ତତୋ ଦ୍ଵାଦଶମେ ଵର୍ଷେ ଶତ୍ରଘ୍ନୋ ରାମପାଲିତାମ୍ । ଅଯୋଧ୍ଯାଂ ଚକମେ ଗନ୍ତୁମଲ୍ପଭୃତ୍ଯବଲାନୁଗଃ ।। ୭.୭୧.
ତାପରେ, ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷରେ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଅଳ୍ପ ସେବକ ଓ ସେନା ସହିତ, ରାମଙ୍କ ଶାସିତ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ।
ତତୋ ମନ୍ତ୍ରିପୁରୋଗାଂଶ୍ଚ ବଲମୁଖ୍ଯାନ୍ନିଵର୍ତ୍ଯ ଚ । ଜଗାମ ହଯମୁଖ୍ଯୈଶ୍ଚ ରଥାନାଂ ଚ ଶତେନ ସଃ ।। ୭.୭୧.
ତାପରେ, ନିଜର ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ସେନାପତିମାନେଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦେଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡା ଓ ଶତ ରଥ ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ସ ଗତ୍ଵା ଗଣିତାନ୍ଵାସାନ୍ସପ୍ତାଷ୍ଟୌ ରଘୁନନ୍ଦନଃ । ଵାଲ୍ମୀକ୍ଯାଶ୍ରମମାଗତ୍ଯ ଵାସଂ ଚକ୍ରେ ମହାଯଶାଃ ।। ୭.୭୧.
ସପ୍ତ କିମ୍ବା ଅଷ୍ଟ ରାତି ଯାତ୍ରା କରି, ରଘୁବଂଶର ମହାନ ବଂଶଜ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେଠାରେ ବସିଲେ।
ସୋ ଽଭିଵାଦ୍ଯ ତତଃ ପାଦୌ ଵାଲ୍ମୀକେଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭଃ । ପାଦ୍ଯମର୍ଧ୍ଯଂ ତଥାତିଥ୍ଯଂ ଜଗ୍ରାହ ମୁନିହସ୍ତତଃ ।। ୭.୭୧.
ତାପରେ, ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କୁ ଶଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କରି, ମୁନିଙ୍କ ହାତରୁ ପାଦଧୋଇ ପାଣି ଓ ଅତିଥି ସମ୍ମାନ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ବହୁରୂପାଃ ସୁମଧୁରାଃ କଥାସ୍ତତ୍ର ସହସ୍ରଶଃ । କଥଯାମାସ ସ ମୁନିଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନାଯ ମହାତ୍ମନେ ।। ୭.୭୧.
ସେଠାରେ, ମୁନି ବିଭିନ୍ନ ରୂପର ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମଧୁର ହଜାର ହଜାର କଥା ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ କହିଥିଲେ।
ଉଵାଚ ଚ ମୁନିର୍ଵାକ୍ଯଂ ଲଵଣସ୍ଯ ଵଧାଶ୍ରିତମ୍ । ସୁଦୁଷ୍କରଂ କୃତଂ କର୍ମ ଲଵଣଂ ନିଘ୍ନତା ତ୍ଵଯା ।। ୭.୭୧.
ମୁନି ଏହି କଥା କହିଲେ: 'ଲବଣଙ୍କ ବଧ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମେ କରିଛ, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ଥିଲା।'
ବହଵଃ ପାର୍ଥିଵାଃ ସୌମ୍ଯ ହତାଃ ସବଲଵାହନାଃ । ଲଵଣେନ ମହାବାହୋ ଯୁଧ୍ଯମାନା ମହାବଲାଃ ।। ୭.୭୧.
ହେ ସୋମ୍ୟ, ଅନେକ ପ୍ରଭଳ ଓ ବଳଶାଳୀ ରାଜା ତାଙ୍କର ସେନା ଓ ଯାନ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଲବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହୋଇଥିଲେ।
ସ ତ୍ଵଯା ନିହତଃ ପାପୋ ଲୀଲଯା ପୁରୁଷର୍ଷଭ । ଜଗତଶ୍ଚ ଭଯଂ ତତ୍ର ପ୍ରଶାନ୍ତଂ ତଵ ତେଜସା ।। ୭.୭୧.
କିନ୍ତୁ, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେହି ପାପୀକୁ ତୁମେ ସହଜରେ ବଧ କରିଥିଲ। ତୁମ ତେଜସ୍ୱୀତା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତର ଭୟ ଶାନ୍ତ ହୋଇଗଲା।
ରାଵଣସ୍ଯ ଵଧୋ ଘୋରୋ ଯତ୍ନେନ ମହତା କୃତଃ । ଇଦଂ ତୁ ସୁମହତ୍କର୍ମ ତ୍ଵଯା କୃତମଯତ୍ନତଃ ।। ୭.୭୧.
ରାବଣଙ୍କ ବଧ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ବହୁତ ଚେଷ୍ଟାରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା; କିନ୍ତୁ ଏହି ଅତି ମହାନ କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମେ ଅସୁବିଧା ବିନା କରିପାରିଛ।
ପ୍ରୀତିଶ୍ଚାସ୍ମିନ୍ପରା ଜାତା ଦେଵାନାଂ ଲଵଣେ ହତେ । ଭୂତାନାଂ ଚୈଵ ସର୍ଵେଷାଂ ଜଗତଶ୍ଚ ପ୍ରିଯଂ କୃତମ୍ ।। ୭.୭୧.
ଲବଣ ବଧ ହେବା ପରେ ଦେବତାମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ଏହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟ କାମ ହେଲା।
ତଚ୍ଚ ଯୁଦ୍ଧଂ ମଯା ଦୃଷ୍ଟଂ ଯଥାଵତ୍ପୁରୁଷର୍ଷଭ । ସଭାଯାଂ ଵାସଵସ୍ଯାଥ ଉପଵିଷ୍ଟେନ ରାଘଵ ।। ୭.୭୧.
ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ସଭାରେ ବସିଥିବାବେଳେ, ସେ ଯୁଦ୍ଧଟିକୁ ଯେପରି ଘଟିଥିଲା, ସେପରି ଦେଖିଥିଲି।
ମମାପି ପରମା ପ୍ରୀତିର୍ହୃଦି ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଵର୍ତତେ । ଉପାଘ୍ରାସ୍ଯାମି ତେ ମୂର୍ଧ୍ନି ସ୍ନେହସ୍ଯୈଷା ପରା ଗତିଃ ।। ୭.୭୧.
ହେ ଶତୃଘ୍ନ, ମୋ ହୃଦୟରେ ମଧ୍ୟ ତୋପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରେମ ଅଛି। ମୁଁ ତୋର ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କରିବି—ଏହିଠାରେ ପ୍ରେମର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରକାଶ ହୁଏ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ମୂର୍ଧ୍ନି ଶତ୍ରୁଘ୍ନମୁପାଘ୍ରାଯ ମହାମୁନିଃ । ଆତିଥ୍ଯମକରୋତ୍ତସ୍ଯ ଯେ ଚ ତସ୍ଯ ପଦାନୁଗାଃ ।। ୭.୭୧.
ଏପରି କହି, ମହାମୁନି ଶତୃଘ୍ନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଓ ତାଙ୍କ ପାଦଅନୁଗତ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଅତିଥିସତ୍କାର କଲେ।
ସ ଭୁକ୍ତଵାନ୍ନରଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଗୀତମାଧୁର୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ । ଶୁଶ୍ରାଵ ରାମଚରିତଂ ତସ୍ମିନ୍କାଲେ ଯଥାକୃମମ୍ ।। ୭.୭୧.
ସେ ମହାନ ନର ଭୋଜନ କରି ସେଇ ସମୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୀତର ମାଧୁର୍ୟ ଭରା ରାମଙ୍କ ଚରିତ୍ରକୁ କ୍ରମିକ ଭାବରେ ଶୁଣିଲେ।
ତନ୍ତ୍ରୀଲଯସମାଯୁକ୍ତଂ ତ୍ରିସ୍ଥାନକରଣାନ୍ଵିତମ୍ । ସଂସ୍କୃତଂ ଲକ୍ଷଣୋପେତଂ ସମତାଲସମନ୍ଵିତମ୍ । ଶୁଶ୍ରାଵ ରାମଚରିତଂ ତସ୍ମିନ୍କାଲେ ପୁରା କୃତମ୍ ।। ୭.୭୧.
