ସ ଗତ୍ଵା ଵିପ୍ରିଯାଣ୍ଯାହ ବହୂନି ମଧୁନଃ ସୁତମ୍ । ଵଦନ୍ତମେଵଂ ତଂ ଦୂତଂ ଭକ୍ଷଯାମାସ ରାକ୍ଷସଃ ।। ୭.୬୭.
ଦୂତ ଯାଇ, ମଧୁଙ୍କ ପୁଅକୁ ବହୁ ଅପ୍ରିୟ କଥା କହିଲା; ଏପରି କହିବା ସମୟରେ, ରାକ୍ଷସ ଦୂତକୁ ଖାଇଦେଲା।
ଚିରାଯମାଣେ ଦୂତେ ତୁ ରାଜା କ୍ରୋଧସମନ୍ଵିତଃ । ଅର୍ଦଯାମାସ ତଦ୍ରକ୍ଷଃ ଶରଵୃଷ୍ଟ୍ଯା ସମନ୍ତତଃ ।। ୭.୬୭.
ଦୂତ ଦେରି କରିବାରେ, ରାଜା କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ସେ ରାକ୍ଷସକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଶରବୃଷ୍ଟି କରି ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତତଃ ପ୍ରହସ୍ଯ ତଦ୍ରକ୍ଷଃ ଶୂଲଂ ଜଗ୍ରାହ ପାଣିନା । ଵଧାଯ ସାନୁବନ୍ଧସ୍ଯ ମୁମୋଚାଯୁଧମୁତ୍ତମମ୍ ।। ୭.୬୭.
ତାପରେ, ରାକ୍ଷସ ହସି, ହାତରେ ଶୂଳ ଧରିଲା ଓ ରାଜା ଓ ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡିଲା।
ତଚ୍ଛୂଲଂ ଦୀପ୍ଯମାନଂ ତୁ ସଭୃତ୍ଯବଲଵାହନମ୍ । ଭସ୍ମୀକୃତ୍ଵା ନୃପଂ ଭୂଯୋ ଲଵଣସ୍ଯାଗମତ୍କରମ୍ ।। ୭.୬୭.
ସେ ଦେଉଁଥିବା ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଶୂଳ, ସେବକ, ସେନା ଓ ଯାନସାମଗ୍ରୀ ସହିତ ରାଜାକୁ ଭସ୍ମ କରିଦେଲା, ପରେ ଲବଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଫେରିଗଲା।
ଏଵଂ ସ ରାଜା ସୁମହାନ୍ହତଃ ସବଲଵାହନଃ । ଶୂଲସ୍ଯ ତୁ ବଲଂ ସୌମ୍ଯ ଅପ୍ରମେଯମନୁତ୍ତମମ୍ ।। ୭.୬୭.
ଏଭଳି ଏ ମହାନ୍ ରାଜା, ସେନା ଓ ଯାନସାମଗ୍ରୀ ସହିତ ନିପାତିତ ହେଲେ; ଶୂଳର ଶକ୍ତି ଅତି ଅପରିମିତ ଓ ଅଦ୍ୱିତୀୟ।
ଶ୍ଵଃ ପ୍ରଭାତେ ତୁ ଲଵଣଂ ଵଧିଷ୍ଯସି ନ ସଂଶଯଃ । ଅଗୃହୀତାଯୁଧଂ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଧ୍ରୁଵୋ ହି ଵିଜଯସ୍ତଵ ।। ୭.୬୭.
କାଲି ପ୍ରଭାତରେ ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଲବଣକୁ ମାରିଦେବ; ଯଦି ସେ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇନାହିଁ, ତୁମ ଜିତିବା ନିଶ୍ଚିତ ଓ ଶୀଘ୍ର।
ଲୋକାନାଂ ସ୍ଵସ୍ତି ଚୈଵ ସ୍ଯାତ୍କୃତେ କର୍ମଣି ଚ ତ୍ଵଯା । ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଲଵଣସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ ।। ୭.୬୭.
ତୁମେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିଲେ, ସମସ୍ତ ଲୋକର ଭଲ ହେବ; ଲବଣ ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର ବିଷୟରେ ସବୁ କଥା ତୁମକୁ କହିଦିଆଯାଇଛି।
ଶୂଲସ୍ଯ ଚ ବଲଂ ଘୋରମପ୍ରମେଯଂ ନରର୍ଷଭ । ଵିନାଶଶ୍ଚୈଵ ମାନ୍ଧାତୁର୍ଯତ୍ତେନାଭୂଚ୍ଚ ପାର୍ଥିଵ ।। ୭.୬୭.
ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଶୂଳର ଭୟଙ୍କର ଓ ଅପରିମିତ ଶକ୍ତି, ଏବଂ ତାହାରେ ମାନ୍ଧାତୁଙ୍କ ନଶ୍ଟ ହେବା ଘଟଣା ତୁମକୁ କହିଦିଆଯାଇଛି।
ତ୍ଵଂ ଶ୍ଵଃ ପ୍ରଭାତେ ଲଵଣଂ ମହାତ୍ମନ୍ଵଧିଷ୍ଯସେ ନାତ୍ର ତୁ ସଂଶଯୋ ମେ । ଶୂଲଂ ଵିନା ନିର୍ଗତମାମିଷାର୍ଥେ ଧ୍ରୁଵୋ ଜଯସ୍ତେ ଭଵିତା ନରେନ୍ଦ୍ର ।। ୭.୬୭.
କାଲି ପ୍ରଭାତରେ, ମହାତ୍ମା, ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଲବଣକୁ ମାରିଦେବ; ଏଥିରେ ମୋର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ସେ ମାଂସ ନିମିତ୍ତରେ ଶୂଳ ଛାଡି ଘରୁ ବାହାରିବ, ତୁମ ଜିତିବା ନିଶ୍ଚିତ, ରାଜା।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତଷଷ୍ଟିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏଭଳି ଆର୍ଷ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ସପ୍ତଷଷ୍ଠିତମ ସର୍ଗର ଶେଷ।
କଥାଂ କଥଯତାଂ ତେଷାଂ ଜଯଂ ଚାକାଙ୍କ୍ଷତାଂ ଶୁଭମ୍ । ଵ୍ଯତୀତା ରଜନୀ ଶୀଘ୍ରଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ।। ୭.୬୮.
ସେମାନେ କଥା କହିବାରେ ଏବଂ ଶୁଭ ଜୟ ଆଶା କରିବାରେ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ପାଇଁ ରାତି ଶୀଘ୍ର ଭାବେ କଟିଗଲା।
ତତଃ ପ୍ରଭାତେ ଵିମଲେ ତସ୍ମିନ୍କାଲେ ସ ରାକ୍ଷସଃ । ନିର୍ଗତସ୍ତୁ ପୁରାଦ୍ଧୀରୋ ଭକ୍ଷ୍ଯାହାରପ୍ରଚୋଦିତଃ ।। ୭.୬୮.
ସେଇ ପବିତ୍ର ପ୍ରଭାତରେ, ଦୃଢ଼ ମନ ଧରିଥିବା ରାକ୍ଷସ ଭୋକ ଓ ଖାଇବା ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଉଦ୍ଦିପିତ ହୋଇ ସହର ଛାଡ଼ିଦେଲା।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ଵୀରଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ଯମୁନାଂ ନଦୀମ୍ । ତୀର୍ତ୍ଵା ମଧୁପୁରଦ୍ଵାରି ଧନୁଷ୍ପାଣିରତିଷ୍ଠତ ।। ୭.୬୮.
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ବୀର ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଯମୁନା ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କରି, ମଧୁପୁର ଦ୍ୱାରରେ ଧନୁଷ ହାତରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।
ତତୋ ଽର୍ଧଦିଵସେ ପ୍ରାପ୍ତେ କ୍ରୂରକର୍ମା ସ ରାକ୍ଷସଃ । ଆଗଚ୍ଛଦ୍ବହୁସାହସ୍ରଂ ପ୍ରାଣିନାଂ ଭାରମୁଦ୍ଵହନ୍ ।। ୭.୬୮.
ଅର୍ଧ ଦିନ ଗଲା ପରେ, ସେଇ କ୍ରୂର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସ ଅନେକ ହଜାର ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭାର ବୋହି ଆସିଗଲା।
ତତୋ ଦଦର୍ଶ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ସ୍ଥିତଂ ଦ୍ଵାରି ଧୃତାଯୁଧମ୍ । ତମୁଵାଚ ତତୋ ରକ୍ଷଃ କିମନେନ କରିଷ୍ଯସି ।। ୭.୬୮.
ତାପରେ ସେ ଦେଖିଲା ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଦ୍ୱାରରେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି ଉଭା ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲା: 'ଏହା ଦ୍ୱାରା କଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?'
ଈଦୃଶାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ସାଯୁଧାନାଂ ନରାଧମ । ଭକ୍ଷିତାନି ମଯା ରୋଷାତ୍କାଲମାକାଙ୍କ୍ଷସେ ନୁ କିମ୍ ।। ୭.୬୮.
'ତୁମ ପରି ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ମନୁଷ୍ୟକୁ ମୁଁ କ୍ରୋଧରେ ଭକ୍ଷି ଦେଇଛି—ତୁମେ ମଧ୍ୟ ତୁମର ସମୟ ଆଶା କରୁଛ?'
ଆହାରଶ୍ଚାସ୍ଯ ସମ୍ପୂର୍ଣୋ ମମାଯଂ ପୁରୁଷାଧମ । ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ଽଦ୍ଯ ମୁଖଂ କଥମାସାଦ୍ଯ ଦୁର୍ମତେ ।। ୭.୬୮.
'ମୋର ଭୋକ ଏବେ ତୁମେ ଦ୍ୱାରା ପୂରଣ ହେଲା, ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଷ୍ଟ, ଆଜି ତୁମେ ନିଜେ ମୋ ମୁହଁରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛ—କିପରି ଆସିଲା, ଦୁଷ୍ଟମନ?'
ତସ୍ଯୈଵଂ ଭାଷମାଣସ୍ଯ ହସତଶ୍ଚ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ଵୀର୍ଯସମ୍ପନ୍ନୋ ରୋଷାଦଶ୍ରୂଣ୍ଯଵାସୃଜତ୍ ।। ୭.୬୮.
ସେ ଏଭଳି କହୁଥିବା ବେଳେ, ବାରମ୍ବାର ହସୁଥିବା ସମୟରେ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ବୀରତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, କ୍ରୋଧରେ ଅଶ୍ରୁ ଝାଡିଲେ।
ତସ୍ଯ ରୋଷାଭିଭୂତସ୍ଯ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ତେଜୋମଯା ମରୀଚ୍ଯସ୍ତୁ ସର୍ଵଗାତ୍ରୈର୍ଵିନିଷ୍ପତନ୍ ।। ୭.୬୮.
କ୍ରୋଧରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ, ମହାତ୍ମା ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ଦେହରୁ ଶକ୍ତିର ରଶ୍ମି ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରୁ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲା।
ଉଵାଚ ଚ ସୁସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ତଂ ନିଶାଚରମ୍ । ଯୋଦ୍ଧୁମିଚ୍ଛାମି ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧେ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଯୁଦ୍ଧଂ ତ୍ଵଯା ସହ ।। ୭.୬୮.
ଏବେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ସେଇ ରାତିରେ ଘୁଞ୍ଚୁଥିବା ରାକ୍ଷସକୁ କହିଲେ: 'ମୁଁ ତୋତେ ସହ ଏକାଏକି ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ଦୁଷ୍ଟମନ!'
ପୁତ୍ରୋ ଦଶରଥସ୍ଯାହଂ ଭ୍ରାତା ରାମସ୍ଯ ଧୀମତଃ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ନିତ୍ଯଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ଵଧାକାଙ୍କ୍ଷୀ ତଵାଗତଃ ।। ୭.୬୮.
'ମୁଁ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାମଙ୍କ ଭାଇ; ମୁଁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ସଦା ଶତ୍ରୁଙ୍କ ନାଶକ, ତୋତେ ମାରିବା ଆଶାରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛି।'
ତସ୍ଯ ମେ ଯୁଦ୍ଧକାମସ୍ଯ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଯୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରଦୀଯତାମ୍ । ଶତ୍ରୁସ୍ତ୍ଵଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ନ ମେ ଜୀଵନ୍ଗମିଷ୍ଯସି ।। ୭.୬୮.
'ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧ ଆଶା ଅଛି, ଏକାଏକି ଯୁଦ୍ଧ ଦିଅ; ତୁମେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, ତୁମେ ମୋଠୁ ଜୀବନେ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ନାହିଁ।'
ତସ୍ମିଂସ୍ତଥା ବ୍ରୁଵାଣେ ତୁ ରାକ୍ଷସଃ ପ୍ରହସନ୍ନିଵ । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ପ୍ରାପ୍ତୋ ଽସି ଦୁର୍ମତେ ।। ୭.୬୮.
ଏଭଳି କହିବା ସମୟରେ, ରାକ୍ଷସ ଉପହାସ କରି ହସି, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶତ୍ରୁଘ୍ନକୁ କହିଲା: 'ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତୁମେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ, ଦୁଷ୍ଟମନ!'
ମମ ମାତୃଷ୍ଵସୁର୍ଭ୍ରାତା ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ । ହତୋ ରାମେଣ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧେ ସ୍ତ୍ରୀହେତୋଃ ପୁରୁଷାଧମ ।। ୭.୬୮.
'ମୋର ମାମୁ ଭାଇ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ରାବଣ, ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମହିଳା ପାଇଁ ମାରାଗଲା, ଦୁଷ୍ଟମନ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିମ୍ନ।'
ତଚ୍ଚ ସର୍ଵଂ ମଯା କ୍ଷାନ୍ତଂ ରାଵଣସ୍ଯ କୁଲକ୍ଷଯମ୍ । ଅଵଜ୍ଞାଂ ପୁରତଃ କୃତ୍ଵା ମଯା ଯୂଯଂ ଵିଶେଷତଃ ।। ୭.୬୮.
'ରାବଣଙ୍କ ବଂଶ ନାଶ ମୁଁ ସହିଛି; ଏହାକୁ ମୁଁ ଖୋଲା ଭାବେ ଅବହେଳା କରିଛି, ବିଶେଷ କରି ତୁମମାନେ, ମୁଁ ସହିଛି।'
ନିହତାଶ୍ଚ ହି ମେ ସର୍ଵେ ପରିଭୂତାସ୍ତୃଣଂ ଯଥା । ଭୂତାଶ୍ଚୈଵ ଭଵିଷ୍ଯାଶ୍ଚ ଯୂଯଂ ଚ ପୁରୁଷାଧମାଃ ।। ୭.୬୮.
'ମୋର ଦ୍ୱାରା ମରିଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୁଁ ତୃଣ ପରି ଅବହେଳା କରିଛି; ଯେଉଁମାନେ ଥିଲେ ଓ ଯେଉଁମାନେ ହେବେ, ଏବଂ ତୁମେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିମ୍ନ।'
ତସ୍ଯ ତେ ଯୁଦ୍ଧକାମସ୍ଯ ଯୁଦ୍ଧଂ ଦାସ୍ଯାମି ଦୁର୍ମତେ । ତିଷ୍ଠଂ ତ୍ଵଂ ଚ ମୁହୂର୍ତଂ ତୁ ଯାଵଦାଯୁଧମାନଯେ । ଈପ୍ସିତଂ ଯାଦୃଶଂ ତୁଭ୍ଯଂ ସଜ୍ଜଯେ ଯାଵଦାଯୁଧମ୍ ।। ୭.୬୮.
'ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧ ଆଶା କରୁଛ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧ ଦେବି, ଦୁଷ୍ଟମନ; ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କର, ମୁଁ ମୋ ଅସ୍ତ୍ର ଆଣିବି, ଯେଉଁ ଅସ୍ତ୍ର ତୁମେ ଚାହୁଁଛ, ତାହାକୁ ତିଆରି କରିବି।'
ତମୁଵାଚାଶୁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ କ୍ଵ ମେ ଜୀଵନ୍ଗମିଷ୍ଯସି । ଶତ୍ରୁର୍ଯଦୃଚ୍ଛଯା ଦୃଷ୍ଟୋ ନ ମୋକ୍ତଵ୍ଯଃ କୃତାତ୍ମନା ।। ୭.୬୮.
ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ତୁରନ୍ତ କହିଲେ: 'ତୁମେ କେଉଁଠି ମୋଠୁ ଜୀବନେ ମୁକ୍ତି ପାଇବ? ଯଦି ଶତ୍ରୁ ସଂଯୋଗରେ ଦେଖାଯାଏ, ଦୃଢ଼ ମନ ଧରିଥିବା ଲୋକ ତାକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
ଯୋ ହି ଵିକ୍ଲଵଯା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ପ୍ରସରଂ ଶତ୍ରଵେ ଦଦୌ । ସ ହତୋ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧିତ୍ଵାଦ୍ଯଥା କାପୁରୁଷସ୍ତଥା ।। ୭.୬୮.
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଅସ୍ଥିର ମନରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ସୁଯୋଗ ଦେଇଦିଅନ୍ତି, ସେ ଅପରାଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ଏହା ଏକ କାପୁରୁଷ ପରି।
ତସ୍ମାତ୍ସୁଦୃଷ୍ଟଂ କୁରୁ ଜୀଵଲୋକଂ ଶରୈଃ ଶିତୈସ୍ତ୍ଵାଂ ଵିଵିଧୈର୍ନଯାମି । ଯମସ୍ଯ ଗେହାଭିମୁଖଂ ହି ପାପଂ ରିପୁଂ ତ୍ରିଲୋକସ୍ଯ ଚ ରାଘଵସ୍ଯ ।। ୭.୬୮.
ତେଣୁ ଜୀବଜଗତକୁ ଭଲରେ ଦେଖ, ମୁଁ ବିଭିନ୍ନ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ତୁମକୁ, ଏ ଦୁଷ୍ଟ, ତିନି ଜଗତ ଓ ରାଘବଙ୍କର ଶତ୍ରୁ, ଯମଙ୍କ ଘରକୁ ନେଇଯିବି।