ତତୋ ହି ଦେଵା ଋଷିପନ୍ନଗାଶ୍ଚ ପ୍ରପୂଜିରେ ହ୍ଯପ୍ସରସଶ୍ଚ ସର୍ଵାଃ । ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଜଯୋ ଦାଶରଥେରଵାପ୍ତସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଭଯଂ ସର୍ପ ଇଵ ପ୍ରଶାନ୍ତଃ ।। ୭.୬୯.
ତାପରେ, ଦେବତା, ଋଷି, ନାଗ ଓ ସମସ୍ତ ଅପ୍ସରାମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ, 'ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଦଶରଥନନ୍ଦନଙ୍କ ବିଜୟ ହୋଇଛି; ଭୟକୁ ଛାଡ଼, ଯେପରି ନାଗ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ।'
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଏକୋନସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି, ପୂଜ୍ୟ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ପବିତ୍ର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଉନଷଠିଅଂଶ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ହତେ ତୁ ଲଵଣେ ଦେଵାଃ ସେନ୍ଦ୍ରାଃ ସାଗ୍ନିପୁରୋଗମାଃ । ଊଚୁଃ ସୁମଧୁରାଂ ଵାଣୀଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ଶତ୍ରୁତାପନମ୍ ।। ୭.୭୦.
ଲବଣାସୁର ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ ମଧୁର କଥା କହିଲେ।
ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ତେ ଵିଜଯୋ ଵତ୍ସ ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଲଵଣରାକ୍ଷସଃ । ହତଃ ପୁରୁଷଶାର୍ଦୂଲ ଵରଂ ଵରଯ ସୁଵ୍ରତ ।। ୭.୭୦.
'ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତୁମେ ବିଜୟୀ ହେଲ, ବାପା; ଭାଗ୍ୟରେ ଲବଣାସୁର ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା। ମହାନ ମନୁଷ୍ୟ, ଧୃଢ଼ବ୍ରତ, ତୁମେ ଏକ ଇଚ୍ଛା ଚୟନ କର।'
ଵରଦାସ୍ତୁ ମହାବାହୋ ସର୍ଵ ଏଵ ସମାଗତାଃ । ଵିଜଯାକାଙ୍କ୍ଷିଣସ୍ତୁଭ୍ଯମମୋଘଂ ଦର୍ଶନଂ ହି ନଃ ।। ୭.୭୦.
'ମହାବାହୁ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ତୁମ ପାଖକୁ ବରଦାତା ଭାବେ ଆସିଛୁ; ତୁମ ବିଜୟ ଆମେ ଚାହୁଁଛୁ; କାରଣ ଆମ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦର୍ଶନ କେବେ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏନାହିଁ।'
ଦେଵାନାଂ ଭାଷିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶୂରୋ ମୂର୍ଧ୍ନି କୃତାଞ୍ଜଲିଃ । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହାବାହୁଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ପ୍ରଯତାତ୍ମଵାନ୍ ।। ୭.୭୦.
ଦେବମାନେ କହିଥିବା କଥା ଶୁଣି, ଶୂରବୀର ଶତୃଘ୍ନ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ହାତ ଯୋଡ଼ି, ନିୟମିତ ମନ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ସହିତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଇଯଂ ମଧୁପୁରୀ ରସ୍ଯା ମଧୁରା ଦେଵନିର୍ମିତା । ନିଵେଶଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାଚ୍ଛୀଘ୍ରମେଷ ମେ ଽସ୍ତୁ ଵରଃ ପରଃ ।। ୭.୭୦.
'ଏହି ମଧୁପୁରୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦମୟ, ମଧୁର ଓ ଦେବତାମାନେ ତିଆରି କରିଥିବା; ମୋତେ ଏଠାରେ ଶୀଘ୍ର ନିବାସ କରିବାର ସୁଯୋଗ ମିଳୁ—ଏହି ଉତ୍ତମ ବର ମୋତେ ଦିଅ।'
ତଂ ଦେଵାଃ ପ୍ରୀତମନସୋ ବାଢମିତ୍ଯେଵ ରାଘଵମ୍ । ଭଵିଷ୍ଯତି ପୁରୀ ରମ୍ଯା ଶୂରସେନା ନ ସଂଶଯଃ ।। ୭.୭୦.
ଦେବମାନେ ଖୁସି ହୋଇ ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏହା ହେବ; ଏହି ପୁରୀ ନିଶ୍ଚୟ ଶୋଭାମୟ ହେବ, ଶୂରସେନ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ତେ ତଥୋକ୍ତ୍ଵା ମହାତ୍ମାନୋ ଦିଵମାରୁରୁହୁସ୍ତଦା । ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ଽପି ମହାତେଜାସ୍ତାଂ ସେନାଂ ସମୁପାନଯତ୍ ।। ୭.୭୦.
ଏପରି କହି, ସେଇ ମହାତ୍ମାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ; ଏଉଁଠି ଶତୃଘ୍ନ ତାଙ୍କ ଅଗ୍ନିମୟ ତେଜରେ ସେନାକୁ ଏକତ୍ର କଲେ।
ସା ସେନା ଶୀଘ୍ରମାଗଚ୍ଛଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଶତ୍ରୁଘ୍ନଶାସନମ୍ । ନିଵେଶନଂ ଚ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ଶ୍ରାଵଣେନ ସମାରଭତ୍ ।। ୭.୭୦.
ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି, ସେ ସେନା ଖୁବ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବେ ଆସିଲା; ଏବଂ ଶତୃଘ୍ନ ଶ୍ରାବଣ ମାସରେ ନବନିର୍ମାଣ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ସା ପୁରା ଦିଵ୍ଯସଙ୍କାଶା ଵର୍ଷେ ଦ୍ଵାଦଶମେ ଶୁଭେ । ନିଵିଷ୍ଟା ଶୂରସେନାନାଂ ଵିଷଯଶ୍ଚାକୁତୋଭଯଃ ।। ୭.୭୦.
ଦିବ୍ୟ ଆଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ସେଇ ପୁରୀ ଶୁଭ ଦ୍ୱାଦଶମ ବର୍ଷରେ ନିବାସିତ ହେଲା, ଶୂରସେନମାନେ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ରହିବା ଅଞ୍ଚଳ ହେଲା।
କ୍ଷେତ୍ରାଣି ସସ୍ଯଯୁକ୍ତାନି କାଲେ ଵର୍ଷତି ଵାସଵଃ । ଅରୋଗଵୀରପୁରୁଷା ଶତ୍ରୁଘ୍ନଭୁଜପାଲିତା ।। ୭.୭୦.
କ୍ଷେତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଫସଲରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ବେଳେବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ର ବର୍ଷା କରିଲେ; ଲୋକମାନେ ସ୍ୱସ୍ଥ ଓ ବୀର, ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁରେ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିଲେ।
ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରତୀକାଶା ଯମୁନାତୀରଶୋଭିତା । ଶୋଭିତା ଗୃହମୁଖ୍ଯୈଶ୍ଚ ଚତ୍ଵରାପଣଵୀଥିକୈଃ । ଚାତୁର୍ଵର୍ଣ୍ଯସମାଯୁକ୍ତା ନାନାଵାଣିଜ୍ଯଶୋଭିତା ।। ୭.୭୦.
ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଆକୃତିର ଏହି ସହର ଯମୁନା ତୀରରେ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା। ଏଠାରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଘର, ଚଉକ, ବଜାର ଓ ରାସ୍ତା ରହିଥିଲା। ସମସ୍ତ ଚାରି ଶ୍ରେଣୀର ଲୋକ ଏଠି ବସୁଥିଲେ ଓ ବିଭିନ୍ନ ବ୍ୟବସାୟ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସହର ଅତି ଆକର୍ଷକ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଯଚ୍ଚ ତେନ ପୁରା ଶୁଭ୍ରଂ ଲଵଣେନ କୃତଂ ମହତ୍ । ତଚ୍ଛୋଭଯତି ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ନାନାଵର୍ଣୋପଶୋଭିତାମ୍ ।। ୭.୭୦.
ଏଠାରେ ପୂର୍ବରୁ ଲବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ମହାନ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଥିଲା, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଏହି ସହରକୁ ବହୁ ରଙ୍ଗର ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆଉ ଅଧିକ ଶୋଭା ଦେଇଥିଲେ।
ଆରାମୈଶ୍ଚ ଵିହାରୈଶ୍ଚ ଶୋଭମାନଂ ସମନ୍ତତଃ । ଶୋଭିତାଂ ଶୋଭନୀଯୈଶ୍ଚ ତଥା ଽନ୍ଯୈର୍ଦୈଵମାନୁଷୈଃ ।। ୭.୭୦.
