ସ ଭୋଜନଂ ଵସିଷ୍ଠାଯ ପତ୍ନ୍ଯା ସାର୍ଧମୁପାହରତ୍ । ମଦଯନ୍ତ୍ଯା ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ସାମିଷଂ ରକ୍ଷସା ହୃତମ୍ ।। ୭.୬୫.
ସେ ମାନବ ମାଂସ ଭକ୍ଷକ, ମଦୟନ୍ତୀ, ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ, ରାକ୍ଷସ ନେଇଥିବା ମାଂସ ଭୋଜନ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ପରିବେଶନ କଲେ।
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତଦାମିଷଂ ଵିପ୍ରୋ ମାନୁଷଂ ଭାଜନଂ ଗତମ୍ । କ୍ରୋଧେନ ମହତା ଽ ଽଵିଷ୍ଟୋ ଵ୍ଯାହର୍ତୁମୁପଚକ୍ରମେ ।। ୭.୬୫.
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜାଣିଲେ ଯେ, ପାତ୍ରରେ ରଖାଯାଇଥିବା ମାଂସ ମାନବ ମାଂସ; ସେ ବଡ଼ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଯସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ଭୋଜନଂ ରାଜନ୍ମମୈତଦ୍ଦାତୁମିଚ୍ଛସି । ତସ୍ମାଦ୍ଭୋଜନମେତତ୍ତେ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ ।। ୭.୬୫.
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ମୋତେ ଏହି ଭୋଜନ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେଣୁ ଏହି ଭୋଜନ ତୁମର ହେବ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତୁ ସୌଦାସସ୍ତୋଯଂ ଜଗ୍ରାହ ପାଣିନା । ଵସିଷ୍ଠଂ ଶପ୍ତୁମାରେଭେ ଭାର୍ଯା ଚୈନମଵାରଯତ୍ ।। ୭.୬୫.
ତାପରେ ସଉଦାସ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ହାତରେ ପାଣି ନେଇ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଶାପ ଦେବାକୁ ଯାଉଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ତାଙ୍କୁ ରୋକିଲେ।
ରାଜନ୍ପ୍ରଭୁର୍ଯତୋ ଽସ୍ମାକଂ ଵସିଷ୍ଠୋ ଭଗଵାନୃଷିଃ । ପ୍ରତିଶପ୍ତୁଂ ନ ଶକ୍ତସ୍ତ୍ଵଂ ଦେଵତୁଲ୍ଯଂ ପୁରୋଧସମ୍ ।। ୭.୬୫.
ହେ ରାଜା, ବସିଷ୍ଠ ଭଗବାନ ଋଷି ଆମର ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ଦେବତା ସମାନ ଏହି ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଶାପ ଦେବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହଁ।
ତତଃ କ୍ରୋଧମଯଂ ତୋଯଂ ତେଜୋବଲସମନ୍ଵିତମ୍ । ଵ୍ଯସର୍ଜଯତ ଧର୍ମାତ୍ମା ତତଃ ପାଦୌ ସିଷେଚ ଚ ।। ୭.୬୫.
ତାପରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା, କ୍ରୋଧ ଓ ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଳକୁ ଭୁଲି ଦେଲେ ଏବଂ ଏହାରେ ପାଦ ଧୋଇଲେ।
ତେନାସ୍ଯ ରାଜ୍ଞସ୍ତୌ ପାଦୌ ତଦା କଲ୍ମାଷତାଂ ଗତୌ । ତଦାପ୍ରଭୃତି ରାଜା ଽସୌ ସୌଦାସଃ ସୁମହାଯଶାଃ । କଲ୍ମାଷପାଦଃ ସଂଵୃତ୍ତଃ ଖ୍ଯାତଶ୍ଚୈଵ ତଥା ନୃପଃ ।। ୭.୬୫.
ଏହି କାରଣରୁ ସେଇ ରାଜାଙ୍କର ପାଦ ତାକ୍ବେଳେ କଳା ଦାଗ ହେଲା। ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା ସୌଦାସଙ୍କୁ 'କଳ୍ମାଷପାଦ' ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ ଏବଂ ଏହି ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।
ସ ରାଜା ସହ ପତ୍ନ୍ଯା ଵୈ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ । ପୁନର୍ଵସିଷ୍ଠଂ ପ୍ରୋଵାଚ ଯଦୁକ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମରୂପିଣା ।। ୭.୬୫.
ସେ ରାଜା ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ବାରମ୍ବାର ଶିର ନମାଇ ମହାର୍ଷି ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ପୁଣି ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ କହିଲେ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ପାର୍ଥିଵେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ରକ୍ଷସା ଵିକୃତଂ ଚ ତତ୍ । ପୁନଃ ପ୍ରୋଵାଚ ରାଜାନଂ ଵସିଷ୍ଠଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭମ୍ ।। ୭.୬୫.
ସେଇ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ରାଜାଙ୍କ ଦୁଃଖର କଥା ଶୁଣି, ବସିଷ୍ଠ ମହାର୍ଷି ପୁଣି ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାହା ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ମଯା ରୋଷପରୀତେନ ଯଦିଦଂ ଵ୍ଯାହୃତଂ ଵଚଃ । ନୈତଚ୍ଛକ୍ଯଂ ଵୃଥା କର୍ତୁଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ଚ ତେ ଵରମ୍ ।। ୭.୬୫.
ମୁଁ କ୍ରୋଧରେ ଯାହା କହିଦେଇଛି, ତାହା ପଛେ ନେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବି।
କାଲୋ ଦ୍ଵାଦଶ ଵର୍ଷାଣି ଶାପସ୍ଯାନ୍ତୋ ଭଵିଷ୍ଯତି । ମତ୍ପ୍ରାସାଦାଚ୍ଚ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଵ୍ଯତୀତଂ ନ ସ୍ମରିଷ୍ଯସି ।। ୭.୬୫.
ଏହି ଶାପ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିବ; ମୋ ଦୟାରେ, ରାଜା, ତୁମେ ଗତକାଳର କିଛି ମନେ ପକାଇବେ ନାହିଁ।
ଏଵଂ ସ ରାଜା ତଂ ଶାପମୁପଭୁଜ୍ଯାରିସୂଦନଃ । ପ୍ରତିଲେଭେ ପୁନା ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରଜାଶ୍ଚୈଵାନ୍ଵପାଲଯତ୍ ।। ୭.୬୫.
ଏଭଳି ଭାବରେ ଶାପ ଭୋଗ କରି, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଶ୍ୱନ କରୁଥିବା ସେଇ ରାଜା ପୁଣି ରାଜ୍ୟ ପାଇଲେ ଏବଂ ପୁଣି ଜନସାଧାରଣଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲେ।
ତସ୍ଯ କଲ୍ମାଷପାଦସ୍ଯ ଯଜ୍ଞସ୍ଯାଯତନଂ ଶୁଭମ୍ । ଆଶ୍ରମସ୍ଯ ସମୀପେ ଽସ୍ଯ ଯନ୍ମାଂ ପୃଚ୍ଛସି ରାଘଵ ।। ୭.୬୫.
ଯେ କଳ୍ମାଷପାଦଙ୍କ ଶୁଭ ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପ ବିଷୟରେ ତୁମେ ପଚାରିଛ, ରାଘବ, ସେଠା ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ନିକଟରେ ଅଛି।
ତସ୍ଯ ତାଂ ପାର୍ଥିଵେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ କଥାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁଦାରୁଣାମ୍ । ଵିଵେଶ ପର୍ଣଶାଲାଯାଂ ମହର୍ଷିମଭିଵାଦ୍ଯ ଚ ।। ୭.୬୫.
ସେଇ ରାଜାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ପର୍ଣ୍ଣଶାଳାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ମହାର୍ଷିଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ନମସ୍କାର କଲେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚଷଷ୍ଟିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚଷଷ୍ଠିତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ଯାମେଵ ରାତ୍ରିଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ପର୍ଣଶାଲାମୁପାଵିଶତ୍ । ତାମେଵ ରାତ୍ରିଂ ସୀତାପି ପ୍ରସୂତା ଦାରକଦ୍ଵଯମ୍ ।। ୭.୬୬.
