ତଚ୍ଚ ଯୁଦ୍ଧଂ ମଯା ଦୃଷ୍ଟଂ ଯଥାଵତ୍ପୁରୁଷର୍ଷଭ । ସଭାଯାଂ ଵାସଵସ୍ଯାଥ ଉପଵିଷ୍ଟେନ ରାଘଵ ।। ୭.୭୧.
ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ସଭାରେ ବସିଥିବାବେଳେ, ସେ ଯୁଦ୍ଧଟିକୁ ଯେପରି ଘଟିଥିଲା, ସେପରି ଦେଖିଥିଲି।
ମମାପି ପରମା ପ୍ରୀତିର୍ହୃଦି ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଵର୍ତତେ । ଉପାଘ୍ରାସ୍ଯାମି ତେ ମୂର୍ଧ୍ନି ସ୍ନେହସ୍ଯୈଷା ପରା ଗତିଃ ।। ୭.୭୧.
ହେ ଶତୃଘ୍ନ, ମୋ ହୃଦୟରେ ମଧ୍ୟ ତୋପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରେମ ଅଛି। ମୁଁ ତୋର ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କରିବି—ଏହିଠାରେ ପ୍ରେମର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରକାଶ ହୁଏ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ମୂର୍ଧ୍ନି ଶତ୍ରୁଘ୍ନମୁପାଘ୍ରାଯ ମହାମୁନିଃ । ଆତିଥ୍ଯମକରୋତ୍ତସ୍ଯ ଯେ ଚ ତସ୍ଯ ପଦାନୁଗାଃ ।। ୭.୭୧.
ଏପରି କହି, ମହାମୁନି ଶତୃଘ୍ନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଓ ତାଙ୍କ ପାଦଅନୁଗତ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଅତିଥିସତ୍କାର କଲେ।
ସ ଭୁକ୍ତଵାନ୍ନରଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଗୀତମାଧୁର୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ । ଶୁଶ୍ରାଵ ରାମଚରିତଂ ତସ୍ମିନ୍କାଲେ ଯଥାକୃମମ୍ ।। ୭.୭୧.
ସେ ମହାନ ନର ଭୋଜନ କରି ସେଇ ସମୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୀତର ମାଧୁର୍ୟ ଭରା ରାମଙ୍କ ଚରିତ୍ରକୁ କ୍ରମିକ ଭାବରେ ଶୁଣିଲେ।
ତନ୍ତ୍ରୀଲଯସମାଯୁକ୍ତଂ ତ୍ରିସ୍ଥାନକରଣାନ୍ଵିତମ୍ । ସଂସ୍କୃତଂ ଲକ୍ଷଣୋପେତଂ ସମତାଲସମନ୍ଵିତମ୍ । ଶୁଶ୍ରାଵ ରାମଚରିତଂ ତସ୍ମିନ୍କାଲେ ପୁରା କୃତମ୍ ।। ୭.୭୧.
ତାଳବାଦ୍ୟ ଓ ସଙ୍ଗୀତର ସମନ୍ୱୟ, ତିନି ପ୍ରକାର କୌଶଳ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଲକ୍ଷଣସମ୍ପନ୍ନ, ସମତାଳ ମିଶିଥିବା ଏହି ପୁରୁଣା ରାମଚରିତ୍ରକୁ ସେ ସେଇ ସମୟରେ ଶୁଣିଲେ।
ତାନ୍ଯକ୍ଷରାଣି ସତ୍ଯାନି ଯଥାଵୃତ୍ତାନି ପୂର୍ଵଶଃ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପୁରୁଷଶାର୍ଦୂଲୋ ଵିସଞ୍ଜ୍ଞୋ ବାଷ୍ପଲୋଚନଃ ।। ୭.୭୧.
ସେଇ ସତ୍ୟ ଓ ପୂର୍ବରୁ ଘଟିଥିବା କଥାଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣି, ପୁରୁଷଶାର୍ଦୂଳ ଭ୍ରମିତ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ଆଖିରେ ଲୁହ ଆସିଗଲା।
ସ ମୁହୂର୍ତମିଵାସଞ୍ଜ୍ଞୋ ଵିନିଃଶ୍ଵସ୍ଯ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ । ତସ୍ମିନ୍ ଗୀତେ ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ଵର୍ତମାନମିଵାଶୃଣୋତ୍ ।। ୭.୭୧.
ସେ କିଛି ଖଣ୍ଡ ଅବାକ୍ ହେଇ ଥିଲେ, ପୁନିପୁନି ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ନେଲେ; ସେଇ ଗୀତରେ ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକୁ ସେ ଏମିତି ଶୁଣିଲେ, ଯେପରି ଏଠି ଏବେ ଘଟୁଛି।
ପଦାନୁଗାଶ୍ଚ ଯେ ରାଜ୍ଞସ୍ତାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗୀତିସମ୍ପଦମ୍ । ଅଵାଙ୍ମୁଖାଶ୍ଚ ଦୀନାଶ୍ଚ ହ୍ଯାଶ୍ଚର୍ଯମିତି ଚାବ୍ରୁଵନ୍ ।। ୭.୭୧.
ରାଜାଙ୍କ ପାଦଅନୁଗତ ଯେମାନେ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଗୀତର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଶୁଣି ମୁଖ ନମାଇ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ଏବଂ 'ଏହା କି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ!' ବୋଲି କହିଲେ।
ପରସ୍ପରଂ ଚ ଯେ ତତ୍ର ସୈନିକାଃ ସମ୍ବଭାଷିରେ । କିମିଦଂ କ୍ଵ ଚ ଵର୍ତାମଃ କିମେତତ୍ସ୍ଵପ୍ନଦର୍ଶନମ୍ ।। ୭.୭୧.
ସେଠାରେ ଥିବା ସେନାମାନେ ପରସ୍ପରେ କହିଲେ: 'ଏହା କଣ? ଆମେ କେଉଁଠି? ଏହା କି ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖିଥିବା ଦୃଶ୍ୟ କି?'
ଅର୍ଥୋ ଯୋ ନଃ ପୁରା ଦୃଷ୍ଟସ୍ତମାଶ୍ରମପଦେ ପୁନଃ । ଶୃଣୁମଃ କିମିଦଂ ସ୍ଵପ୍ନୋ ଗୀତବନ୍ଧଂ ଶ୍ରିଯୋ ଭଵେତ୍ ।। ୭.୭୧.
'ଆମେ ପୂର୍ବେ ଯାହା ଦେଖିଥିଲୁ, ଏଠି ଆଶ୍ରମରେ ପୁଣି ସେଇ କଥା ଶୁଣୁଛୁ; ଏହା କି ସ୍ୱପ୍ନ? ଗୀତର ବନ୍ଧନ ଆମ ପାଇଁ ଶ୍ରୀ ଆଣିପାରିବ କି?'
ଵିସ୍ମଯଂ ତେ ପରଂ ଗତ୍ଵା ଶତ୍ରୁଘ୍ନମିଦମବ୍ରୁଵନ୍ । ସାଧୁ ପୃଚ୍ଛ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵାଲ୍ମୀକିଂ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵମ୍ ।। ୭.୭୧.
ସେମାନେ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମହାମୁନି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କୁ ପଚାର।'
ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ତ୍ଵବ୍ରଵୀତ୍ସର୍ଵାନ୍କୌତୂହଲସମନ୍ଵିତାନ୍ । ସୈନିକା ନ କ୍ଷମୋ ଽସ୍ମାକଂ ପରିପ୍ରଷ୍ଟୁମିହେଦୃଶଃ ।। ୭.୭୧.
ଶତୃଘ୍ନ ସମସ୍ତଙ୍କୁ, ଯେଉଁମାନେ କୌତୁହଳରେ ଥିଲେ, କହିଲେ: 'ସେନାମାନେ, ଏଠି ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ଆମ ପକ୍ଷରେ ଉଚିତ ନୁହେଁ।'
ଆଶ୍ଚର୍ଯାଣି ବହୂନୀହ ଭଵନ୍ତ୍ଯସ୍ଯାଶ୍ରମେ ମୁନେଃ । ନ ତୁ କୌତୂହଲାଦ୍ଯୁକ୍ତମନ୍ଵେଷ୍ଟୁଂ ତଂ ମହାମୁନିମ୍ ।। ୭.୭୧.
ଏଠି ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ବହୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟେ; କିନ୍ତୁ କୌତୁହଳବଶତଃ ସେ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ତଦନ୍ୱେଷଣ କରିବା ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ।
ଏଵଂ ତଦ୍ଵାକ୍ଯମୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ସୈନିକାନ୍ରଘୁନନ୍ଦନଃ । ଅଭିଵାଦ୍ଯ ମହର୍ଷିଂ ତଂ ସ୍ଵଂ ନିଵେଶଂ ଯଯୌ ତଦା ।। ୭.୭୧.
ଏପରି କହି, ରଘୁବଂଶୀ ସେନାମାନେଂକୁ କଥା କହି, ମହାର୍ଷିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ତାଙ୍କର ନିଜ ଶିବିରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଏକସପ୍ତତିମଃ ସର୍ଗଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣରେ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଆଦିକାବ୍ୟର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ସତ୍ତରିତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ତଂ ଶଯାନଂ ନରଵ୍ଯାଘ୍ରଂ ନିଦ୍ରା ନାଭ୍ଯାଗମତ୍ତଦା । ଚିନ୍ତଯନ୍ତମନେକାର୍ଥଂ ରାମଗୀତମନୁତ୍ତମମ୍ ।। ୭.୭୨.
ସେ ନରବଘ୍ର, ଶୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଘୁମ ଆସିଲା ନାହିଁ; ସେ ଅନେକ ଅର୍ଥ ଭାବି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମଗୀତ ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ଶବ୍ଦଂ ସୁମଧୁରଂ ତନ୍ତ୍ରୀଲଯସମନ୍ଵିତମ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାତ୍ରିର୍ଜଗାମାଶୁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ।। ୭.୭୨.
ସେ ଅତି ମଧୁର ତାଳବାଦ୍ୟ ମିଶିଥିବା ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ମହାତ୍ମା ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ପାଇଁ ରାତି ଦ୍ରୁତ ଭାବେ କଟିଗଲା।
ତସ୍ଯାଂ ନିଶାଯାଂ ଵ୍ଯୁଷ୍ଟାଯାଂ କୃତ୍ଵା ପୌର୍ଵାହ୍ଣିକଂ କ୍ରମମ୍ । ଉଵାଚ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଵାକ୍ଯଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵମ୍ ।। ୭.୭୨.
ସେଇ ରାତି ଶେଷ ହେଲାପରେ, ପ୍ରଭାତର କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଶତୃଘ୍ନ ହାତ ଜୋଡି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଭଗଵନ୍ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛାମି ରାଘଵଂ ରଘୁନନ୍ଦନମ୍ । ତ୍ଵଯା ଽନୁଜ୍ଞାତୁମିଚ୍ଛାମି ସହୈଭିଃ ସଂଶିତଵ୍ରତୈଃ ।। ୭.୭୨.
ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ। ଏହି ସମସ୍ତ ନିଷ୍ଠାବାନ ତପସ୍ୱୀମାନେ ସହିତ ଯିବାକୁ ଆପଣଙ୍କର ଅନୁମତି ଚାହେଁ।
ଇତ୍ଯେଵଂଵାଦିନଂ ତଂ ତୁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ଶତ୍ରୁତାପନମ୍ । ଵାଲ୍ମୀକିଃ ସମ୍ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଵିସସର୍ଜ ଚ ରାଘଵମ୍ ।। ୭.୭୨.
ଏଭଳି କଥା କହୁଥିବା ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ ବାଲ୍ମୀକି ମୁନି ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ରାଘବଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ।
ସୋ ଽଭିଵାଦ୍ଯ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ରଥମାରୁହ୍ଯ ସୁପ୍ରଭମ୍ । ଅଯୋଧ୍ଯାମଗମତ୍ତୂର୍ଣଂ ରାଘଵୋତ୍ସୁକଦର୍ଶନଃ ।। ୭.୭୨.
ସେ ମହାନ ମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଆତୁର ହୋଇ ତୁରନ୍ତ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଚଲିଗଲେ।
ସ ପ୍ରଵିଷ୍ଟଃ ପୁରୀଂ ରମ୍ଯାଂ ଶ୍ରୀମାନିକ୍ଷ୍ଵାକୁନନ୍ଦନଃ । ପ୍ରଵିଵେଶ ମହାବାହୁର୍ଯତ୍ର ରାମୋ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ ।। ୭.୭୨.
ଏହି ଶ୍ରୀମାନ୍ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶୀ ମନୋହର ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁଧରୀ ଯେଉଁଠାରେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ରାମ ଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଗଲେ।
ସ ରାମଂ ମନ୍ତ୍ରିମଧ୍ଯସ୍ଥଂ ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରନିଭାନନମ୍ । ପଶ୍ଯନ୍ନମରମଧ୍ଯସ୍ଥଂ ସହସ୍ରନଯନଂ ଯଥା ।। ୭.୭୨.
ସେ ଦେଖିଲେ, ରାମ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବସିଛନ୍ତି, ମୁହଁ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିବା ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
ସୋ ଽଭିଵାଦ୍ଯ ମହାତ୍ମାନଂ ଜ୍ଵଲନ୍ତମିଵ ତେଜସା । ଉଵାଚ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଵାକ୍ଯଂ ରାମଂ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମମ୍ ।। ୭.୭୨.
ସେ ମହାତ୍ମା, ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ହାତ ଜୋଡି ନମ୍ର ଭାବରେ ସତ୍ୟପ୍ରତାପୀ ରାମଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଯଦାଜ୍ଞପ୍ତଂ ମହାରାଜ ସର୍ଵଂ ତତ୍କୃତଵାନହମ୍ । ହତଃ ସ ଲଵଣଃ ପାପଃ ପୁରୀ ଚାସ୍ଯ ନିଵେଶିତା ।। ୭.୭୨.
ହେ ମହାରାଜ, ଆପଣ ଯାହା ଆଦେଶ ଦେଇଥିଲେ, ସେ ସବୁ କାମ ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛି। ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଲବଣ ବଧ ହୋଇଛି ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହର ଉପସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି।
ଦ୍ଵାଦଶୈତେ ଗତା ଵର୍ଷାସ୍ତ୍ଵାଂ ଵିନା ରଘୁନନ୍ଦନ । ନୋତ୍ସହେଯମହଂ ଵସ୍ତୁଂ ତ୍ଵଯା ଵିରହିତୋ ନୃପ ।। ୭.୭୨.
ହେ ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ଆପଣ ବିନା ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ କଟିଗଲା। ରାଜା, ଆପଣ ଛାଡ଼ି ମୁଁ ଅଲଗା ରହିପାରିବି ନାହିଁ।
ସ ମେ ପ୍ରସାଦଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥ କୁରୁଷ୍ଵାମିତଵିକ୍ରମ । ମାତୃହୀନୋ ଯଥା ଵତ୍ସୋ ନ ଚିରଂ ପ୍ରଵସାମ୍ଯହମ୍ ।। ୭.୭୨.
ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ, ଅପାର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ମୋତେ ଦୟା କରନ୍ତୁ। ମାଆ ବିନା ଛୁଆଁ ଯେମିତି ଅଧିକ ସମୟ ଦୂରେ ରହିପାରେ ନାହିଁ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଦୂରେ ରହିପାରିବି ନାହିଁ।
ଏଵଂ ବ୍ରୁଵାଣଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯେଦମବ୍ରଵୀତ୍ । ମା ଵିଷାଦଂ କୃଥାଃ ଶୂର ନୈତତ୍କ୍ଷତ୍ରିଯଚେଷ୍ଟିତମ୍ ।। ୭.୭୨.
ଏପରି କହୁଥିବା ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ ରାମ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲେ, 'ହେ ବୀର, ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହା କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ଲାଗି ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।'
ନାଵସୀଦନ୍ତି ରାଜାନୋ ଵିପ୍ରଵାସେଷୁ ରାଘଵ । ପ୍ରଜା ନଃ ପରିପାଲ୍ଯା ହି କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମେଣ ରାଘଵ ।। ୭.୭୨.
ହେ ରାଘବ, ରାଜାମାନେ ବନ୍ଧ୍ୟାସ୍ଥଳରେ ମନ ଭାଙ୍ଗି ନାହାନ୍ତି। ଆମ ପ୍ରଜାମାନେ ଆମେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମରେ ରକ୍ଷା କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ଅଛି।
କାଲେ କାଲେ ତୁ ମାଂ ଵୀର ଅଯୋଧ୍ଯାମଵଲୋକିତୁମ୍ । ଆଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗନ୍ତାସି ଚ ପୁରଂ ତଵ ।। ୭.୭୨.
ହେ ବୀର, ସମୟ ସମୟରେ ତୁମେ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ମୋତେ ଦେଖିବାକୁ ଆସ, ଏବଂ ପରେ ତୁମ ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଯିବ।