମ୍ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ଦୀନଯା ଵାଚା ବାଢମିତ୍ଯେଵ ଚାବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୭୨.
ରାମଙ୍କ ଧର୍ମମୟ ଓ ହୃଦୟସ୍ପୃତ କଥା ଶୁଣି, ଶତୃଘ୍ନ ଦୁଃଖିତ ସ୍ୱରରେ 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି କହିଲେ।
ସପ୍ତରାତ୍ରଂ ଚ କାକୁତ୍ସ୍ଥୋ ରାଘଵସ୍ଯ ଯଥାଜ୍ଞଯା । ଉଷ୍ଯ ତତ୍ର ମହେଷ୍ଵାସୋ ଗମନାଯୋପଚକ୍ରମେ ।। ୭.୭୨.
କକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶୀ ଶତୃଘ୍ନ ରାଘବଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ସାତି ରାତି ସେଠାରେ ରହି, ପରେ ଯିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ଆମନ୍ତ୍ର୍ଯ ତୁ ମହାତ୍ମାନଂ ରାମଂ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମମ୍ । ଭରତଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚୈଵ ମହାରଥମୁପାରୁହତ୍ ।। ୭.୭୨.
ସେ ମହାତ୍ମା, ସତ୍ୟପ୍ରତାପୀ ରାମ, ଭରତ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ତାଙ୍କର ବଡ଼ ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ।
ଦୂରମାଭ୍ଯାମନୁଗତୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ମହାତ୍ମନା । ଭରତେନ ଚ ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ଜଗାମାଶୁ ପୁରଂ ତତଃ ।। ୭.୭୨.
ମହାତ୍ମା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଭରତ ଦୀର୍ଘ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସାଥି ଦେଲେ, ଏବଂ ଶତୃଘ୍ନ ପରେ ତାଙ୍କ ସହରକୁ ତୁରନ୍ତ ଚଲିଗଲେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵିସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ମହାମୁନି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ପବିତ୍ର ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ସତ୍ତରିଶିତମ ସର୍ଗର ଶେଷ ହେଲା।
ପ୍ରସ୍ଥାପ୍ଯ ତୁ ସ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ଭ୍ରାତୃଭ୍ଯାଂ ସହ ରାଘଵଃ । ପ୍ରମୁମୋଦ ସୁଖୀ ରାଜ୍ଯଂ ଧର୍ମେଣ ପରିପାଲଯନ୍ ।। ୭.୭୩.
ଏଭଳି ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଭାଇମାନେ ସହିତ ପଠାଇଦେଇ, ରାଘବ ଖୁସି ହୋଇ ଧର୍ମରେ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ତତଃ କତିପଯାହଃସୁ ଵୃଦ୍ଧୋ ଜାନପଦୋ ଦ୍ଵିଜଃ । ମୃତଂ ବାଲମୁପାଦାଯ ରାଜଦ୍ଵାରମୁପାଗମତ୍ ।। ୭.୭୩.
କିଛି ଦିନ ପରେ, ଗ୍ରାମରୁ ଏକ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କର ମୃତ ପୁଅକୁ ନେଇ ରାଜାଙ୍କର ଦ୍ୱାରକୁ ଆସିଲେ।
ରୁଦନ୍ବହୁଵିଧା ଵାଚଃ ସ୍ନେହଦୁଃଖସମନ୍ଵିତାଃ । ଅସକୃତ୍ପୁତ୍ର ପୁତ୍ରେତି ଵାକ୍ଯମେତଦୁଵାଚ ହ ।। ୭.୭୩.
ସେ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ଦୁଃଖ ଓ ସ୍ନେହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହି କହି କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ଆଉ ଆଉ 'ମୋ ପୁଅ, ମୋ ପୁଅ' ବୋଲି ଡାକୁଥିଲେ।
କିଂ ନୁ ମେ ଦୁଷ୍କୃତଂ କର୍ମ ପୁରା ଦେହାନ୍ତରେ କୃତମ୍ । ଯଦହଂ ପୁତ୍ରମେକଂ ତ୍ଵାଂ ପଶ୍ଯାମି ନିଧନଂ ଗତମ୍ ।। ୭.୭୩.
ମୁଁ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ କଣ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଥିଲି, ଯାହାର ଫଳରେ ଏବେ ତୁମେ, ମୋ ଏକମାତ୍ର ପୁଅ, ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲୁ?
ଅପ୍ରାପ୍ତଯୌଵନଂ ବାଲଂ ପଞ୍ଚଵର୍ଷସହସ୍ରକମ୍ । ଅକାଲେ କାଲମାପନ୍ନଂ ମମ ଦୁଃଖାଯ ପୁତ୍ରକ ।। ୭.୭୩.
ମୋ ପୁଅ, ତୁମେ ଏଉଁଠିଏ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷର, ଯୁବକ ହେବାକୁ ମଧ୍ୟ ଆସିନଥିଲ, ଅସମୟରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା, ଏହି ଦୁଃଖ ମୋ ପାଇଁ ଅସହ୍ୟ।
ଅଲ୍ପୈରହୋଭିର୍ନିଧନଂ ଗମିଷ୍ଯାମି ନ ସଂଶଯଃ । ଅହଂ ଚ ଜନନୀ ଚୈଵ ତଵ ଶୋକେନ ପୁତ୍ରକ ।। ୭.୭୩.
କିଛି ଦିନ ମଧ୍ୟରେ, ନିଶ୍ଚୟ, ମୁଁ ଓ ତୁମ ମାଁ ଦୁଃଖରେ ପଡି ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବୁ।
ନ ସ୍ମରାମ୍ଯନୃତଂ ହ୍ଯୁକ୍ତଂ ନ ଚ ହିଂସାଂ ସ୍ମରାମ୍ଯହମ୍ । ସର୍ଵେଷାଂ ପ୍ରାଣିନାଂ ପାପଂ କୃତଂ ନୈଵ ସ୍ମରାମ୍ଯହମ୍ ।। ୭.୭୩.
ମୁଁ କେବେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହିନାହିଁ, କିମ୍ବା କେହିଁକୁ ହାନି କରିନାହିଁ; କେହିଁ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ କେବେ ମୁଁ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଥିବା ମୋତେ ମନେ ପଡେନାହିଁ।
କେନାଦ୍ଯ ଦୁଷ୍କୃତେନାଯଂ ବାଲ ଏଵ ମମାତ୍ମଜଃ । ଅକୃତ୍ଵା ପିତୃକାର୍ଯାଣି ଗତୋ ଵୈଵସ୍ଵତକ୍ଷଯମ୍ ।। ୭.୭୩.
କିଏ ଏମିତି ଦୁଷ୍କର୍ମ କଲା, ଯାହାରେ ମୋ ଏହି ପିଲା ପୁଅ ବାପାଙ୍କର କାମ କରିନଥିବାବେଳେ ବଢ଼ିଯାଇ ଯମଲୋକକୁ ଚଲିଗଲା?
ନେଦୃଶଂ ଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵଂ ମେ ଶ୍ରୁତଂ ଵା ଘୋରଦର୍ଶନମ୍ । ମୃତ୍ଯୁରପ୍ରାପ୍ତକାଲାନାଂ ରାମସ୍ଯ ଵିଷଯେ ଯଥା ।। ୭.୭୩.
ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଘଟଣା ମୁଁ କେବେ ଦେଖିନଥିଲି, କିମ୍ବା ଶୁଣିନଥିଲି, ଯେ ରାମଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ଅସମୟରେ ଲୋକଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ।
ରାମସ୍ଯ ଦୁଷ୍କୃତଂ କିଞ୍ଚିନ୍ମହଦସ୍ତି ନ ସଂଶଯଃ । ଯଥା ହି ଵିଷଯସ୍ଥାନାଂ ବାଲାନାଂ ମୃତ୍ଯୁରାଗତଃ ।। ୭.୭୩.
ନିଶ୍ଚୟ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କିଛି ବଡ଼ ଦୁଷ୍କର୍ମ ହୋଇଛି, ଯେପରି ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ପିଲାମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଛନ୍ତି।
ନହ୍ଯନ୍ଯଵିଷଯସ୍ଥାନାଂ ବାଲାନାଂ ମୃତ୍ଯୁତୋ ଭଯମ୍ । ତ୍ଵଂ ରାଜଞ୍ଜୀଵଯସ୍ଵୈନଂ ବାଲଂ ମୃତ୍ଯୁଵଶଂ ଗତମ୍ ।। ୭.୭୩.
ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅଞ୍ଚଳର ପିଲାମାନେ ଏପରି ଭୟରେ ନଥାନ୍ତି; ରାଜା, ଏହି ମୃତ ପିଲାକୁ ପୁଣି ଜୀବନ ଦିଅ।
ରାଜଦ୍ଵାରି ମରିଷ୍ଯାମି ପତ୍ନ୍ଯା ସାର୍ଧମନାଥଵତ୍ । ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଂ ତତୋ ରାମ ସମୁପେତ୍ଯ ସୁଖୀ ଭଵ ।। ୭.୭୩.
ମୁଁ ଓ ମୋ ଜଣେ ପତ୍ନୀ ଏଠି ରାଜଦ୍ୱାରରେ ଅନାଥ ଭଳି ମରିଯିବୁ; ତାପରେ, ରାମ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ନେଇ ତୁମେ ଖୁସି ହେଉ।
ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହିତୋ ରାଜନ୍ଦୀର୍ଘମାଯୁରଵାପ୍ସ୍ଯସି । ଉଷିତାଃ ସ୍ମ ସୁଖଂ ରାଜ୍ଯେ ତଵାସ୍ମିନ୍ସୁମହାବଲ ।। ୭.୭୩.
ତୁମେ ତୁମ ଭାଇମାନେ ସହିତ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ପାଇବ; ଆମେ ତୁମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶାସନରେ ଶୁଭ ଭାବେ ବଞ୍ଚିଥିଲୁ।