ତାଳବାଦ୍ୟ ଓ ସଙ୍ଗୀତର ସମନ୍ୱୟ, ତିନି ପ୍ରକାର କୌଶଳ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଲକ୍ଷଣସମ୍ପନ୍ନ, ସମତାଳ ମିଶିଥିବା ଏହି ପୁରୁଣା ରାମଚରିତ୍ରକୁ ସେ ସେଇ ସମୟରେ ଶୁଣିଲେ।
ତାନ୍ଯକ୍ଷରାଣି ସତ୍ଯାନି ଯଥାଵୃତ୍ତାନି ପୂର୍ଵଶଃ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପୁରୁଷଶାର୍ଦୂଲୋ ଵିସଞ୍ଜ୍ଞୋ ବାଷ୍ପଲୋଚନଃ ।। ୭.୭୧.
ସେଇ ସତ୍ୟ ଓ ପୂର୍ବରୁ ଘଟିଥିବା କଥାଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣି, ପୁରୁଷଶାର୍ଦୂଳ ଭ୍ରମିତ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ଆଖିରେ ଲୁହ ଆସିଗଲା।
ସ ମୁହୂର୍ତମିଵାସଞ୍ଜ୍ଞୋ ଵିନିଃଶ୍ଵସ୍ଯ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ । ତସ୍ମିନ୍ ଗୀତେ ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ଵର୍ତମାନମିଵାଶୃଣୋତ୍ ।। ୭.୭୧.
ସେ କିଛି ଖଣ୍ଡ ଅବାକ୍ ହେଇ ଥିଲେ, ପୁନିପୁନି ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ନେଲେ; ସେଇ ଗୀତରେ ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକୁ ସେ ଏମିତି ଶୁଣିଲେ, ଯେପରି ଏଠି ଏବେ ଘଟୁଛି।
ପଦାନୁଗାଶ୍ଚ ଯେ ରାଜ୍ଞସ୍ତାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗୀତିସମ୍ପଦମ୍ । ଅଵାଙ୍ମୁଖାଶ୍ଚ ଦୀନାଶ୍ଚ ହ୍ଯାଶ୍ଚର୍ଯମିତି ଚାବ୍ରୁଵନ୍ ।। ୭.୭୧.
ରାଜାଙ୍କ ପାଦଅନୁଗତ ଯେମାନେ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଗୀତର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଶୁଣି ମୁଖ ନମାଇ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ଏବଂ 'ଏହା କି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ!' ବୋଲି କହିଲେ।
ପରସ୍ପରଂ ଚ ଯେ ତତ୍ର ସୈନିକାଃ ସମ୍ବଭାଷିରେ । କିମିଦଂ କ୍ଵ ଚ ଵର୍ତାମଃ କିମେତତ୍ସ୍ଵପ୍ନଦର୍ଶନମ୍ ।। ୭.୭୧.
ସେଠାରେ ଥିବା ସେନାମାନେ ପରସ୍ପରେ କହିଲେ: 'ଏହା କଣ? ଆମେ କେଉଁଠି? ଏହା କି ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖିଥିବା ଦୃଶ୍ୟ କି?'
ଅର୍ଥୋ ଯୋ ନଃ ପୁରା ଦୃଷ୍ଟସ୍ତମାଶ୍ରମପଦେ ପୁନଃ । ଶୃଣୁମଃ କିମିଦଂ ସ୍ଵପ୍ନୋ ଗୀତବନ୍ଧଂ ଶ୍ରିଯୋ ଭଵେତ୍ ।। ୭.୭୧.
'ଆମେ ପୂର୍ବେ ଯାହା ଦେଖିଥିଲୁ, ଏଠି ଆଶ୍ରମରେ ପୁଣି ସେଇ କଥା ଶୁଣୁଛୁ; ଏହା କି ସ୍ୱପ୍ନ? ଗୀତର ବନ୍ଧନ ଆମ ପାଇଁ ଶ୍ରୀ ଆଣିପାରିବ କି?'
ଵିସ୍ମଯଂ ତେ ପରଂ ଗତ୍ଵା ଶତ୍ରୁଘ୍ନମିଦମବ୍ରୁଵନ୍ । ସାଧୁ ପୃଚ୍ଛ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵାଲ୍ମୀକିଂ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵମ୍ ।। ୭.୭୧.
ସେମାନେ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମହାମୁନି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କୁ ପଚାର।'
ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ତ୍ଵବ୍ରଵୀତ୍ସର୍ଵାନ୍କୌତୂହଲସମନ୍ଵିତାନ୍ । ସୈନିକା ନ କ୍ଷମୋ ଽସ୍ମାକଂ ପରିପ୍ରଷ୍ଟୁମିହେଦୃଶଃ ।। ୭.୭୧.
