ପୁତ୍ରୋ ଦଶରଥସ୍ଯାହଂ ଭ୍ରାତା ରାମସ୍ଯ ଧୀମତଃ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ନିତ୍ଯଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ଵଧାକାଙ୍କ୍ଷୀ ତଵାଗତଃ ।। ୭.୬୮.
'ମୁଁ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାମଙ୍କ ଭାଇ; ମୁଁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ସଦା ଶତ୍ରୁଙ୍କ ନାଶକ, ତୋତେ ମାରିବା ଆଶାରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛି।'
ତସ୍ଯ ମେ ଯୁଦ୍ଧକାମସ୍ଯ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଯୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରଦୀଯତାମ୍ । ଶତ୍ରୁସ୍ତ୍ଵଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ନ ମେ ଜୀଵନ୍ଗମିଷ୍ଯସି ।। ୭.୬୮.
'ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧ ଆଶା ଅଛି, ଏକାଏକି ଯୁଦ୍ଧ ଦିଅ; ତୁମେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, ତୁମେ ମୋଠୁ ଜୀବନେ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ନାହିଁ।'
ତସ୍ମିଂସ୍ତଥା ବ୍ରୁଵାଣେ ତୁ ରାକ୍ଷସଃ ପ୍ରହସନ୍ନିଵ । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ପ୍ରାପ୍ତୋ ଽସି ଦୁର୍ମତେ ।। ୭.୬୮.
ଏଭଳି କହିବା ସମୟରେ, ରାକ୍ଷସ ଉପହାସ କରି ହସି, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶତ୍ରୁଘ୍ନକୁ କହିଲା: 'ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତୁମେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ, ଦୁଷ୍ଟମନ!'
ମମ ମାତୃଷ୍ଵସୁର୍ଭ୍ରାତା ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ । ହତୋ ରାମେଣ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧେ ସ୍ତ୍ରୀହେତୋଃ ପୁରୁଷାଧମ ।। ୭.୬୮.
'ମୋର ମାମୁ ଭାଇ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ରାବଣ, ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମହିଳା ପାଇଁ ମାରାଗଲା, ଦୁଷ୍ଟମନ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିମ୍ନ।'
ତଚ୍ଚ ସର୍ଵଂ ମଯା କ୍ଷାନ୍ତଂ ରାଵଣସ୍ଯ କୁଲକ୍ଷଯମ୍ । ଅଵଜ୍ଞାଂ ପୁରତଃ କୃତ୍ଵା ମଯା ଯୂଯଂ ଵିଶେଷତଃ ।। ୭.୬୮.
'ରାବଣଙ୍କ ବଂଶ ନାଶ ମୁଁ ସହିଛି; ଏହାକୁ ମୁଁ ଖୋଲା ଭାବେ ଅବହେଳା କରିଛି, ବିଶେଷ କରି ତୁମମାନେ, ମୁଁ ସହିଛି।'
ନିହତାଶ୍ଚ ହି ମେ ସର୍ଵେ ପରିଭୂତାସ୍ତୃଣଂ ଯଥା । ଭୂତାଶ୍ଚୈଵ ଭଵିଷ୍ଯାଶ୍ଚ ଯୂଯଂ ଚ ପୁରୁଷାଧମାଃ ।। ୭.୬୮.
'ମୋର ଦ୍ୱାରା ମରିଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୁଁ ତୃଣ ପରି ଅବହେଳା କରିଛି; ଯେଉଁମାନେ ଥିଲେ ଓ ଯେଉଁମାନେ ହେବେ, ଏବଂ ତୁମେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିମ୍ନ।'
ତସ୍ଯ ତେ ଯୁଦ୍ଧକାମସ୍ଯ ଯୁଦ୍ଧଂ ଦାସ୍ଯାମି ଦୁର୍ମତେ । ତିଷ୍ଠଂ ତ୍ଵଂ ଚ ମୁହୂର୍ତଂ ତୁ ଯାଵଦାଯୁଧମାନଯେ । ଈପ୍ସିତଂ ଯାଦୃଶଂ ତୁଭ୍ଯଂ ସଜ୍ଜଯେ ଯାଵଦାଯୁଧମ୍ ।। ୭.୬୮.
'ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧ ଆଶା କରୁଛ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧ ଦେବି, ଦୁଷ୍ଟମନ; ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କର, ମୁଁ ମୋ ଅସ୍ତ୍ର ଆଣିବି, ଯେଉଁ ଅସ୍ତ୍ର ତୁମେ ଚାହୁଁଛ, ତାହାକୁ ତିଆରି କରିବି।'
ତମୁଵାଚାଶୁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ କ୍ଵ ମେ ଜୀଵନ୍ଗମିଷ୍ଯସି । ଶତ୍ରୁର୍ଯଦୃଚ୍ଛଯା ଦୃଷ୍ଟୋ ନ ମୋକ୍ତଵ୍ଯଃ କୃତାତ୍ମନା ।। ୭.୬୮.
ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ତୁରନ୍ତ କହିଲେ: 'ତୁମେ କେଉଁଠି ମୋଠୁ ଜୀବନେ ମୁକ୍ତି ପାଇବ? ଯଦି ଶତ୍ରୁ ସଂଯୋଗରେ ଦେଖାଯାଏ, ଦୃଢ଼ ମନ ଧରିଥିବା ଲୋକ ତାକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
ଯୋ ହି ଵିକ୍ଲଵଯା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ପ୍ରସରଂ ଶତ୍ରଵେ ଦଦୌ । ସ ହତୋ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧିତ୍ଵାଦ୍ଯଥା କାପୁରୁଷସ୍ତଥା ।। ୭.୬୮.
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଅସ୍ଥିର ମନରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ସୁଯୋଗ ଦେଇଦିଅନ୍ତି, ସେ ଅପରାଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ଏହା ଏକ କାପୁରୁଷ ପରି।
ତସ୍ମାତ୍ସୁଦୃଷ୍ଟଂ କୁରୁ ଜୀଵଲୋକଂ ଶରୈଃ ଶିତୈସ୍ତ୍ଵାଂ ଵିଵିଧୈର୍ନଯାମି । ଯମସ୍ଯ ଗେହାଭିମୁଖଂ ହି ପାପଂ ରିପୁଂ ତ୍ରିଲୋକସ୍ଯ ଚ ରାଘଵସ୍ଯ ।। ୭.୬୮.
ତେଣୁ ଜୀବଜଗତକୁ ଭଲରେ ଦେଖ, ମୁଁ ବିଭିନ୍ନ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ତୁମକୁ, ଏ ଦୁଷ୍ଟ, ତିନି ଜଗତ ଓ ରାଘବଙ୍କର ଶତ୍ରୁ, ଯମଙ୍କ ଘରକୁ ନେଇଯିବି।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଽଷ୍ଟଷଷ୍ଟିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏଭଳି ମହାର୍ଷି ଭାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଲେଖା ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଅଠଷଠିତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଭାଷିତଂ ତସ୍ଯ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । କ୍ରୋଧାମାହାରଯତ୍ତୀଵ୍ରଂ ତିଷ୍ଠ ତିଷ୍ଠେତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୬୯.
ଶତୃଘ୍ନଙ୍କର ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁଣି, ସେ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଆଣିଲେ ଏବଂ 'ଥିବ, ଥିବ' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ।
ପାଣୌ ପାଣିଂ ଵିନିଷ୍ପିଷ୍ଯ ଦନ୍ତାନ୍କଟକଟାଯ୍ଯ ଚ । ଲଵଣୋ ରଘୁଶାର୍ଦୂଲମାହ୍ଵଯାମାସ ଚାସକୃତ୍ ।। ୭.୬୯.
ତାଙ୍କର ହାତକୁ ହାତରେ ଚିପି, ଦାନ୍ତକୁ ଦାନ୍ତରେ ଘସି, ଲବଣ ରଘୁବଂଶର ବୀରକୁ ଦେଖିବାକୁ ପୁନିପୁନି ଚେଲେଞ୍ଜ କଲେ।
ତଂ ବ୍ରୁଵାଣଂ ତଥା ଵାକ୍ଯଂ ଲଵଣଂ ଘୋରଦର୍ଶନମ୍ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ଦେଵଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୬୯.
ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିବା ଲବଣ ଏଭଳି କଥା କହିଲେ, ଶତୃଘ୍ନ, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ନାଶକ, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ନ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ତଥା ଜାତୋ ଯଥା ଽନ୍ଯେ ନିର୍ଜିତାସ୍ତ୍ଵଯା । ତଦଦ୍ଯ ବାଣାଭିହତୋ ଵ୍ରଜ ତ୍ଵଂ ଯମସାଦନମ୍ ।। ୭.୬୯.
ଶତୃଘ୍ନ ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଅନ୍ୟମାନେ ପରାଜିତ ହେଇଥିଲେ, ସେପରି ନୁହଁନ୍ତି; ଆଜି ମୋର ବାଣରେ ଆଘାତ ପାଇ ଯମଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଉ।
ଋଷଯୋ ଽପ୍ଯଦ୍ଯ ପାପାତ୍ମନ୍ମଯା ତ୍ଵାଂ ନିହତଂ ରଣେ । ପଶ୍ଯନ୍ତୁ ଵିପ୍ରା ଵିଦ୍ଵାଂସସ୍ତ୍ରିଦଶା ଇଵ ରାଵଣମ୍ ।। ୭.୬୯.
ଆଜି, ଏ ପାପୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରିଦେବି, ଏହା ଦେଖି ଋଷି, ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଦେବତାମାନେ ରାବଣଙ୍କୁ ଦେଖିଥିବାପରି ଦେଖନ୍ତୁ।
ତ୍ଵଯି ମଦ୍ବାଣନିର୍ଦଗ୍ଧେ ପତିତେ ଽଦ୍ଯ ନିଶାଚର । ପୁରେ ଜନପଦେ ଚାପି କ୍ଷେମମେଵ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୭.୬୯.
ତୁମେ, ନିଶାଚର, ଆଜି ମୋର ବାଣରେ ଜଳି ଭୂମିରେ ପଡିଯିବାପରି, ସହର ଓ ଦେଶରେ ଶାନ୍ତି ଆସିବ।
ଅଦ୍ଯ ମଦ୍ବାହୁନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତଃ ଶରୋ ଵଜ୍ରନିଭାନନଃ । ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯତେ ତେ ହୃଦଯଂ ପଦ୍ମମଂଶୁରିଵାର୍କଜଃ ।। ୭.୬୯.
ଆଜି ମୋ ହାତରୁ ନିକଳିଥିବା ବଜ୍ରପରି ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ବାଣ ତୁମ ହୃଦୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ପଦ୍ମକୁ ଲାଗିଯାଏ।
ଏଵମୁକ୍ତୋ ମହାଵୃକ୍ଷଂ ଲଵଣଃ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋରସି ଚିକ୍ଷେପ ସ ଚ ତଂ ଶତଧାଚ୍ଛିନତ୍ ।। ୭.୬୯.
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ଲବଣ କ୍ରୋଧରେ ଭରି ଏକ ବଡ଼ ଗଛ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ଛାତିକୁ ନିକ୍ଷେପ କଲେ, ଶତୃଘ୍ନ ତାହାକୁ ଶତ ଖଣ୍ଡରେ ଭାଗ କଲେ।
ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଫଲଂ କର୍ମ ରାକ୍ଷସଃ ପୁନରେଵ ତୁ । ପାଦପାନ୍ସୁବହୂନ୍ଗୃହ୍ଯ ଶତ୍ରୁଘ୍ନାଯାସୃଜଦ୍ବଲୀ ।। ୭.୬୯.
ତାଙ୍କର ଚେଷ୍ଟା ବିଫଳ ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ପୁନି ଅନେକ ଗଛ ଉଠାଇ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ ନିକ୍ଷେପ କଲେ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନଶ୍ଚାପି ତେଜସ୍ଵୀ ଵୃକ୍ଷାନାପତତୋ ବହୂନ୍ । ତ୍ରିଭିଶ୍ଚତୁର୍ଭିରେକୈକଂ ଚିଚ୍ଛେଦ ନତପର୍ଵଭିଃ ।। ୭.୬୯.
ଶତୃଘ୍ନ ତେଜସ୍ୱୀ ଥିବାରୁ, ଅନେକ ପଡୁଥିବା ଗଛକୁ ତିନି ଚାରି ଆଘାତରେ ଏକ ଏକ କରି କାଟିଦେଲେ।
ତତୋ ବାଣମଯଂ ଵର୍ଷଂ ଵ୍ଯସୃଜଦ୍ରାକ୍ଷସୋରସି । ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ଵୀର୍ଯସମ୍ପନ୍ନୋ ଵିଵ୍ଯଥେ ନ ସ ରାକ୍ଷସଃ ।। ୭.୬୯.
ତାପରେ ଶତୃଘ୍ନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଛାତିରେ ବାଣର ବର୍ଷା ନିକ୍ଷେପ କଲେ, ତଥାପି ରାକ୍ଷସ କିଛି ଭୟ ଭଲେନି।
ତତଃ ପ୍ରହସ୍ଯ ଲଵଣୋ ଵୃକ୍ଷମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ଶିରସ୍ଯଭ୍ଯହନଚ୍ଛୂରଂ ସ୍ରସ୍ତାଙ୍ଗଃ ସ ମୁମୋହ ଵୈ ।। ୭.୬୯.
ତାପରେ, ଲବଣ ହସି, ବଡ଼ ଗଛ ଉଠାଇ, ବୀରଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଆଘାତ କଲେ; ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଶିଥିଳ ହୋଇ ଅଚେତନ ହେଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ନିପତିତେ ଵୀରେ ହାହାକାରୋ ମହାନଭୂତ୍ । ଋଷୀଣାଂ ଦେଵସଙ୍ଘାନାଂ ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସାଂ ତଥା ।। ୭.୬୯.
ସେ ବୀର ପଡିଯିବାପରେ, ଋଷି, ଦେବମଣ୍ଡଳ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟର ଚିତ୍କାର କଲେ।
ତମଵଜ୍ଞାଯ ତୁ ହତଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ଭୁଵି ପାତିତମ୍ । ରକ୍ଷୋ ଲବ୍ଧାନ୍ତରମପି ନ ଵିଵେଶ ସ୍ଵମାଲଯମ୍ ।। ୭.୬୯.
ଭୂମିରେ ପଡିଥିବା ମୃତ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରି, ରାକ୍ଷସ ଅବସର ମିଳିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଲେନି।
ନାପି ଶୂଲଂ ପ୍ରଜଗ୍ରାହ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୁଵି ପାତିତମ୍ । ତତୋ ହତ ଇତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତାନ୍ଭକ୍ଷାନ୍ସମୁଦାଵହତ୍ ।। ୭.୬୯.
ଭୂମିରେ ପଡିଥିବା ଶତୃଘ୍ନକୁ ଦେଖି ସେ ତାଙ୍କର ଶୂଳ ଉଠାଇଲେନି; ମୃତ ଜଣା ପରେ, ତାହାର ଭକ୍ଷ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କଲେ।
ମୁହୂର୍ତାଲ୍ଲବ୍ଧସଞ୍ଜ୍ଞସ୍ତୁ ପୁନସ୍ତସ୍ଥୌ ଧୃତାଯୁଧଃ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ଵୈ ପୁରଦ୍ଵାରି ଋଷିଭିଃ ସମ୍ପ୍ରପୂଜିତଃ ।। ୭.୬୯.
କିଛି ସମୟ ପରେ ଶତୃଘ୍ନ ହୁଁଚି ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ଥିର କଲେ, ହାତରେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି ସହର ଦ୍ୱାରରେ ରହିଲେ, ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ତତୋ ଦିଵ୍ଯମମୋଘଂ ତଂ ଜଗ୍ରାହ ଶରମୁତ୍ତମମ୍ । ଜ୍ଵଲନ୍ତଂ ତେଜସା ଘୋରଂ ପୂରଯନ୍ତଂ ଦିଶୋ ଦଶ ।। ୭.୬୯.
ତାପରେ ସେ ଏକ ଦିବ୍ୟ, ଅଫଳ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଣ ଉଠାଇଲେ, ଯାହା ତେଜରେ ଜ୍ୱଳମାନ ଥିଲା ଏବଂ ଦଶ ଦିଗକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଥିଲା।
ଵଜ୍ରାନନଂ ଵଜ୍ରଵେଗଂ ମେରୁମନ୍ଦରସନ୍ନିଭମ୍ । ନତଂ ପର୍ଵସୁ ସର୍ଵେଷୁ ସଂଯୁଗେଷ୍ଵପରାଜିତମ୍ ।। ୭.୬୯.
ସେଇ ବାଣ ବଜ୍ରର ମୁହଁ ଓ ବଜ୍ରର ଗତି ଥିଲା, ମେରୁ ଓ ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ସଦୃଶ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ସମସ୍ତ ଗଠିରେ ମୋଡ଼ ଥିଲା ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ କେବେ ହାରିନଥିଲା।
ଅସୃକ୍ଚନ୍ଦନଦିଗ୍ଧାଙ୍ଗଂ ଚାରୁପତ୍ରଂ ପତତ୍ରିଣମ୍ । ଦାନଵେନ୍ଦ୍ରାଚଲେନ୍ଦ୍ରାଣାମସୁରାଣାଂ ଚ ଦାରଣମ୍ ।। ୭.୬୯.
ସେ ବାଣର ଦେହ ରକ୍ତ ଓ ଚନ୍ଦନରେ ଲେପିଥିଲା, ପଙ୍ଖ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଥିଲା, ଏହା ଦାନବ, ପର୍ବତ ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କର ବିନାଶକାରୀ ଥିଲା।