ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଽଷ୍ଟଷଷ୍ଟିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏଭଳି ମହାର୍ଷି ଭାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଲେଖା ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଅଠଷଠିତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଭାଷିତଂ ତସ୍ଯ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । କ୍ରୋଧାମାହାରଯତ୍ତୀଵ୍ରଂ ତିଷ୍ଠ ତିଷ୍ଠେତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୬୯.
ଶତୃଘ୍ନଙ୍କର ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁଣି, ସେ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଆଣିଲେ ଏବଂ 'ଥିବ, ଥିବ' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ।
ପାଣୌ ପାଣିଂ ଵିନିଷ୍ପିଷ୍ଯ ଦନ୍ତାନ୍କଟକଟାଯ୍ଯ ଚ । ଲଵଣୋ ରଘୁଶାର୍ଦୂଲମାହ୍ଵଯାମାସ ଚାସକୃତ୍ ।। ୭.୬୯.
ତାଙ୍କର ହାତକୁ ହାତରେ ଚିପି, ଦାନ୍ତକୁ ଦାନ୍ତରେ ଘସି, ଲବଣ ରଘୁବଂଶର ବୀରକୁ ଦେଖିବାକୁ ପୁନିପୁନି ଚେଲେଞ୍ଜ କଲେ।
ତଂ ବ୍ରୁଵାଣଂ ତଥା ଵାକ୍ଯଂ ଲଵଣଂ ଘୋରଦର୍ଶନମ୍ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ଦେଵଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୬୯.
ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିବା ଲବଣ ଏଭଳି କଥା କହିଲେ, ଶତୃଘ୍ନ, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ନାଶକ, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ନ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ତଥା ଜାତୋ ଯଥା ଽନ୍ଯେ ନିର୍ଜିତାସ୍ତ୍ଵଯା । ତଦଦ୍ଯ ବାଣାଭିହତୋ ଵ୍ରଜ ତ୍ଵଂ ଯମସାଦନମ୍ ।। ୭.୬୯.
ଶତୃଘ୍ନ ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଅନ୍ୟମାନେ ପରାଜିତ ହେଇଥିଲେ, ସେପରି ନୁହଁନ୍ତି; ଆଜି ମୋର ବାଣରେ ଆଘାତ ପାଇ ଯମଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଉ।
ଋଷଯୋ ଽପ୍ଯଦ୍ଯ ପାପାତ୍ମନ୍ମଯା ତ୍ଵାଂ ନିହତଂ ରଣେ । ପଶ୍ଯନ୍ତୁ ଵିପ୍ରା ଵିଦ୍ଵାଂସସ୍ତ୍ରିଦଶା ଇଵ ରାଵଣମ୍ ।। ୭.୬୯.
ଆଜି, ଏ ପାପୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରିଦେବି, ଏହା ଦେଖି ଋଷି, ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଦେବତାମାନେ ରାବଣଙ୍କୁ ଦେଖିଥିବାପରି ଦେଖନ୍ତୁ।
ତ୍ଵଯି ମଦ୍ବାଣନିର୍ଦଗ୍ଧେ ପତିତେ ଽଦ୍ଯ ନିଶାଚର । ପୁରେ ଜନପଦେ ଚାପି କ୍ଷେମମେଵ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୭.୬୯.
ତୁମେ, ନିଶାଚର, ଆଜି ମୋର ବାଣରେ ଜଳି ଭୂମିରେ ପଡିଯିବାପରି, ସହର ଓ ଦେଶରେ ଶାନ୍ତି ଆସିବ।
ଅଦ୍ଯ ମଦ୍ବାହୁନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତଃ ଶରୋ ଵଜ୍ରନିଭାନନଃ । ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯତେ ତେ ହୃଦଯଂ ପଦ୍ମମଂଶୁରିଵାର୍କଜଃ ।। ୭.୬୯.
ଆଜି ମୋ ହାତରୁ ନିକଳିଥିବା ବଜ୍ରପରି ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ବାଣ ତୁମ ହୃଦୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ପଦ୍ମକୁ ଲାଗିଯାଏ।
ଏଵମୁକ୍ତୋ ମହାଵୃକ୍ଷଂ ଲଵଣଃ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋରସି ଚିକ୍ଷେପ ସ ଚ ତଂ ଶତଧାଚ୍ଛିନତ୍ ।। ୭.୬୯.
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ଲବଣ କ୍ରୋଧରେ ଭରି ଏକ ବଡ଼ ଗଛ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ଛାତିକୁ ନିକ୍ଷେପ କଲେ, ଶତୃଘ୍ନ ତାହାକୁ ଶତ ଖଣ୍ଡରେ ଭାଗ କଲେ।
ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଫଲଂ କର୍ମ ରାକ୍ଷସଃ ପୁନରେଵ ତୁ । ପାଦପାନ୍ସୁବହୂନ୍ଗୃହ୍ଯ ଶତ୍ରୁଘ୍ନାଯାସୃଜଦ୍ବଲୀ ।। ୭.୬୯.
ତାଙ୍କର ଚେଷ୍ଟା ବିଫଳ ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ପୁନି ଅନେକ ଗଛ ଉଠାଇ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ ନିକ୍ଷେପ କଲେ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନଶ୍ଚାପି ତେଜସ୍ଵୀ ଵୃକ୍ଷାନାପତତୋ ବହୂନ୍ । ତ୍ରିଭିଶ୍ଚତୁର୍ଭିରେକୈକଂ ଚିଚ୍ଛେଦ ନତପର୍ଵଭିଃ ।। ୭.୬୯.
ଶତୃଘ୍ନ ତେଜସ୍ୱୀ ଥିବାରୁ, ଅନେକ ପଡୁଥିବା ଗଛକୁ ତିନି ଚାରି ଆଘାତରେ ଏକ ଏକ କରି କାଟିଦେଲେ।
ତତୋ ବାଣମଯଂ ଵର୍ଷଂ ଵ୍ଯସୃଜଦ୍ରାକ୍ଷସୋରସି । ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ଵୀର୍ଯସମ୍ପନ୍ନୋ ଵିଵ୍ଯଥେ ନ ସ ରାକ୍ଷସଃ ।। ୭.୬୯.
ତାପରେ ଶତୃଘ୍ନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଛାତିରେ ବାଣର ବର୍ଷା ନିକ୍ଷେପ କଲେ, ତଥାପି ରାକ୍ଷସ କିଛି ଭୟ ଭଲେନି।
ତତଃ ପ୍ରହସ୍ଯ ଲଵଣୋ ଵୃକ୍ଷମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ଶିରସ୍ଯଭ୍ଯହନଚ୍ଛୂରଂ ସ୍ରସ୍ତାଙ୍ଗଃ ସ ମୁମୋହ ଵୈ ।। ୭.୬୯.
ତାପରେ, ଲବଣ ହସି, ବଡ଼ ଗଛ ଉଠାଇ, ବୀରଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଆଘାତ କଲେ; ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଶିଥିଳ ହୋଇ ଅଚେତନ ହେଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ନିପତିତେ ଵୀରେ ହାହାକାରୋ ମହାନଭୂତ୍ । ଋଷୀଣାଂ ଦେଵସଙ୍ଘାନାଂ ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସାଂ ତଥା ।। ୭.୬୯.
ସେ ବୀର ପଡିଯିବାପରେ, ଋଷି, ଦେବମଣ୍ଡଳ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟର ଚିତ୍କାର କଲେ।
ତମଵଜ୍ଞାଯ ତୁ ହତଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ଭୁଵି ପାତିତମ୍ । ରକ୍ଷୋ ଲବ୍ଧାନ୍ତରମପି ନ ଵିଵେଶ ସ୍ଵମାଲଯମ୍ ।। ୭.୬୯.
ଭୂମିରେ ପଡିଥିବା ମୃତ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରି, ରାକ୍ଷସ ଅବସର ମିଳିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଲେନି।
ନାପି ଶୂଲଂ ପ୍ରଜଗ୍ରାହ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୁଵି ପାତିତମ୍ । ତତୋ ହତ ଇତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତାନ୍ଭକ୍ଷାନ୍ସମୁଦାଵହତ୍ ।। ୭.୬୯.
ଭୂମିରେ ପଡିଥିବା ଶତୃଘ୍ନକୁ ଦେଖି ସେ ତାଙ୍କର ଶୂଳ ଉଠାଇଲେନି; ମୃତ ଜଣା ପରେ, ତାହାର ଭକ୍ଷ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କଲେ।
ମୁହୂର୍ତାଲ୍ଲବ୍ଧସଞ୍ଜ୍ଞସ୍ତୁ ପୁନସ୍ତସ୍ଥୌ ଧୃତାଯୁଧଃ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ଵୈ ପୁରଦ୍ଵାରି ଋଷିଭିଃ ସମ୍ପ୍ରପୂଜିତଃ ।। ୭.୬୯.
କିଛି ସମୟ ପରେ ଶତୃଘ୍ନ ହୁଁଚି ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ଥିର କଲେ, ହାତରେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି ସହର ଦ୍ୱାରରେ ରହିଲେ, ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ତତୋ ଦିଵ୍ଯମମୋଘଂ ତଂ ଜଗ୍ରାହ ଶରମୁତ୍ତମମ୍ । ଜ୍ଵଲନ୍ତଂ ତେଜସା ଘୋରଂ ପୂରଯନ୍ତଂ ଦିଶୋ ଦଶ ।। ୭.୬୯.
ତାପରେ ସେ ଏକ ଦିବ୍ୟ, ଅଫଳ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଣ ଉଠାଇଲେ, ଯାହା ତେଜରେ ଜ୍ୱଳମାନ ଥିଲା ଏବଂ ଦଶ ଦିଗକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଥିଲା।
ଵଜ୍ରାନନଂ ଵଜ୍ରଵେଗଂ ମେରୁମନ୍ଦରସନ୍ନିଭମ୍ । ନତଂ ପର୍ଵସୁ ସର୍ଵେଷୁ ସଂଯୁଗେଷ୍ଵପରାଜିତମ୍ ।। ୭.୬୯.
ସେଇ ବାଣ ବଜ୍ରର ମୁହଁ ଓ ବଜ୍ରର ଗତି ଥିଲା, ମେରୁ ଓ ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ସଦୃଶ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ସମସ୍ତ ଗଠିରେ ମୋଡ଼ ଥିଲା ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ କେବେ ହାରିନଥିଲା।
ଅସୃକ୍ଚନ୍ଦନଦିଗ୍ଧାଙ୍ଗଂ ଚାରୁପତ୍ରଂ ପତତ୍ରିଣମ୍ । ଦାନଵେନ୍ଦ୍ରାଚଲେନ୍ଦ୍ରାଣାମସୁରାଣାଂ ଚ ଦାରଣମ୍ ।। ୭.୬୯.
ସେ ବାଣର ଦେହ ରକ୍ତ ଓ ଚନ୍ଦନରେ ଲେପିଥିଲା, ପଙ୍ଖ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଥିଲା, ଏହା ଦାନବ, ପର୍ବତ ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କର ବିନାଶକାରୀ ଥିଲା।
ତଂ ଦୀପ୍ତମିଵ କାଲାଗ୍ନିଂ ଯୁଗାନ୍ତେ ସମୁପସ୍ଥିତେ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସର୍ଵାଣି ଭୂତାନି ପରିତ୍ରାସମୁପାଗମନ୍ ।। ୭.୬୯.
ଏହାକୁ ଯୁଗାନ୍ତର ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳିଥିବା ଦେଖି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଗଲେ।
ସଦେଵାସୁରଗନ୍ଧର୍ଵଂ ମୁନିଭିଃ ସାପ୍ସରୋଗଣମ୍ । ଜଗଦ୍ଧି ସର୍ଵମସ୍ଵସ୍ଥଂ ପିତାମହମୁପସ୍ଥିତମ୍ ।। ୭.୬୯.
ଦେବ, ଅସୁର, ଗନ୍ଧର୍ବ, ମୁନି ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ସହିତ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ପିତାମହଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଉଵାଚ ଦେଵଦେଵେଶଂ ଵରଦଂ ପ୍ରପିତାମହମ୍ । ଦେଵାନାଂ ଭଯସଂମୋହୋ ଲୋକାନାଂ ସଙ୍କ୍ଷଯଂ ପ୍ରତି ।। ୭.୬୯.
ସେମାନେ ଦେବମାନଙ୍କ ଦେବ, ଅନୁଗ୍ରହକାରୀ, ପ୍ରପିତାମହଙ୍କୁ ଦେବମାନଙ୍କ ଭୟ ଓ ଅସ୍ଥିରତା, ଏବଂ ଜଗତର ବିନାଶ ବିଷୟରେ କହିଲେ।
ନେଦୃଶଂ ଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵଂ ଚ ନ ଶ୍ରୁତଂ ପ୍ରପିତାମହ । ଦେଵାନାଂ ଭଯସମ୍ମୋହୋ ଲୋକାନାଂ ସଙ୍କ୍ଷଯଂ ପ୍ରତି ।। ୭.୬୯.
ହେ ପ୍ରପିତାମହ, ଏପରି ଦୃଶ୍ୟ କେବେ ଦେଖିବାକୁ କିମ୍ବା ଶୁଣିବାକୁ ମିଳିନଥିଲା—ଦେବମାନେ ଭୟ ଓ ଅସ୍ଥିରତାରେ, ଏବଂ ଜଗତର ବିନାଶ ସମ୍ମୁଖୀନ।
ତେଷାଂ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକପିତାମହଃ । ଭଯକାରଣମାଚଷ୍ଟ ଲୋକାନାମଭଯଙ୍କରଃ । ଉଵାଚ ମଧୁରାଂ ଵାଣୀଂ ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ସର୍ଵଦେଵତାଃ ।। ୭.୬୯.
ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବ୍ରହ୍ମା, ଜଗତର ପିତାମହ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିର୍ଭୟ କରୁଥିବା, ଭୟର କାରଣ ବୁଝାଇଲେ ଏବଂ ମଧୁର କଥାରେ କହିଲେ: 'ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ, ଶୁଣ।'
ଵଧାଯ ଲଵଣସ୍ଯାଜୌ ଶରଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଧାରିତଃ । ତେଜସା ତସ୍ଯ ସମ୍ମୂଢାଃ ସର୍ଵେ ସ୍ମଃ ସୁରସତ୍ତମାଃ ।। ୭.୬୯.
ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତୃଘ୍ନ ଧରିଥିବା ବାଣ ଲବଣଙ୍କ ବଧ ପାଇଁ, ଏହାର ତେଜରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବମାନେ, ଭ୍ରମିତ ହୋଇଯାଇଛୁ।
ଏଷ ପୂର୍ଵସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ଲୋକକର୍ତୁଃ ସନାତନଃ । ଶରସ୍ତେଜୋମଯୋ ଵତ୍ସା ଯେନ ଵୈ ଭଯମାଗତମ୍ ।। ୭.୬୯.
ଏହା ପୁରୁଣା ଦେବତା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଚିରନ୍ତନ ବାଣ, ଏହି ତେଜରୁ ହିଁ, ହେ ପୁଅମାନେ, ଏହି ଭୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି।
ଏଷ ଵୈ କୈଟଭସ୍ଯାର୍ଥେ ମଧୁନଶ୍ଚ ମହାଶରଃ । ସୃଷ୍ଟୋ ମହାତ୍ମନା ତେନ ଵଧାର୍ଥେ ଦୈତ୍ଯଯୋସ୍ତଯୋଃ ।। ୭.୬୯.
ଏହି ମହାବାଣ କୈଟଭ ଓ ମଧୁଙ୍କ ବଧ ପାଇଁ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା, ସେଇ ଦୁଇ ଦାନବଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ।
ଏକ ଏଵ ପ୍ରଜାନାତି ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତେଜୋମଯଂ ଶରମ୍ । ଏଷା ଏଵ ତନୁଃ ପୂର୍ଵା ଵିଷ୍ଣୋସ୍ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ।। ୭.୬୯.
ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ତେଜର ବାଣକୁ କେବଳ ବିଷ୍ଣୁ ଜାଣନ୍ତି; ଏହି ଆକାର ପୂର୍ବରୁ ସେଇ ମହାତ୍ମା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଦେହ ଥିଲା।
ଇତୋ ଗଚ୍ଛତ ପଶ୍ଯଧ୍ଵଂ ଵଧ୍ଯମାନଂ ମହାତ୍ମନା । ରାମାନୁଜେନ ଵୀରେଣ ଲଵଣଂ ରାକ୍ଷସୋତ୍ତମମ୍ ।। ୭.୬୯.
ଏଠାରୁ ଯାଅ, ଦେଖ, ରାମଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ, ବୀର ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସ ଲବଣ ବଧ ହେଉଛନ୍ତି।