ଶତୃଘ୍ନ ସମସ୍ତଙ୍କୁ, ଯେଉଁମାନେ କୌତୁହଳରେ ଥିଲେ, କହିଲେ: 'ସେନାମାନେ, ଏଠି ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ଆମ ପକ୍ଷରେ ଉଚିତ ନୁହେଁ।'
ଆଶ୍ଚର୍ଯାଣି ବହୂନୀହ ଭଵନ୍ତ୍ଯସ୍ଯାଶ୍ରମେ ମୁନେଃ । ନ ତୁ କୌତୂହଲାଦ୍ଯୁକ୍ତମନ୍ଵେଷ୍ଟୁଂ ତଂ ମହାମୁନିମ୍ ।। ୭.୭୧.
ଏଠି ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ବହୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟେ; କିନ୍ତୁ କୌତୁହଳବଶତଃ ସେ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ତଦନ୍ୱେଷଣ କରିବା ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ।
ଏଵଂ ତଦ୍ଵାକ୍ଯମୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ସୈନିକାନ୍ରଘୁନନ୍ଦନଃ । ଅଭିଵାଦ୍ଯ ମହର୍ଷିଂ ତଂ ସ୍ଵଂ ନିଵେଶଂ ଯଯୌ ତଦା ।। ୭.୭୧.
ଏପରି କହି, ରଘୁବଂଶୀ ସେନାମାନେଂକୁ କଥା କହି, ମହାର୍ଷିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ତାଙ୍କର ନିଜ ଶିବିରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଏକସପ୍ତତିମଃ ସର୍ଗଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣରେ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଆଦିକାବ୍ୟର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ସତ୍ତରିତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ତଂ ଶଯାନଂ ନରଵ୍ଯାଘ୍ରଂ ନିଦ୍ରା ନାଭ୍ଯାଗମତ୍ତଦା । ଚିନ୍ତଯନ୍ତମନେକାର୍ଥଂ ରାମଗୀତମନୁତ୍ତମମ୍ ।। ୭.୭୨.
ସେ ନରବଘ୍ର, ଶୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଘୁମ ଆସିଲା ନାହିଁ; ସେ ଅନେକ ଅର୍ଥ ଭାବି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମଗୀତ ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ଶବ୍ଦଂ ସୁମଧୁରଂ ତନ୍ତ୍ରୀଲଯସମନ୍ଵିତମ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାତ୍ରିର୍ଜଗାମାଶୁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ।। ୭.୭୨.
ସେ ଅତି ମଧୁର ତାଳବାଦ୍ୟ ମିଶିଥିବା ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ମହାତ୍ମା ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ପାଇଁ ରାତି ଦ୍ରୁତ ଭାବେ କଟିଗଲା।
ତସ୍ଯାଂ ନିଶାଯାଂ ଵ୍ଯୁଷ୍ଟାଯାଂ କୃତ୍ଵା ପୌର୍ଵାହ୍ଣିକଂ କ୍ରମମ୍ । ଉଵାଚ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଵାକ୍ଯଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵମ୍ ।। ୭.୭୨.
ସେଇ ରାତି ଶେଷ ହେଲାପରେ, ପ୍ରଭାତର କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଶତୃଘ୍ନ ହାତ ଜୋଡି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଭଗଵନ୍ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛାମି ରାଘଵଂ ରଘୁନନ୍ଦନମ୍ । ତ୍ଵଯା ଽନୁଜ୍ଞାତୁମିଚ୍ଛାମି ସହୈଭିଃ ସଂଶିତଵ୍ରତୈଃ ।। ୭.୭୨.
ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ। ଏହି ସମସ୍ତ ନିଷ୍ଠାବାନ ତପସ୍ୱୀମାନେ ସହିତ ଯିବାକୁ ଆପଣଙ୍କର ଅନୁମତି ଚାହେଁ।
ଇତ୍ଯେଵଂଵାଦିନଂ ତଂ ତୁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ଶତ୍ରୁତାପନମ୍ । ଵାଲ୍ମୀକିଃ ସମ୍ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଵିସସର୍ଜ ଚ ରାଘଵମ୍ ।। ୭.୭୨.
ଏଭଳି କଥା କହୁଥିବା ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ ବାଲ୍ମୀକି ମୁନି ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ରାଘବଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ।