କୁଶମୁଷ୍ଟିମୁପାଦାଯ ଲଵଂ ଚୈଵ ତୁ ସ ଦ୍ଵିଜଃ । ଵାଲ୍ମୀକିଃ ପ୍ରଦଦୌ ତାଭ୍ଯାଂ ରକ୍ଷାଂ ଭୂତଵିନାଶିନୀମ୍ ।। ୭.୬୬.
ଏକ ମୁଠି କୁଶ ଓ କିଛି ଲବା ନେଇ, ବାଲ୍ମୀକି ମୁନି ସେମାନଙ୍କୁ ଭୂତପ୍ରେତ ନଶ୍ୱନ କରୁଥିବା ସୁରକ୍ଷା କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ଯସ୍ତଯୋଃ ପୂର୍ଵଜୋ ଜାତଃ ସ କୁଶୈର୍ମନ୍ତ୍ରସତ୍କୃତୈଃ । ନିର୍ମାର୍ଜନୀଯସ୍ତୁ ତଦା କୁଶ ଇତ୍ଯସ୍ଯ ନାମ ତତ୍ ।। ୭.୬୬.
ଯିଏ ଦୁଇ ଭାଇଁ ମଧ୍ୟରୁ ବଡ଼, ସେ କୁଶ ଓ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଥିଲେ; ତେଣୁ ସେ ନିର୍ମାର୍ଜନ କରାଯାଇ 'କୁଶ' ନାମ ହେଲା।
ଯଶ୍ଚାଵରୋ ଭଵେତ୍ତାଭ୍ଯାଂ ଲଵେନ ସ ସମାହିତଃ । ନିର୍ମାର୍ଜନୀଯୋ ଵୃଦ୍ଧାଭିର୍ଲଵ ଇତ୍ଯେଵ ନାମତଃ ।। ୭.୬୬.
ଯିଏ ଛୋଟ, ସେ ଲବା ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମାର୍ଜନ କରାଯାଇ ବଡ଼ମାନେ ତାଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କଲେ; ତେଣୁ ସେ 'ଲବ' ନାମ ହେଲା।
ଏଵଂ କୁଶଲଵୌ ନାମ୍ନା ତାଵୁଭୌ ଯମଜାତକୌ । ମତ୍କୃତାଭ୍ଯାଂ ଚ ନାମଭ୍ଯାଂ ଖ୍ଯାତିଯୁକ୍ତୌ ଭଵିଷ୍ଯତଃ ।। ୭.୬୬.
ଏଭଳି ଭାବରେ, ଶୀତାଙ୍କୁ ଯେଉଁ ଦୁଇ ପୁଅ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ 'କୁଶ' ଓ 'ଲବ' ନାମ ଦିଆଯିଲା; ମୋ ଦିଆ ଏହି ନାମ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବେ।
ତାଂ ରକ୍ଷାଂ ଜଗୃହୁସ୍ତାଶ୍ଚ ମୁନିହସ୍ତାତ୍ସମାହିତାଃ । ଅକୁର୍ଵଂଶ୍ଚ ତତୋ ରକ୍ଷାଂ ତଯୋର୍ଵିଗତକଲ୍ମଷାଃ ।। ୭.୬୬.
ସେମାନେ ମୁନିଙ୍କର ହାତରୁ ଏହି ରକ୍ଷା କ୍ରିୟାକୁ ଏକାଗ୍ରତାରେ ଗ୍ରହଣ କରିଲେ । ପରେ, ଦୁଷ୍ଟତାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଦୁଇଜଣ ଏହି ରକ୍ଷା କ୍ରିୟାକୁ କରିଲେ ।
ତଥା ତାଂ କ୍ରିଯମାଣାଂ ଚ ଵୃଦ୍ଧାଭିର୍ଜନ୍ମ ନାମ ଚ । ସଙ୍କୀର୍ତନଂ ଚ ରାମସ୍ଯ ସୀତାଯାଃ ପ୍ରସଵୌ ଶୁଭୌ ।। ୭.୬୬.
ଏହି କ୍ରିୟା ବୃଦ୍ଧା ମହିଳାମାନେ କରିବା ସମୟରେ, ସେମାନଙ୍କର ଜନ୍ମ, ନାମକରଣ ଓ ସୀତାଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କର ଶୁଭ ଜନ୍ମ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଲା, ଏବଂ ରାମଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ ହେଲା ।
ଅର୍ଧରାତ୍ରେ ତୁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ଶୁଶ୍ରାଵ ସୁମହତ୍ପ୍ରିଯମ୍ । ପର୍ଣଶାଲାଂ ତତୋ ଗତ୍ଵା ମାତର୍ଦିଷ୍ଟ୍ଯେତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୬୬.
ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ ଶତୃଘ୍ନ ଅତି ଆନନ୍ଦଦାୟକ ସମ୍ବାଦ ଶୁଣିଲେ । ପର୍ଣ୍ଣଶାଳାକୁ ଯାଇ, ସେ ମାଆଁଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଭାଗ୍ୟରେ ଭଲ ହେଲା!'
ତଥା ତସ୍ଯ ପ୍ରହୃଷ୍ଟସ୍ଯ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ଵ୍ଯତୀତା ଵାର୍ଷିକୀ ରାତ୍ରିଃ ଶ୍ରାଵଣୀ ଲଘୁଵିକ୍ରମଃ ।। ୭.୬୬.
ଏଭଳି ଆନନ୍ଦିତ ଓ ଉତ୍ତମ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ପାଇଁ, ଶ୍ରାବଣ ମାସର ବାର୍ଷିକ ରାତି ଶୀଘ୍ର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲା ।
ପ୍ରଭାତେ ସୁମହାଵୀର୍ଯଃ କୃତ୍ଵା ପୌର୍ଵାହ୍ଣିକୀଂ କ୍ରିଯାମ୍ । ମୁନିଂ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିରାମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଯଯୌ ପଶ୍ଚାନ୍ମୁଖଃ ପୁନଃ ।। ୭.୬୬.
ପ୍ରଭାତେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶତୃଘ୍ନ ପୂର୍ବାହ୍ନ କ୍ରିୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ମୁନିଙ୍କୁ ହାତ ଜୋଡି ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଇ, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଦେଖିଲେ ।
ସ ଗତ୍ଵା ଯମୁନାତୀରଂ ସପ୍ତରାତ୍ରୋଷିତଃ ପଥି । ଋଷୀଣାଂ ପୁଣ୍ଯକୀର୍ତୀନାମାଶ୍ରମେ ଵାସମଭ୍ଯଯାତ୍ ।। ୭.୬୬.
ସେ ଯମୁନା ତୀରକୁ ପହଞ୍ଚି, ପଥରେ ସାତ ରାତି ଅତିକ୍ରମ କରି, ପୁନ୍ୟ କୀର୍ତି ଥିବା ଋଷିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଆସିଲେ ।
ସ ତତ୍ର ମୁନିଭିଃ ସାର୍ଧଂ ଭାର୍ଗଵପ୍ରମୁଖୈର୍ନୃପଃ । କଥାଭିରଭିରୂପାଭିର୍ଵାସଂ ଚକ୍ରେ ମହାଯଶାଃ ।। ୭.୬୬.
ସେଠାରେ, ଭାର୍ଗବ ଓ ଅନ୍ୟ ମୁନିମାନଙ୍କ ସହିତ, ମହାକୀର୍ତି ରାଜା ଆନନ୍ଦମୟ କଥାବାର୍ତାରେ ସମୟ କଟାଇଲେ ।
ସ କାଞ୍ଚନାଦ୍ଯୈର୍ମୁନିଭିଃ ସମେତୋ ରଘୁପ୍ରଵୀରୋ ରଜନୀଂ ତଦାନୀମ୍ । କଥାପ୍ରକାରୈର୍ବହୁଭିର୍ମହାତ୍ମା ଵିରାମଯାମାସ ନରେନ୍ଦ୍ରସୂନୁଃ ।। ୭.୬୬.
ସେ ସମୟରେ, ସୁନା ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଥିବା ମୁନିମାନଙ୍କ ସହିତ ରଘୁବଂଶର ଶୂରବୀର, ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ, ବହୁ ପ୍ରକାର କଥାରେ ରାତି କଟାଇଲେ ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଷଟ୍ଷଷ୍ଟିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି, ଶ୍ରୀମଦ୍ ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଷଷ୍ଠି-ଛଉଁ ସର୍ଗ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣରେ ମହାକବି ଭାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ପୁରାତନ ଓ ପବିତ୍ର କାବ୍ୟରେ ସମାପ୍ତ ହେଲା ।
ଅଥ ରାତ୍ର୍ଯାଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତାଯାଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ଭୃଗୁନନ୍ଦନମ୍ । ପପ୍ରଚ୍ଛ ଚ୍ଯଵନଂ ଵିପ୍ରଂ ଲଵଣସ୍ଯ ଯଥା ବଲମ୍ ।। ୭.୬୭.
ତାପରେ, ରାତି ଆସିବା ସମୟରେ, ଶତୃଘ୍ନ ଭୃଗୁବଂଶୀ ଚ୍ୟବନ ମୁନିଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, ଲବଣାସୁରଙ୍କ ଶକ୍ତି କେତେ ।
ଶୂଲସ୍ଯ ଚ ବଲଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍କେ ଚ ପୂର୍ଵଂ ଵିନାଶିତାଃ । ଅନେନ ଶୂଲମୁଖ୍ଯେନ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଯୁଦ୍ଧମୁପାଗତାଃ ।। ୭.୬୭.
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶୂଳର ଶକ୍ତି କେତେ ଏବଂ ଏହି ପ୍ରମୁଖ ଶୂଳ ଦ୍ୱାରା କେଉଁଠି ଏକା ଯୁଦ୍ଧରେ କେଉଁମାନେ ପୂର୍ବରୁ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ, ସେଥିରେ କହ ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହାତେଜାଶ୍ଚ୍ଯଵନୋ ରଘୁନନ୍ଦନମ୍ ।। ୭.୬୭.
ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ଏହି ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ମହାତ୍ମା ଚ୍ୟବନ ରଘୁବଂଶୀଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ ।
ଅସଙ୍ଖ୍ଯେଯାନି କର୍ମାଣି ଯାନ୍ଯସ୍ଯ ରଘୁନନ୍ଦନ । ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁଵଂଶପ୍ରଭଵେ ଯଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ତଚ୍ଛୃଣଷ୍ଵ ମେ ।। ୭.୬୭.
ହେ ରଘୁବଂଶୀ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟ ଅସଂଖ୍ୟ । ଯାହା ଘଟିଛି, ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି, ଶୁଣ ।
ଅଯୋଧ୍ଯାଯାଂ ପୁରା ରାଜା ଯୁଵନାଶ୍ଵସୁତୋ ବଲୀ । ମାନ୍ଧାତେତି ସ ଵିଖ୍ଯାତସ୍ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ।। ୭.୬୭.
ଏକ ସମୟରେ ଅୟୋଧ୍ୟାରେ, ଯୁବନାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁଅ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ମାନ୍ଧାତା ଥିଲେ, ତିନି ଲୋକରେ ତାଙ୍କର ବୀରତା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ।
ସ କୃତ୍ଵା ପୃଥିଵୀଂ କୃତ୍ସ୍ନାଂ ଶାସନେ ପୃଥିଵୀପତିଃ । ସୁରଲୋକମିତୋ ଜେତୁମୁଦ୍ଯୋଗମକରୋନ୍ନୃପଃ ।। ୭.୬୭.
ସେ ପୃଥିବୀର ଏକାଧିକାର କରି, ଦେବ ଲୋକ କୁ ଜିତିବା ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କଲେ ।
ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଚ ଭଯଂ ତୀଵ୍ରଂ ସୁରାଣାଂ ଚ ମହାତ୍ମନାମ୍ । ମାନ୍ଧାତରି କୃତୋଦ୍ଯୋଗେ ଦେଵଲୋକଜିଗୀଷଯା ।। ୭.୬୭.
ମାନ୍ଧାତା ଦେବ ଲୋକ ଜିତିବା ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କରିବା ସମୟରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ମହାତ୍ମା ଦେବମାନେ ଭୟଭିତ ହେଲେ ।
ଅର୍ଧାସନେନ ଶକ୍ରସ୍ଯ ରାଜ୍ଯାର୍ଧେନ ଚ ପାର୍ଥିଵଃ । ଵନ୍ଦ୍ଯମାନଃ ସୁରଗଣୈଃ ପ୍ରତିଜ୍ଞାମଧ୍ଯରୋହତ ।। ୭.୬୭.
ଦେବମାନେ ସମ୍ମାନ କରିବା ସମୟରେ, ରାଜା ଏକ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ନେଲେ — ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆସନ ଓ ରାଜ୍ୟର ଅର୍ଧ ଅଂଶ ନେବେ ।
ତସ୍ଯ ପାପମଭିପ୍ରାଯଂ ଵିଦିତ୍ଵା ପାକଶାସନଃ । ସାନ୍ତ୍ଵପୂର୍ଵମିଦଂ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ଯୁଵନାଶ୍ଵଜମ୍ ।। ୭.୬୭.
ତାଙ୍କର ଅପବିତ୍ର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଜାଣି, ଦେବମାନେ ପାଳନ କରୁଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର, ଯୁବନାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କଥା କହିଲେ ।
ରାଜା ତ୍ଵଂ ମାନୁଷେ ଲୋକେ ନ ତାଵତ୍ପୁରୁଷର୍ଷଭ । ଅକୃତ୍ଵା ପୃଥିଵୀଂ ଵଶ୍ଯାଂ ଦେଵରାଜ୍ଯମିହେଚ୍ଛସି ।। ୭.୬୭.
ମାନବ ଲୋକରେ ତୁମେ ରାଜା ହେବା ସତ୍ତ୍ୱରେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ପୃଥିବୀକୁ ନିଜ ଅଧୀନରେ ନେଇନଥିବା ସମୟରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଚାହୁଁଛ।
ଯଦି ଵୀର ସମଗ୍ରା ତେ ମେଦିନୀ ନିଖିଲା ଵଶେ । ଦେଵରାଜ୍ଯଂ କୁରୁଷ୍ଵେହ ସଭୃତ୍ଯବଲଵାହନଃ ।। ୭.୬୭.
ଯଦି ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ତୁମର ଅଧୀନରେ ଆସିଛି, ତେବେ ତୁମର ସେବକ, ସେନା ଓ ଯାନସାମଗ୍ରୀ ସହିତ ଦେବରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରିପାରିବ।
ଇନ୍ଦ୍ରମେଵଂ ବ୍ରୁଵାଣଂ ତଂ ମାନ୍ଧାତା ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ । କ୍ଵ ମେ ଶକ୍ର ପ୍ରତିହତଂ ଶାସନଂ ପୃଥିଵୀତଲେ ।। ୭.୬୭.
ଇନ୍ଦ୍ର ଏପରି କହିବା ପରେ, ମାନ୍ଧାତା ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ: ଶକ୍ର, ପୃଥିବୀରେ କେଉଁଠି ମୋ ଶାସନ ବାଧା ପାଇଛି?
ତମୁଵାଚ ସହସ୍ରାକ୍ଷୋ ଲଵଣୋ ନାମ ରାକ୍ଷସଃ । ମଧୁପୁତ୍ରୋ ମଧୁଵନେ ନ ତେ ଽ ଽଜ୍ଞାଂ କୁରୁତେ ଽନଘ ।। ୭.୬୭.
ସହସ୍ରାକ୍ଷ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: ମଧୁବନରେ ମଧୁଙ୍କ ପୁଅ ଲବଣ ନାମକ ଏକ ରାକ୍ଷସ ଅଛି, ସେ ତୁମ ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନେନାହିଁ, ନିର୍ମଳ ମନେ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵିପ୍ରିଯଂ ଘୋରଂ ସହସ୍ରାକ୍ଷେଣ ଭାଷିତମ୍ । ଵ୍ରୀଡିତୋ ଽଵାଙ୍ମୁଖୋ ରାଜା ଵ୍ଯାହର୍ତୁଂ ନ ଶଶାକ ହ ।। ୭.୬୭.
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମୁଖରୁ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଓ ଅପ୍ରିୟ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ, ମୁହଁ ନମାଇଲେ ଓ କିଛି କହିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଆମନ୍ତ୍ର୍ଯ ତୁ ସହସ୍ରାକ୍ଷଂ ହ୍ରିଯା କିଞ୍ଚିଦଵାଙ୍ମୁଖଃ । ପୁନରେଵାଗମଚ୍ଛ୍ରୀମାନିମଂ ଲୋକଂ ନରେଶ୍ଵରଃ ।। ୭.୬୭.
ସହସ୍ରାକ୍ଷଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି, ଲଜ୍ଜାରେ ମୁହଁ ନମାଇ, ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାଜା ପୁନି ନିଜ ଲୋକକୁ ଫେରିଗଲେ।
ସ କୃତ୍ଵା ହୃଦଯେ ଽମର୍ଷଂ ସଭୃତ୍ଯବଲଵାହନଃ । ଆଜଗାମ ମଧୋଃ ପୁତ୍ରଂ ଵଶେ କର୍ତୁମରିନ୍ଦମଃ ।। ୭.୬୭.
ହୃଦୟରେ କ୍ଷୋଭ ଧରି, ନିଜ ସେବକ, ସେନା ଓ ଯାନସାମଗ୍ରୀ ସହିତ, ଶତ୍ରୁ ଦମନ କରୁଥିବା ରାଜା ମଧୁଙ୍କ ପୁଅକୁ ଅଧୀନ କରିବାକୁ ଯାଇଲେ।
ସ କାଙ୍କ୍ଷମାଣୋ ଲଵଣଂ ଯୁଦ୍ଧାଯ ପୁରୁଷର୍ଷଭଃ । ଦୂତଂ ସମ୍ପ୍ରେଷଯାମାସ ସକାଶଂ ଲଵଣସ୍ଯ ହି ।। ୭.୬୭.
ଲବଣ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଏକ ଦୂତକୁ ଲବଣଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠାଇଲେ।