ଵିସ୍ମଯଂ ତେ ପରଂ ଗତ୍ଵା ଶତ୍ରୁଘ୍ନମିଦମବ୍ରୁଵନ୍ । ସାଧୁ ପୃଚ୍ଛ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵାଲ୍ମୀକିଂ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵମ୍ ।। ୭.୭୧.
ସେମାନେ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମହାମୁନି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କୁ ପଚାର।'
ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ତ୍ଵବ୍ରଵୀତ୍ସର୍ଵାନ୍କୌତୂହଲସମନ୍ଵିତାନ୍ । ସୈନିକା ନ କ୍ଷମୋ ଽସ୍ମାକଂ ପରିପ୍ରଷ୍ଟୁମିହେଦୃଶଃ ।। ୭.୭୧.
ଶତୃଘ୍ନ ସମସ୍ତଙ୍କୁ, ଯେଉଁମାନେ କୌତୁହଳରେ ଥିଲେ, କହିଲେ: 'ସେନାମାନେ, ଏଠି ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ଆମ ପକ୍ଷରେ ଉଚିତ ନୁହେଁ।'
ଆଶ୍ଚର୍ଯାଣି ବହୂନୀହ ଭଵନ୍ତ୍ଯସ୍ଯାଶ୍ରମେ ମୁନେଃ । ନ ତୁ କୌତୂହଲାଦ୍ଯୁକ୍ତମନ୍ଵେଷ୍ଟୁଂ ତଂ ମହାମୁନିମ୍ ।। ୭.୭୧.
ଏଠି ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ବହୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟେ; କିନ୍ତୁ କୌତୁହଳବଶତଃ ସେ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ତଦନ୍ୱେଷଣ କରିବା ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ।
ଏଵଂ ତଦ୍ଵାକ୍ଯମୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ସୈନିକାନ୍ରଘୁନନ୍ଦନଃ । ଅଭିଵାଦ୍ଯ ମହର୍ଷିଂ ତଂ ସ୍ଵଂ ନିଵେଶଂ ଯଯୌ ତଦା ।। ୭.୭୧.
ଏପରି କହି, ରଘୁବଂଶୀ ସେନାମାନେଂକୁ କଥା କହି, ମହାର୍ଷିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ତାଙ୍କର ନିଜ ଶିବିରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଏକସପ୍ତତିମଃ ସର୍ଗଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣରେ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଆଦିକାବ୍ୟର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ସତ୍ତରିତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ତଂ ଶଯାନଂ ନରଵ୍ଯାଘ୍ରଂ ନିଦ୍ରା ନାଭ୍ଯାଗମତ୍ତଦା । ଚିନ୍ତଯନ୍ତମନେକାର୍ଥଂ ରାମଗୀତମନୁତ୍ତମମ୍ ।। ୭.୭୨.
ସେ ନରବଘ୍ର, ଶୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଘୁମ ଆସିଲା ନାହିଁ; ସେ ଅନେକ ଅର୍ଥ ଭାବି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମଗୀତ ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ଶବ୍ଦଂ ସୁମଧୁରଂ ତନ୍ତ୍ରୀଲଯସମନ୍ଵିତମ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାତ୍ରିର୍ଜଗାମାଶୁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ।। ୭.୭୨.
ସେ ଅତି ମଧୁର ତାଳବାଦ୍ୟ ମିଶିଥିବା ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ମହାତ୍ମା ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ପାଇଁ ରାତି ଦ୍ରୁତ ଭାବେ କଟିଗଲା।
ତସ୍ଯାଂ ନିଶାଯାଂ ଵ୍ଯୁଷ୍ଟାଯାଂ କୃତ୍ଵା ପୌର୍ଵାହ୍ଣିକଂ କ୍ରମମ୍ । ଉଵାଚ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଵାକ୍ଯଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵମ୍ ।। ୭.୭୨.
ସେଇ ରାତି ଶେଷ ହେଲାପରେ, ପ୍ରଭାତର କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଶତୃଘ୍ନ ହାତ ଜୋଡି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଭଗଵନ୍ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛାମି ରାଘଵଂ ରଘୁନନ୍ଦନମ୍ । ତ୍ଵଯା ଽନୁଜ୍ଞାତୁମିଚ୍ଛାମି ସହୈଭିଃ ସଂଶିତଵ୍ରତୈଃ ।। ୭.୭୨.
ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ। ଏହି ସମସ୍ତ ନିଷ୍ଠାବାନ ତପସ୍ୱୀମାନେ ସହିତ ଯିବାକୁ ଆପଣଙ୍କର ଅନୁମତି ଚାହେଁ।
ଇତ୍ଯେଵଂଵାଦିନଂ ତଂ ତୁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ଶତ୍ରୁତାପନମ୍ । ଵାଲ୍ମୀକିଃ ସମ୍ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଵିସସର୍ଜ ଚ ରାଘଵମ୍ ।। ୭.୭୨.
ଏଭଳି କଥା କହୁଥିବା ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ ବାଲ୍ମୀକି ମୁନି ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ରାଘବଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ।
ସୋ ଽଭିଵାଦ୍ଯ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ରଥମାରୁହ୍ଯ ସୁପ୍ରଭମ୍ । ଅଯୋଧ୍ଯାମଗମତ୍ତୂର୍ଣଂ ରାଘଵୋତ୍ସୁକଦର୍ଶନଃ ।। ୭.୭୨.
ସେ ମହାନ ମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଆତୁର ହୋଇ ତୁରନ୍ତ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଚଲିଗଲେ।
ସ ପ୍ରଵିଷ୍ଟଃ ପୁରୀଂ ରମ୍ଯାଂ ଶ୍ରୀମାନିକ୍ଷ୍ଵାକୁନନ୍ଦନଃ । ପ୍ରଵିଵେଶ ମହାବାହୁର୍ଯତ୍ର ରାମୋ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ ।। ୭.୭୨.
ଏହି ଶ୍ରୀମାନ୍ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶୀ ମନୋହର ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁଧରୀ ଯେଉଁଠାରେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ରାମ ଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଗଲେ।
ସ ରାମଂ ମନ୍ତ୍ରିମଧ୍ଯସ୍ଥଂ ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରନିଭାନନମ୍ । ପଶ୍ଯନ୍ନମରମଧ୍ଯସ୍ଥଂ ସହସ୍ରନଯନଂ ଯଥା ।। ୭.୭୨.
ସେ ଦେଖିଲେ, ରାମ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବସିଛନ୍ତି, ମୁହଁ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିବା ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
ସୋ ଽଭିଵାଦ୍ଯ ମହାତ୍ମାନଂ ଜ୍ଵଲନ୍ତମିଵ ତେଜସା । ଉଵାଚ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଵାକ୍ଯଂ ରାମଂ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମମ୍ ।। ୭.୭୨.
ସେ ମହାତ୍ମା, ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ହାତ ଜୋଡି ନମ୍ର ଭାବରେ ସତ୍ୟପ୍ରତାପୀ ରାମଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଯଦାଜ୍ଞପ୍ତଂ ମହାରାଜ ସର୍ଵଂ ତତ୍କୃତଵାନହମ୍ । ହତଃ ସ ଲଵଣଃ ପାପଃ ପୁରୀ ଚାସ୍ଯ ନିଵେଶିତା ।। ୭.୭୨.
ହେ ମହାରାଜ, ଆପଣ ଯାହା ଆଦେଶ ଦେଇଥିଲେ, ସେ ସବୁ କାମ ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛି। ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଲବଣ ବଧ ହୋଇଛି ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହର ଉପସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି।
ଦ୍ଵାଦଶୈତେ ଗତା ଵର୍ଷାସ୍ତ୍ଵାଂ ଵିନା ରଘୁନନ୍ଦନ । ନୋତ୍ସହେଯମହଂ ଵସ୍ତୁଂ ତ୍ଵଯା ଵିରହିତୋ ନୃପ ।। ୭.୭୨.
ହେ ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ଆପଣ ବିନା ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ କଟିଗଲା। ରାଜା, ଆପଣ ଛାଡ଼ି ମୁଁ ଅଲଗା ରହିପାରିବି ନାହିଁ।
ସ ମେ ପ୍ରସାଦଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥ କୁରୁଷ୍ଵାମିତଵିକ୍ରମ । ମାତୃହୀନୋ ଯଥା ଵତ୍ସୋ ନ ଚିରଂ ପ୍ରଵସାମ୍ଯହମ୍ ।। ୭.୭୨.
ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ, ଅପାର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ମୋତେ ଦୟା କରନ୍ତୁ। ମାଆ ବିନା ଛୁଆଁ ଯେମିତି ଅଧିକ ସମୟ ଦୂରେ ରହିପାରେ ନାହିଁ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଦୂରେ ରହିପାରିବି ନାହିଁ।
ଏଵଂ ବ୍ରୁଵାଣଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯେଦମବ୍ରଵୀତ୍ । ମା ଵିଷାଦଂ କୃଥାଃ ଶୂର ନୈତତ୍କ୍ଷତ୍ରିଯଚେଷ୍ଟିତମ୍ ।। ୭.୭୨.
ଏପରି କହୁଥିବା ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ ରାମ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲେ, 'ହେ ବୀର, ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହା କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ଲାଗି ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।'
ନାଵସୀଦନ୍ତି ରାଜାନୋ ଵିପ୍ରଵାସେଷୁ ରାଘଵ । ପ୍ରଜା ନଃ ପରିପାଲ୍ଯା ହି କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମେଣ ରାଘଵ ।। ୭.୭୨.
ହେ ରାଘବ, ରାଜାମାନେ ବନ୍ଧ୍ୟାସ୍ଥଳରେ ମନ ଭାଙ୍ଗି ନାହାନ୍ତି। ଆମ ପ୍ରଜାମାନେ ଆମେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମରେ ରକ୍ଷା କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ଅଛି।
କାଲେ କାଲେ ତୁ ମାଂ ଵୀର ଅଯୋଧ୍ଯାମଵଲୋକିତୁମ୍ । ଆଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗନ୍ତାସି ଚ ପୁରଂ ତଵ ।। ୭.୭୨.
ହେ ବୀର, ସମୟ ସମୟରେ ତୁମେ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ମୋତେ ଦେଖିବାକୁ ଆସ, ଏବଂ ପରେ ତୁମ ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଯିବ।
ମମାପି ତ୍ଵଂ ସୁଦଯିତଃ ପ୍ରାଣୈରପି ନ ସଂଶଯଃ । ଅଵଶ୍ଯଂ କରଣୀଯଂ ଚ ରାଜ୍ଯସ୍ଯ ପରିପାଲନମ୍ ।। ୭.୭୨.
ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ରାଜ୍ୟର ରକ୍ଷା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କରିବା ଦରକାର।
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ଵସ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ସପ୍ତରାତ୍ରମିହାଵସ । ଊର୍ଧ୍ଵଂ ଗନ୍ତାସି ମଧୁରାଂ ସଭୃତ୍ଯବଲଵାହନଃ ।। ୭.୭୨.
ତେଣୁ, ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ, ଏଠାରେ ସାତି ରାତି ରୁହ; ତାପରେ ତୁମେ ତୁମ ଦାସ, ସେନା ଓ ଯାନସାମଗ୍ରୀ ସହିତ ମଥୁରାକୁ ଯିବ।
ରାମସ୍ଯୈତଦ୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଧର୍ମଯୁକ୍ତଂ ମନୋଗତମ୍ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ଦୀନଯା ଵାଚା ବାଢମିତ୍ଯେଵ ଚାବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୭୨.
ରାମଙ୍କ ଧର୍ମମୟ ଓ ହୃଦୟସ୍ପୃତ କଥା ଶୁଣି, ଶତୃଘ୍ନ ଦୁଃଖିତ ସ୍ୱରରେ 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି କହିଲେ।
ସପ୍ତରାତ୍ରଂ ଚ କାକୁତ୍ସ୍ଥୋ ରାଘଵସ୍ଯ ଯଥାଜ୍ଞଯା । ଉଷ୍ଯ ତତ୍ର ମହେଷ୍ଵାସୋ ଗମନାଯୋପଚକ୍ରମେ ।। ୭.୭୨.
କକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶୀ ଶତୃଘ୍ନ ରାଘବଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ସାତି ରାତି ସେଠାରେ ରହି, ପରେ ଯିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ଆମନ୍ତ୍ର୍ଯ ତୁ ମହାତ୍ମାନଂ ରାମଂ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମମ୍ । ଭରତଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚୈଵ ମହାରଥମୁପାରୁହତ୍ ।। ୭.୭୨.
ସେ ମହାତ୍ମା, ସତ୍ୟପ୍ରତାପୀ ରାମ, ଭରତ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ତାଙ୍କର ବଡ଼ ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ।
ଦୂରମାଭ୍ଯାମନୁଗତୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ମହାତ୍ମନା । ଭରତେନ ଚ ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ଜଗାମାଶୁ ପୁରଂ ତତଃ ।। ୭.୭୨.
ମହାତ୍ମା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଭରତ ଦୀର୍ଘ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସାଥି ଦେଲେ, ଏବଂ ଶତୃଘ୍ନ ପରେ ତାଙ୍କ ସହରକୁ ତୁରନ୍ତ ଚଲିଗଲେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵିସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ମହାମୁନି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ପବିତ୍ର ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ସତ୍ତରିଶିତମ ସର୍ଗର ଶେଷ ହେଲା।
ପ୍ରସ୍ଥାପ୍ଯ ତୁ ସ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ଭ୍ରାତୃଭ୍ଯାଂ ସହ ରାଘଵଃ । ପ୍ରମୁମୋଦ ସୁଖୀ ରାଜ୍ଯଂ ଧର୍ମେଣ ପରିପାଲଯନ୍ ।। ୭.୭୩.
ଏଭଳି ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଭାଇମାନେ ସହିତ ପଠାଇଦେଇ, ରାଘବ ଖୁସି ହୋଇ ଧର୍ମରେ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ତତଃ କତିପଯାହଃସୁ ଵୃଦ୍ଧୋ ଜାନପଦୋ ଦ୍ଵିଜଃ । ମୃତଂ ବାଲମୁପାଦାଯ ରାଜଦ୍ଵାରମୁପାଗମତ୍ ।। ୭.୭୩.
କିଛି ଦିନ ପରେ, ଗ୍ରାମରୁ ଏକ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କର ମୃତ ପୁଅକୁ ନେଇ ରାଜାଙ୍କର ଦ୍ୱାରକୁ ଆସିଲେ।
ରୁଦନ୍ବହୁଵିଧା ଵାଚଃ ସ୍ନେହଦୁଃଖସମନ୍ଵିତାଃ । ଅସକୃତ୍ପୁତ୍ର ପୁତ୍ରେତି ଵାକ୍ଯମେତଦୁଵାଚ ହ ।। ୭.୭୩.
ସେ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ଦୁଃଖ ଓ ସ୍ନେହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହି କହି କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ଆଉ ଆଉ 'ମୋ ପୁଅ, ମୋ ପୁଅ' ବୋଲି ଡାକୁଥିଲେ।