ତସ୍ଯ ତେ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ନିଶମ୍ଯ ଵଚନଂ ସୁରାଃ । ଆଜଗ୍ମୁର୍ଯତ୍ର ଯୁଧ୍ଯେତେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଲଵଣାଵୁଭୌ ।। ୭.୬୯.
ସେଇ ଦେବମାନଙ୍କ ଦେବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦେବମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଶତୃଘ୍ନ ଓ ଲବଣ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଗଲେ।
ତଂ ଶରଂ ଦିଵ୍ଯସଙ୍କାଶଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନକରଧାରିତମ୍ । ଦଦୃଶୁଃ ସର୍ଵଭୂତାନି ଯୁଗାନ୍ତାଗ୍ନିମିଵୋତ୍ଥିତମ୍ ।। ୭.୬୯.
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଦେଖିଲେ, ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ହାତରେ ଧରାଯାଇଥିବା ଦିବ୍ୟ ତେଜସ୍ୱୀ ବାଣ, ଯାହା ଯୁଗାନ୍ତର ଅଗ୍ନି ପରି ଉଠିଯାଉଥିଲା।
ଅକାଶମାଵୃତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵୈର୍ହି ରଘୁନନ୍ଦନଃ । ସିଂହନାଦଂ ଭୃଶଂ କୃତ୍ଵା ଦଦର୍ଶ ଲକ୍ଷଣଂ ପୁନଃ ।। ୭.୬୯.
ଆକାଶ ଢାକିଯିବା ଦେଖି, ରଘୁବଂଶୀ ଜୋର ଶିଂହ ଦହାଡ଼ ଦେଲେ, ଏବଂ ପୁଣି ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଦେଖିଲେ।
ଆହୂତଶ୍ଚ ପୁନସ୍ତେନ ଶତ୍ରୁଘ୍ନେନ ମହାତ୍ମନା । ଲଵଣଃ କ୍ରୋଧସଂଯୁକ୍ତୋ ଯୁଦ୍ଧାଯ ସମୁପସ୍ଥିତଃ ।। ୭.୬୯.
ପୁଣି ମହାତ୍ମା ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ଡାକରେ, କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲବଣ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଲେ।
ଆକର୍ଣାତ୍ସ ଵିକୃଷ୍ଯାଥ ତଦ୍ଧନୁର୍ଧନ୍ଵିନାଂ ଵରଃ । ତଂ ମୁମୋଚ ମହାବାଣଂ ଲଵଣସ୍ଯ ମହୋରସି ।। ୭.୬୯.
ତାପରେ, ଧନୁଷକୁ କାନକୁ ଟାଣି, ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଶତୃଘ୍ନ, ଏକ ଭୟଙ୍କର ବାଣ ଲବଣାସୁରଙ୍କ ଚଉଡ଼ା ଛାତିକୁ ଛାଡ଼ିଲେ।
ଉରସ୍ତସ୍ଯ ଵିଦାର୍ଯାଶୁ ପ୍ରଵିଵେଶ ରସାତଲମ୍ ।। ୭.୬୯.
ସେଇ ବାଣ ତାଙ୍କ ଛାତିକୁ ଭେଦି, ଖୁବ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବେ ପାତାଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।
ଗତ୍ଵା ରସାତଲଂ ଦିଵ୍ଯଃ ଶରୋ ଵିବୁଧପୂଜିତଃ । ପୁନରେଵାଗମତ୍ତୂର୍ଣମିକ୍ଷ୍ଵାକୁକୁଲନନ୍ଦନମ୍ ।। ୭.୬୯.
ସେଇ ଦିବ୍ୟ ବାଣ, ଦେବତାମାନେ ଯାହାକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ପାତାଳକୁ ଗଲାପରେ, ତୁରନ୍ତ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଆନନ୍ଦ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ପାଖକୁ ଫେରି ଆସିଲା।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନଶରନିର୍ଭିନ୍ନୋ ଲଵଣଃ ସ ନିଶାଚରଃ । ପପାତ ସହସା ଭୂମୌ ଵଜ୍ରାହତ ଇଵାଚଲଃ ।। ୭.୬୯.
ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ, ସେ ନିଶାଚର ଲବଣାସୁର ହଠାତ୍ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ଯେମିତି ବଜ୍ରପାତରେ ପାହାଡ଼ ଭୁଇଁକୁ ଲୁଟିଯାଏ।
ତଚ୍ଚ ଶୂଲଂ ମହତ୍ତେନ ହତେ ଲଵଣରାକ୍ଷସେ । ପଶ୍ଯତାଂ ସର୍ଵଦେଵାନାଂ ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ଵଶମନ୍ଵଗାତ୍ ।। ୭.୬୯.
ଲବଣାସୁର ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ସେ ଭୟଙ୍କର ଶୂଳଟି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଅଧୀନତାକୁ ଚଲିଗଲା।
ଏକେଷୁପାତେନ ଭୃଶଂ ନିପାତ୍ଯ ଲୋକତ୍ରଯସ୍ଯାପି ରଘୁପ୍ରଵୀରଃ । ଵିନିର୍ବଭାଵୁତ୍ତମଚାପବାଣସ୍ତମଃ ପ୍ରଣୁଦ୍ଯେଵ ସହସ୍ରରଶ୍ମିଃ ।। ୭.୬୯.
ରଘୁବଂଶର ଶୂରବୀର ଏକମାତ୍ର ବାଣରେ ତିନି ଜଗତକୁ ମାଟିକୁ ଢେକେଇଦେଲେ; ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁର୍ଧର ତାଙ୍କ ବାଣରେ ଅନ୍ଧକାରକୁ ହଟାଇ, ହଜାର କିରଣ ଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ।
ତତୋ ହି ଦେଵା ଋଷିପନ୍ନଗାଶ୍ଚ ପ୍ରପୂଜିରେ ହ୍ଯପ୍ସରସଶ୍ଚ ସର୍ଵାଃ । ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଜଯୋ ଦାଶରଥେରଵାପ୍ତସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଭଯଂ ସର୍ପ ଇଵ ପ୍ରଶାନ୍ତଃ ।। ୭.୬୯.
ତାପରେ, ଦେବତା, ଋଷି, ନାଗ ଓ ସମସ୍ତ ଅପ୍ସରାମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ, 'ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଦଶରଥନନ୍ଦନଙ୍କ ବିଜୟ ହୋଇଛି; ଭୟକୁ ଛାଡ଼, ଯେପରି ନାଗ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ।'
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଏକୋନସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି, ପୂଜ୍ୟ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ପବିତ୍ର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଉନଷଠିଅଂଶ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ହତେ ତୁ ଲଵଣେ ଦେଵାଃ ସେନ୍ଦ୍ରାଃ ସାଗ୍ନିପୁରୋଗମାଃ । ଊଚୁଃ ସୁମଧୁରାଂ ଵାଣୀଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ଶତ୍ରୁତାପନମ୍ ।। ୭.୭୦.
ଲବଣାସୁର ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ ମଧୁର କଥା କହିଲେ।
ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ତେ ଵିଜଯୋ ଵତ୍ସ ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଲଵଣରାକ୍ଷସଃ । ହତଃ ପୁରୁଷଶାର୍ଦୂଲ ଵରଂ ଵରଯ ସୁଵ୍ରତ ।। ୭.୭୦.
'ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତୁମେ ବିଜୟୀ ହେଲ, ବାପା; ଭାଗ୍ୟରେ ଲବଣାସୁର ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା। ମହାନ ମନୁଷ୍ୟ, ଧୃଢ଼ବ୍ରତ, ତୁମେ ଏକ ଇଚ୍ଛା ଚୟନ କର।'
ଵରଦାସ୍ତୁ ମହାବାହୋ ସର୍ଵ ଏଵ ସମାଗତାଃ । ଵିଜଯାକାଙ୍କ୍ଷିଣସ୍ତୁଭ୍ଯମମୋଘଂ ଦର୍ଶନଂ ହି ନଃ ।। ୭.୭୦.
'ମହାବାହୁ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ତୁମ ପାଖକୁ ବରଦାତା ଭାବେ ଆସିଛୁ; ତୁମ ବିଜୟ ଆମେ ଚାହୁଁଛୁ; କାରଣ ଆମ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦର୍ଶନ କେବେ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏନାହିଁ।'
ଦେଵାନାଂ ଭାଷିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶୂରୋ ମୂର୍ଧ୍ନି କୃତାଞ୍ଜଲିଃ । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହାବାହୁଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ପ୍ରଯତାତ୍ମଵାନ୍ ।। ୭.୭୦.
ଦେବମାନେ କହିଥିବା କଥା ଶୁଣି, ଶୂରବୀର ଶତୃଘ୍ନ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ହାତ ଯୋଡ଼ି, ନିୟମିତ ମନ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ସହିତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଇଯଂ ମଧୁପୁରୀ ରସ୍ଯା ମଧୁରା ଦେଵନିର୍ମିତା । ନିଵେଶଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାଚ୍ଛୀଘ୍ରମେଷ ମେ ଽସ୍ତୁ ଵରଃ ପରଃ ।। ୭.୭୦.
'ଏହି ମଧୁପୁରୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦମୟ, ମଧୁର ଓ ଦେବତାମାନେ ତିଆରି କରିଥିବା; ମୋତେ ଏଠାରେ ଶୀଘ୍ର ନିବାସ କରିବାର ସୁଯୋଗ ମିଳୁ—ଏହି ଉତ୍ତମ ବର ମୋତେ ଦିଅ।'
ତଂ ଦେଵାଃ ପ୍ରୀତମନସୋ ବାଢମିତ୍ଯେଵ ରାଘଵମ୍ । ଭଵିଷ୍ଯତି ପୁରୀ ରମ୍ଯା ଶୂରସେନା ନ ସଂଶଯଃ ।। ୭.୭୦.
ଦେବମାନେ ଖୁସି ହୋଇ ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏହା ହେବ; ଏହି ପୁରୀ ନିଶ୍ଚୟ ଶୋଭାମୟ ହେବ, ଶୂରସେନ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ତେ ତଥୋକ୍ତ୍ଵା ମହାତ୍ମାନୋ ଦିଵମାରୁରୁହୁସ୍ତଦା । ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ଽପି ମହାତେଜାସ୍ତାଂ ସେନାଂ ସମୁପାନଯତ୍ ।। ୭.୭୦.
ଏପରି କହି, ସେଇ ମହାତ୍ମାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ; ଏଉଁଠି ଶତୃଘ୍ନ ତାଙ୍କ ଅଗ୍ନିମୟ ତେଜରେ ସେନାକୁ ଏକତ୍ର କଲେ।
ସା ସେନା ଶୀଘ୍ରମାଗଚ୍ଛଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଶତ୍ରୁଘ୍ନଶାସନମ୍ । ନିଵେଶନଂ ଚ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ଶ୍ରାଵଣେନ ସମାରଭତ୍ ।। ୭.୭୦.
ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି, ସେ ସେନା ଖୁବ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବେ ଆସିଲା; ଏବଂ ଶତୃଘ୍ନ ଶ୍ରାବଣ ମାସରେ ନବନିର୍ମାଣ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ସା ପୁରା ଦିଵ୍ଯସଙ୍କାଶା ଵର୍ଷେ ଦ୍ଵାଦଶମେ ଶୁଭେ । ନିଵିଷ୍ଟା ଶୂରସେନାନାଂ ଵିଷଯଶ୍ଚାକୁତୋଭଯଃ ।। ୭.୭୦.
ଦିବ୍ୟ ଆଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ସେଇ ପୁରୀ ଶୁଭ ଦ୍ୱାଦଶମ ବର୍ଷରେ ନିବାସିତ ହେଲା, ଶୂରସେନମାନେ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ରହିବା ଅଞ୍ଚଳ ହେଲା।
କ୍ଷେତ୍ରାଣି ସସ୍ଯଯୁକ୍ତାନି କାଲେ ଵର୍ଷତି ଵାସଵଃ । ଅରୋଗଵୀରପୁରୁଷା ଶତ୍ରୁଘ୍ନଭୁଜପାଲିତା ।। ୭.୭୦.
କ୍ଷେତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଫସଲରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ବେଳେବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ର ବର୍ଷା କରିଲେ; ଲୋକମାନେ ସ୍ୱସ୍ଥ ଓ ବୀର, ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁରେ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିଲେ।
ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରତୀକାଶା ଯମୁନାତୀରଶୋଭିତା । ଶୋଭିତା ଗୃହମୁଖ୍ଯୈଶ୍ଚ ଚତ୍ଵରାପଣଵୀଥିକୈଃ । ଚାତୁର୍ଵର୍ଣ୍ଯସମାଯୁକ୍ତା ନାନାଵାଣିଜ୍ଯଶୋଭିତା ।। ୭.୭୦.
ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଆକୃତିର ଏହି ସହର ଯମୁନା ତୀରରେ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା। ଏଠାରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଘର, ଚଉକ, ବଜାର ଓ ରାସ୍ତା ରହିଥିଲା। ସମସ୍ତ ଚାରି ଶ୍ରେଣୀର ଲୋକ ଏଠି ବସୁଥିଲେ ଓ ବିଭିନ୍ନ ବ୍ୟବସାୟ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସହର ଅତି ଆକର୍ଷକ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଯଚ୍ଚ ତେନ ପୁରା ଶୁଭ୍ରଂ ଲଵଣେନ କୃତଂ ମହତ୍ । ତଚ୍ଛୋଭଯତି ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ନାନାଵର୍ଣୋପଶୋଭିତାମ୍ ।। ୭.୭୦.
ଏଠାରେ ପୂର୍ବରୁ ଲବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ମହାନ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଥିଲା, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଏହି ସହରକୁ ବହୁ ରଙ୍ଗର ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆଉ ଅଧିକ ଶୋଭା ଦେଇଥିଲେ।
ଆରାମୈଶ୍ଚ ଵିହାରୈଶ୍ଚ ଶୋଭମାନଂ ସମନ୍ତତଃ । ଶୋଭିତାଂ ଶୋଭନୀଯୈଶ୍ଚ ତଥା ଽନ୍ଯୈର୍ଦୈଵମାନୁଷୈଃ ।। ୭.୭୦.
ଏହି ସହର ଚାରିପାଖରେ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ବିହାର ଦ୍ୱାରା ଅତି ଶୋଭା ପାଉଥିଲା। ଏଠି ଦେବମାନେ ଓ ମଣିଷମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅପୂର୍ବ ଜିନିଷ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।
ତାଂ ପୁରୀଂ ଦିଵ୍ଯସଙ୍କାଶାଂ ନାନାପଣ୍ଯୋପଶୋଭିତାମ୍ । ନାନାଦେଶାଗତୈଶ୍ଚାପି ଵଣିଗ୍ଭିରୁପଶୋଭିତାମ୍ ।। ୭.୭୦.
ଦେବତାମାନେ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଏହି ସହର ବିଭିନ୍ନ ପଣ୍ୟସାମଗ୍ରୀ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା ଓ ବିଭିନ୍ନ ଦେଶରୁ ଆସିଥିବା ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ଏଠିକୁ ଆଉ ଅଧିକ ଆକର୍ଷଣୀୟ କରିଥିଲେ।
ତାଂ ସମୃଦ୍ଧାଂ ସମୃଦ୍ଧାର୍ଥଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ଭରତାନୁଜଃ । ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ପରମପ୍ରୀତଃ ପରଂ ହର୍ଷମୁପାଗମତ୍ ।। ୭.୭୦.
ଏମିତି ସମୃଦ୍ଧ ସହରକୁ ଦେଖି, ଭରତଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଓ ପରମ ସନ୍ତୋଷ ଅନୁଭବ କଲେ।
ତସ୍ଯ ବୁଦ୍ଧିଃ ସମୁତ୍ପନ୍ନା ନିଵେଶ୍ଯ ମଧୁରାଂ ପୁରୀମ୍ । ରାମପାଦୌ ନିରୀକ୍ଷେ ଽହଂ ଵର୍ଷେ ଦ୍ଵାଦଶ ଆଗତେ ।। ୭.୭୦.
ତାଁହାର ମନରେ ଏହି ଭାବ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା: 'ମୁଁ ମଧୁରା ସହରକୁ ବସାଇ ଦେଲେ ପରେ, ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ରାମଙ୍କ ଚରଣ ଦର୍ଶନ କରିବି।'
ତତଃ ସ ତାମମରପୁରୋପମାଂ ପୁରୀଂ ନିଵେଶ୍ଯ ଵୈ ଵିଵିଧଜନାଭିସଂଵୃତାମ୍ । ନରାଧିପୋ ରଘୁପତିପାଦଦର୍ଶନେ ଦଧେ ମତିଂ ରଘୁକୁଲଵଂଶଵର୍ଧନଃ ।। ୭.୭୦.
ଏହିପରି ଅମରପୁରୀ ସମାନ ଏହି ସହରକୁ ବସାଇ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଲୋକ ଥିଲେ, ରଘୁବଂଶର ମହାନ ରାଜା ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ରାମଙ୍କ ଚରଣ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ମନ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ମହାମୁନି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ପବିତ୍ର ଓ ପ୍ରାଚୀନ ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ସପ୍ତତିତମ ସର୍ଗ ଏଠାରେ ସମାପ୍ତ ହେଲା।