ଏହି ସହର ଚାରିପାଖରେ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ବିହାର ଦ୍ୱାରା ଅତି ଶୋଭା ପାଉଥିଲା। ଏଠି ଦେବମାନେ ଓ ମଣିଷମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅପୂର୍ବ ଜିନିଷ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।
ତାଂ ପୁରୀଂ ଦିଵ୍ଯସଙ୍କାଶାଂ ନାନାପଣ୍ଯୋପଶୋଭିତାମ୍ । ନାନାଦେଶାଗତୈଶ୍ଚାପି ଵଣିଗ୍ଭିରୁପଶୋଭିତାମ୍ ।। ୭.୭୦.
ଦେବତାମାନେ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଏହି ସହର ବିଭିନ୍ନ ପଣ୍ୟସାମଗ୍ରୀ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା ଓ ବିଭିନ୍ନ ଦେଶରୁ ଆସିଥିବା ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ଏଠିକୁ ଆଉ ଅଧିକ ଆକର୍ଷଣୀୟ କରିଥିଲେ।
ତାଂ ସମୃଦ୍ଧାଂ ସମୃଦ୍ଧାର୍ଥଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ଭରତାନୁଜଃ । ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ପରମପ୍ରୀତଃ ପରଂ ହର୍ଷମୁପାଗମତ୍ ।। ୭.୭୦.
ଏମିତି ସମୃଦ୍ଧ ସହରକୁ ଦେଖି, ଭରତଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଓ ପରମ ସନ୍ତୋଷ ଅନୁଭବ କଲେ।
ତସ୍ଯ ବୁଦ୍ଧିଃ ସମୁତ୍ପନ୍ନା ନିଵେଶ୍ଯ ମଧୁରାଂ ପୁରୀମ୍ । ରାମପାଦୌ ନିରୀକ୍ଷେ ଽହଂ ଵର୍ଷେ ଦ୍ଵାଦଶ ଆଗତେ ।। ୭.୭୦.
ତାଁହାର ମନରେ ଏହି ଭାବ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା: 'ମୁଁ ମଧୁରା ସହରକୁ ବସାଇ ଦେଲେ ପରେ, ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ରାମଙ୍କ ଚରଣ ଦର୍ଶନ କରିବି।'
ତତଃ ସ ତାମମରପୁରୋପମାଂ ପୁରୀଂ ନିଵେଶ୍ଯ ଵୈ ଵିଵିଧଜନାଭିସଂଵୃତାମ୍ । ନରାଧିପୋ ରଘୁପତିପାଦଦର୍ଶନେ ଦଧେ ମତିଂ ରଘୁକୁଲଵଂଶଵର୍ଧନଃ ।। ୭.୭୦.
ଏହିପରି ଅମରପୁରୀ ସମାନ ଏହି ସହରକୁ ବସାଇ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଲୋକ ଥିଲେ, ରଘୁବଂଶର ମହାନ ରାଜା ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ରାମଙ୍କ ଚରଣ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ମନ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ମହାମୁନି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ପବିତ୍ର ଓ ପ୍ରାଚୀନ ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ସପ୍ତତିତମ ସର୍ଗ ଏଠାରେ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ତତୋ ଦ୍ଵାଦଶମେ ଵର୍ଷେ ଶତ୍ରଘ୍ନୋ ରାମପାଲିତାମ୍ । ଅଯୋଧ୍ଯାଂ ଚକମେ ଗନ୍ତୁମଲ୍ପଭୃତ୍ଯବଲାନୁଗଃ ।। ୭.୭୧.
ତାପରେ, ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷରେ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଅଳ୍ପ ସେବକ ଓ ସେନା ସହିତ, ରାମଙ୍କ ଶାସିତ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ।
ତତୋ ମନ୍ତ୍ରିପୁରୋଗାଂଶ୍ଚ ବଲମୁଖ୍ଯାନ୍ନିଵର୍ତ୍ଯ ଚ । ଜଗାମ ହଯମୁଖ୍ଯୈଶ୍ଚ ରଥାନାଂ ଚ ଶତେନ ସଃ ।। ୭.୭୧.
ତାପରେ, ନିଜର ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ସେନାପତିମାନେଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦେଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡା ଓ ଶତ ରଥ ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ସ ଗତ୍ଵା ଗଣିତାନ୍ଵାସାନ୍ସପ୍ତାଷ୍ଟୌ ରଘୁନନ୍ଦନଃ । ଵାଲ୍ମୀକ୍ଯାଶ୍ରମମାଗତ୍ଯ ଵାସଂ ଚକ୍ରେ ମହାଯଶାଃ ।। ୭.୭୧.
ସପ୍ତ କିମ୍ବା ଅଷ୍ଟ ରାତି ଯାତ୍ରା କରି, ରଘୁବଂଶର ମହାନ ବଂଶଜ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେଠାରେ ବସିଲେ।
ସୋ ଽଭିଵାଦ୍ଯ ତତଃ ପାଦୌ ଵାଲ୍ମୀକେଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭଃ । ପାଦ୍ଯମର୍ଧ୍ଯଂ ତଥାତିଥ୍ଯଂ ଜଗ୍ରାହ ମୁନିହସ୍ତତଃ ।। ୭.୭୧.
ତାପରେ, ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କୁ ଶଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କରି, ମୁନିଙ୍କ ହାତରୁ ପାଦଧୋଇ ପାଣି ଓ ଅତିଥି ସମ୍ମାନ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ବହୁରୂପାଃ ସୁମଧୁରାଃ କଥାସ୍ତତ୍ର ସହସ୍ରଶଃ । କଥଯାମାସ ସ ମୁନିଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନାଯ ମହାତ୍ମନେ ।। ୭.୭୧.
ସେଠାରେ, ମୁନି ବିଭିନ୍ନ ରୂପର ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମଧୁର ହଜାର ହଜାର କଥା ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ କହିଥିଲେ।
ଉଵାଚ ଚ ମୁନିର୍ଵାକ୍ଯଂ ଲଵଣସ୍ଯ ଵଧାଶ୍ରିତମ୍ । ସୁଦୁଷ୍କରଂ କୃତଂ କର୍ମ ଲଵଣଂ ନିଘ୍ନତା ତ୍ଵଯା ।। ୭.୭୧.
ମୁନି ଏହି କଥା କହିଲେ: 'ଲବଣଙ୍କ ବଧ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମେ କରିଛ, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ଥିଲା।'
ବହଵଃ ପାର୍ଥିଵାଃ ସୌମ୍ଯ ହତାଃ ସବଲଵାହନାଃ । ଲଵଣେନ ମହାବାହୋ ଯୁଧ୍ଯମାନା ମହାବଲାଃ ।। ୭.୭୧.
ହେ ସୋମ୍ୟ, ଅନେକ ପ୍ରଭଳ ଓ ବଳଶାଳୀ ରାଜା ତାଙ୍କର ସେନା ଓ ଯାନ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଲବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହୋଇଥିଲେ।
ସ ତ୍ଵଯା ନିହତଃ ପାପୋ ଲୀଲଯା ପୁରୁଷର୍ଷଭ । ଜଗତଶ୍ଚ ଭଯଂ ତତ୍ର ପ୍ରଶାନ୍ତଂ ତଵ ତେଜସା ।। ୭.୭୧.
କିନ୍ତୁ, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେହି ପାପୀକୁ ତୁମେ ସହଜରେ ବଧ କରିଥିଲ। ତୁମ ତେଜସ୍ୱୀତା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତର ଭୟ ଶାନ୍ତ ହୋଇଗଲା।
ରାଵଣସ୍ଯ ଵଧୋ ଘୋରୋ ଯତ୍ନେନ ମହତା କୃତଃ । ଇଦଂ ତୁ ସୁମହତ୍କର୍ମ ତ୍ଵଯା କୃତମଯତ୍ନତଃ ।। ୭.୭୧.
ରାବଣଙ୍କ ବଧ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ବହୁତ ଚେଷ୍ଟାରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା; କିନ୍ତୁ ଏହି ଅତି ମହାନ କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମେ ଅସୁବିଧା ବିନା କରିପାରିଛ।
ପ୍ରୀତିଶ୍ଚାସ୍ମିନ୍ପରା ଜାତା ଦେଵାନାଂ ଲଵଣେ ହତେ । ଭୂତାନାଂ ଚୈଵ ସର୍ଵେଷାଂ ଜଗତଶ୍ଚ ପ୍ରିଯଂ କୃତମ୍ ।। ୭.୭୧.
ଲବଣ ବଧ ହେବା ପରେ ଦେବତାମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ଏହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟ କାମ ହେଲା।