ଅର୍ଧାସନେନ ଶକ୍ରସ୍ଯ ରାଜ୍ଯାର୍ଧେନ ଚ ପାର୍ଥିଵଃ । ଵନ୍ଦ୍ଯମାନଃ ସୁରଗଣୈଃ ପ୍ରତିଜ୍ଞାମଧ୍ଯରୋହତ ।। ୭.୬୭.
ଦେବମାନେ ସମ୍ମାନ କରିବା ସମୟରେ, ରାଜା ଏକ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ନେଲେ — ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆସନ ଓ ରାଜ୍ୟର ଅର୍ଧ ଅଂଶ ନେବେ ।
ତସ୍ଯ ପାପମଭିପ୍ରାଯଂ ଵିଦିତ୍ଵା ପାକଶାସନଃ । ସାନ୍ତ୍ଵପୂର୍ଵମିଦଂ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ଯୁଵନାଶ୍ଵଜମ୍ ।। ୭.୬୭.
ତାଙ୍କର ଅପବିତ୍ର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଜାଣି, ଦେବମାନେ ପାଳନ କରୁଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର, ଯୁବନାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କଥା କହିଲେ ।
ରାଜା ତ୍ଵଂ ମାନୁଷେ ଲୋକେ ନ ତାଵତ୍ପୁରୁଷର୍ଷଭ । ଅକୃତ୍ଵା ପୃଥିଵୀଂ ଵଶ୍ଯାଂ ଦେଵରାଜ୍ଯମିହେଚ୍ଛସି ।। ୭.୬୭.
ମାନବ ଲୋକରେ ତୁମେ ରାଜା ହେବା ସତ୍ତ୍ୱରେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ପୃଥିବୀକୁ ନିଜ ଅଧୀନରେ ନେଇନଥିବା ସମୟରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଚାହୁଁଛ।
ଯଦି ଵୀର ସମଗ୍ରା ତେ ମେଦିନୀ ନିଖିଲା ଵଶେ । ଦେଵରାଜ୍ଯଂ କୁରୁଷ୍ଵେହ ସଭୃତ୍ଯବଲଵାହନଃ ।। ୭.୬୭.
ଯଦି ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ତୁମର ଅଧୀନରେ ଆସିଛି, ତେବେ ତୁମର ସେବକ, ସେନା ଓ ଯାନସାମଗ୍ରୀ ସହିତ ଦେବରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରିପାରିବ।
ଇନ୍ଦ୍ରମେଵଂ ବ୍ରୁଵାଣଂ ତଂ ମାନ୍ଧାତା ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ । କ୍ଵ ମେ ଶକ୍ର ପ୍ରତିହତଂ ଶାସନଂ ପୃଥିଵୀତଲେ ।। ୭.୬୭.
ଇନ୍ଦ୍ର ଏପରି କହିବା ପରେ, ମାନ୍ଧାତା ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ: ଶକ୍ର, ପୃଥିବୀରେ କେଉଁଠି ମୋ ଶାସନ ବାଧା ପାଇଛି?
ତମୁଵାଚ ସହସ୍ରାକ୍ଷୋ ଲଵଣୋ ନାମ ରାକ୍ଷସଃ । ମଧୁପୁତ୍ରୋ ମଧୁଵନେ ନ ତେ ଽ ଽଜ୍ଞାଂ କୁରୁତେ ଽନଘ ।। ୭.୬୭.
ସହସ୍ରାକ୍ଷ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: ମଧୁବନରେ ମଧୁଙ୍କ ପୁଅ ଲବଣ ନାମକ ଏକ ରାକ୍ଷସ ଅଛି, ସେ ତୁମ ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନେନାହିଁ, ନିର୍ମଳ ମନେ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵିପ୍ରିଯଂ ଘୋରଂ ସହସ୍ରାକ୍ଷେଣ ଭାଷିତମ୍ । ଵ୍ରୀଡିତୋ ଽଵାଙ୍ମୁଖୋ ରାଜା ଵ୍ଯାହର୍ତୁଂ ନ ଶଶାକ ହ ।। ୭.୬୭.
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମୁଖରୁ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଓ ଅପ୍ରିୟ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ, ମୁହଁ ନମାଇଲେ ଓ କିଛି କହିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଆମନ୍ତ୍ର୍ଯ ତୁ ସହସ୍ରାକ୍ଷଂ ହ୍ରିଯା କିଞ୍ଚିଦଵାଙ୍ମୁଖଃ । ପୁନରେଵାଗମଚ୍ଛ୍ରୀମାନିମଂ ଲୋକଂ ନରେଶ୍ଵରଃ ।। ୭.୬୭.
ସହସ୍ରାକ୍ଷଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି, ଲଜ୍ଜାରେ ମୁହଁ ନମାଇ, ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାଜା ପୁନି ନିଜ ଲୋକକୁ ଫେରିଗଲେ।
ସ କୃତ୍ଵା ହୃଦଯେ ଽମର୍ଷଂ ସଭୃତ୍ଯବଲଵାହନଃ । ଆଜଗାମ ମଧୋଃ ପୁତ୍ରଂ ଵଶେ କର୍ତୁମରିନ୍ଦମଃ ।। ୭.୬୭.
ହୃଦୟରେ କ୍ଷୋଭ ଧରି, ନିଜ ସେବକ, ସେନା ଓ ଯାନସାମଗ୍ରୀ ସହିତ, ଶତ୍ରୁ ଦମନ କରୁଥିବା ରାଜା ମଧୁଙ୍କ ପୁଅକୁ ଅଧୀନ କରିବାକୁ ଯାଇଲେ।
ସ କାଙ୍କ୍ଷମାଣୋ ଲଵଣଂ ଯୁଦ୍ଧାଯ ପୁରୁଷର୍ଷଭଃ । ଦୂତଂ ସମ୍ପ୍ରେଷଯାମାସ ସକାଶଂ ଲଵଣସ୍ଯ ହି ।। ୭.୬୭.
ଲବଣ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଏକ ଦୂତକୁ ଲବଣଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠାଇଲେ।
ସ ଗତ୍ଵା ଵିପ୍ରିଯାଣ୍ଯାହ ବହୂନି ମଧୁନଃ ସୁତମ୍ । ଵଦନ୍ତମେଵଂ ତଂ ଦୂତଂ ଭକ୍ଷଯାମାସ ରାକ୍ଷସଃ ।। ୭.୬୭.
ଦୂତ ଯାଇ, ମଧୁଙ୍କ ପୁଅକୁ ବହୁ ଅପ୍ରିୟ କଥା କହିଲା; ଏପରି କହିବା ସମୟରେ, ରାକ୍ଷସ ଦୂତକୁ ଖାଇଦେଲା।
ଚିରାଯମାଣେ ଦୂତେ ତୁ ରାଜା କ୍ରୋଧସମନ୍ଵିତଃ । ଅର୍ଦଯାମାସ ତଦ୍ରକ୍ଷଃ ଶରଵୃଷ୍ଟ୍ଯା ସମନ୍ତତଃ ।। ୭.୬୭.
ଦୂତ ଦେରି କରିବାରେ, ରାଜା କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ସେ ରାକ୍ଷସକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଶରବୃଷ୍ଟି କରି ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତତଃ ପ୍ରହସ୍ଯ ତଦ୍ରକ୍ଷଃ ଶୂଲଂ ଜଗ୍ରାହ ପାଣିନା । ଵଧାଯ ସାନୁବନ୍ଧସ୍ଯ ମୁମୋଚାଯୁଧମୁତ୍ତମମ୍ ।। ୭.୬୭.
ତାପରେ, ରାକ୍ଷସ ହସି, ହାତରେ ଶୂଳ ଧରିଲା ଓ ରାଜା ଓ ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡିଲା।
ତଚ୍ଛୂଲଂ ଦୀପ୍ଯମାନଂ ତୁ ସଭୃତ୍ଯବଲଵାହନମ୍ । ଭସ୍ମୀକୃତ୍ଵା ନୃପଂ ଭୂଯୋ ଲଵଣସ୍ଯାଗମତ୍କରମ୍ ।। ୭.୬୭.
ସେ ଦେଉଁଥିବା ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଶୂଳ, ସେବକ, ସେନା ଓ ଯାନସାମଗ୍ରୀ ସହିତ ରାଜାକୁ ଭସ୍ମ କରିଦେଲା, ପରେ ଲବଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଫେରିଗଲା।
ଏଵଂ ସ ରାଜା ସୁମହାନ୍ହତଃ ସବଲଵାହନଃ । ଶୂଲସ୍ଯ ତୁ ବଲଂ ସୌମ୍ଯ ଅପ୍ରମେଯମନୁତ୍ତମମ୍ ।। ୭.୬୭.
ଏଭଳି ଏ ମହାନ୍ ରାଜା, ସେନା ଓ ଯାନସାମଗ୍ରୀ ସହିତ ନିପାତିତ ହେଲେ; ଶୂଳର ଶକ୍ତି ଅତି ଅପରିମିତ ଓ ଅଦ୍ୱିତୀୟ।
ଶ୍ଵଃ ପ୍ରଭାତେ ତୁ ଲଵଣଂ ଵଧିଷ୍ଯସି ନ ସଂଶଯଃ । ଅଗୃହୀତାଯୁଧଂ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଧ୍ରୁଵୋ ହି ଵିଜଯସ୍ତଵ ।। ୭.୬୭.
କାଲି ପ୍ରଭାତରେ ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଲବଣକୁ ମାରିଦେବ; ଯଦି ସେ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇନାହିଁ, ତୁମ ଜିତିବା ନିଶ୍ଚିତ ଓ ଶୀଘ୍ର।
ଲୋକାନାଂ ସ୍ଵସ୍ତି ଚୈଵ ସ୍ଯାତ୍କୃତେ କର୍ମଣି ଚ ତ୍ଵଯା । ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଲଵଣସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ ।। ୭.୬୭.
ତୁମେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିଲେ, ସମସ୍ତ ଲୋକର ଭଲ ହେବ; ଲବଣ ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର ବିଷୟରେ ସବୁ କଥା ତୁମକୁ କହିଦିଆଯାଇଛି।
ଶୂଲସ୍ଯ ଚ ବଲଂ ଘୋରମପ୍ରମେଯଂ ନରର୍ଷଭ । ଵିନାଶଶ୍ଚୈଵ ମାନ୍ଧାତୁର୍ଯତ୍ତେନାଭୂଚ୍ଚ ପାର୍ଥିଵ ।। ୭.୬୭.
ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଶୂଳର ଭୟଙ୍କର ଓ ଅପରିମିତ ଶକ୍ତି, ଏବଂ ତାହାରେ ମାନ୍ଧାତୁଙ୍କ ନଶ୍ଟ ହେବା ଘଟଣା ତୁମକୁ କହିଦିଆଯାଇଛି।
ତ୍ଵଂ ଶ୍ଵଃ ପ୍ରଭାତେ ଲଵଣଂ ମହାତ୍ମନ୍ଵଧିଷ୍ଯସେ ନାତ୍ର ତୁ ସଂଶଯୋ ମେ । ଶୂଲଂ ଵିନା ନିର୍ଗତମାମିଷାର୍ଥେ ଧ୍ରୁଵୋ ଜଯସ୍ତେ ଭଵିତା ନରେନ୍ଦ୍ର ।। ୭.୬୭.
କାଲି ପ୍ରଭାତରେ, ମହାତ୍ମା, ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଲବଣକୁ ମାରିଦେବ; ଏଥିରେ ମୋର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ସେ ମାଂସ ନିମିତ୍ତରେ ଶୂଳ ଛାଡି ଘରୁ ବାହାରିବ, ତୁମ ଜିତିବା ନିଶ୍ଚିତ, ରାଜା।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତଷଷ୍ଟିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏଭଳି ଆର୍ଷ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ସପ୍ତଷଷ୍ଠିତମ ସର୍ଗର ଶେଷ।
କଥାଂ କଥଯତାଂ ତେଷାଂ ଜଯଂ ଚାକାଙ୍କ୍ଷତାଂ ଶୁଭମ୍ । ଵ୍ଯତୀତା ରଜନୀ ଶୀଘ୍ରଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ।। ୭.୬୮.
ସେମାନେ କଥା କହିବାରେ ଏବଂ ଶୁଭ ଜୟ ଆଶା କରିବାରେ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ପାଇଁ ରାତି ଶୀଘ୍ର ଭାବେ କଟିଗଲା।
ତତଃ ପ୍ରଭାତେ ଵିମଲେ ତସ୍ମିନ୍କାଲେ ସ ରାକ୍ଷସଃ । ନିର୍ଗତସ୍ତୁ ପୁରାଦ୍ଧୀରୋ ଭକ୍ଷ୍ଯାହାରପ୍ରଚୋଦିତଃ ।। ୭.୬୮.
ସେଇ ପବିତ୍ର ପ୍ରଭାତରେ, ଦୃଢ଼ ମନ ଧରିଥିବା ରାକ୍ଷସ ଭୋକ ଓ ଖାଇବା ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଉଦ୍ଦିପିତ ହୋଇ ସହର ଛାଡ଼ିଦେଲା।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ଵୀରଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ଯମୁନାଂ ନଦୀମ୍ । ତୀର୍ତ୍ଵା ମଧୁପୁରଦ୍ଵାରି ଧନୁଷ୍ପାଣିରତିଷ୍ଠତ ।। ୭.୬୮.
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ବୀର ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଯମୁନା ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କରି, ମଧୁପୁର ଦ୍ୱାରରେ ଧନୁଷ ହାତରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।
ତତୋ ଽର୍ଧଦିଵସେ ପ୍ରାପ୍ତେ କ୍ରୂରକର୍ମା ସ ରାକ୍ଷସଃ । ଆଗଚ୍ଛଦ୍ବହୁସାହସ୍ରଂ ପ୍ରାଣିନାଂ ଭାରମୁଦ୍ଵହନ୍ ।। ୭.୬୮.
ଅର୍ଧ ଦିନ ଗଲା ପରେ, ସେଇ କ୍ରୂର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସ ଅନେକ ହଜାର ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭାର ବୋହି ଆସିଗଲା।
ତତୋ ଦଦର୍ଶ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ସ୍ଥିତଂ ଦ୍ଵାରି ଧୃତାଯୁଧମ୍ । ତମୁଵାଚ ତତୋ ରକ୍ଷଃ କିମନେନ କରିଷ୍ଯସି ।। ୭.୬୮.
ତାପରେ ସେ ଦେଖିଲା ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଦ୍ୱାରରେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି ଉଭା ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲା: 'ଏହା ଦ୍ୱାରା କଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?'
ଈଦୃଶାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ସାଯୁଧାନାଂ ନରାଧମ । ଭକ୍ଷିତାନି ମଯା ରୋଷାତ୍କାଲମାକାଙ୍କ୍ଷସେ ନୁ କିମ୍ ।। ୭.୬୮.
'ତୁମ ପରି ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ମନୁଷ୍ୟକୁ ମୁଁ କ୍ରୋଧରେ ଭକ୍ଷି ଦେଇଛି—ତୁମେ ମଧ୍ୟ ତୁମର ସମୟ ଆଶା କରୁଛ?'
ଆହାରଶ୍ଚାସ୍ଯ ସମ୍ପୂର୍ଣୋ ମମାଯଂ ପୁରୁଷାଧମ । ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ଽଦ୍ଯ ମୁଖଂ କଥମାସାଦ୍ଯ ଦୁର୍ମତେ ।। ୭.୬୮.
'ମୋର ଭୋକ ଏବେ ତୁମେ ଦ୍ୱାରା ପୂରଣ ହେଲା, ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଷ୍ଟ, ଆଜି ତୁମେ ନିଜେ ମୋ ମୁହଁରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛ—କିପରି ଆସିଲା, ଦୁଷ୍ଟମନ?'
ତସ୍ଯୈଵଂ ଭାଷମାଣସ୍ଯ ହସତଶ୍ଚ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ଵୀର୍ଯସମ୍ପନ୍ନୋ ରୋଷାଦଶ୍ରୂଣ୍ଯଵାସୃଜତ୍ ।। ୭.୬୮.
ସେ ଏଭଳି କହୁଥିବା ବେଳେ, ବାରମ୍ବାର ହସୁଥିବା ସମୟରେ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ବୀରତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, କ୍ରୋଧରେ ଅଶ୍ରୁ ଝାଡିଲେ।
ତସ୍ଯ ରୋଷାଭିଭୂତସ୍ଯ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ତେଜୋମଯା ମରୀଚ୍ଯସ୍ତୁ ସର୍ଵଗାତ୍ରୈର୍ଵିନିଷ୍ପତନ୍ ।। ୭.୬୮.
କ୍ରୋଧରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ, ମହାତ୍ମା ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ଦେହରୁ ଶକ୍ତିର ରଶ୍ମି ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରୁ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲା।
ଉଵାଚ ଚ ସୁସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ତଂ ନିଶାଚରମ୍ । ଯୋଦ୍ଧୁମିଚ୍ଛାମି ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧେ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଯୁଦ୍ଧଂ ତ୍ଵଯା ସହ ।। ୭.୬୮.
ଏବେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ସେଇ ରାତିରେ ଘୁଞ୍ଚୁଥିବା ରାକ୍ଷସକୁ କହିଲେ: 'ମୁଁ ତୋତେ ସହ ଏକାଏକି ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ଦୁଷ୍ଟମନ!'