ଯେ ରାତିରେ ଶତୃଘ୍ନ ପର୍ଣ୍ଣଶାଳାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ସେଇ ରାତିରେ ଶୀତା ଦୁଇଟି ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ତତୋ ଽର୍ଧରାତ୍ରସମଯେ ବାଲକା ମୁନିଦାରକାଃ । ଵାଲ୍ମୀକେଃ ପ୍ରିଯମାଚଖ୍ଯୁଃ ସୀତାଯାଃ ପ୍ରସଵଂ ଶୁଭମ୍ ।। ୭.୬୬.
ତାପରେ ଅର୍ଧରାତ୍ରି ବେଳେ, ମୁନିଙ୍କ ଛୁଆମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଶୀତାଙ୍କର ଶୁଭ ପ୍ରସବ ଖବର ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ଭଗଵନ୍ରାମପତ୍ନୀ ସା ପ୍ରସୂତା ଦାରକଦ୍ଵଯମ୍ । ତତୋ ରକ୍ଷାଂ ମହାତେଜଃ କୁରୁ ଭୂତଵିନାଶିନୀମ୍ ।। ୭.୬୬.
ଭଗବାନ ରାମଙ୍କ ଜଣେ ପତ୍ନୀ ଦୁଇଟି ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଛନ୍ତି; ଏହିପରି, ମହାତେଜସ୍ୱୀ, ଭୂତପ୍ରେତ ନଶ୍ୱନ କରୁଥିବା ସୁରକ୍ଷା କାର୍ଯ୍ୟ କର।
ତେଷାଂ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମହର୍ଷିଃ ସମୁପାଗମତ୍ । ବାଲଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରତୀକାଶୌ ଦେଵପୁତ୍ରୌ ମହୌଜସୌ ।। ୭.୬୬.
ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ମହାର୍ଷି ଆସିଲେ; ସେ ଦୁଇ ପୁଅ ନବଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ।
ଜଗାମ ତତ୍ର ହୃଷ୍ଟାତ୍ମା ଦଦର୍ଶ ଚ କୁମାରକୌ । ଭୂତଘ୍ନୀଂ ଚାକରୋତ୍ତାଭ୍ଯାଂ ରକ୍ଷାଂ ରକ୍ଷୋଵିନାଶିନୀମ୍ ।। ୭.୬୬.
ସେଠାକୁ ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ଯାଇ, ସେ ଦୁଇଟି ପୁଅକୁ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ଭୂତପ୍ରେତ ନଶ୍ୱନ କରୁଥିବା ସୁରକ୍ଷା କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
କୁଶମୁଷ୍ଟିମୁପାଦାଯ ଲଵଂ ଚୈଵ ତୁ ସ ଦ୍ଵିଜଃ । ଵାଲ୍ମୀକିଃ ପ୍ରଦଦୌ ତାଭ୍ଯାଂ ରକ୍ଷାଂ ଭୂତଵିନାଶିନୀମ୍ ।। ୭.୬୬.
ଏକ ମୁଠି କୁଶ ଓ କିଛି ଲବା ନେଇ, ବାଲ୍ମୀକି ମୁନି ସେମାନଙ୍କୁ ଭୂତପ୍ରେତ ନଶ୍ୱନ କରୁଥିବା ସୁରକ୍ଷା କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ଯସ୍ତଯୋଃ ପୂର୍ଵଜୋ ଜାତଃ ସ କୁଶୈର୍ମନ୍ତ୍ରସତ୍କୃତୈଃ । ନିର୍ମାର୍ଜନୀଯସ୍ତୁ ତଦା କୁଶ ଇତ୍ଯସ୍ଯ ନାମ ତତ୍ ।। ୭.୬୬.
ଯିଏ ଦୁଇ ଭାଇଁ ମଧ୍ୟରୁ ବଡ଼, ସେ କୁଶ ଓ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଥିଲେ; ତେଣୁ ସେ ନିର୍ମାର୍ଜନ କରାଯାଇ 'କୁଶ' ନାମ ହେଲା।
ଯଶ୍ଚାଵରୋ ଭଵେତ୍ତାଭ୍ଯାଂ ଲଵେନ ସ ସମାହିତଃ । ନିର୍ମାର୍ଜନୀଯୋ ଵୃଦ୍ଧାଭିର୍ଲଵ ଇତ୍ଯେଵ ନାମତଃ ।। ୭.୬୬.
ଯିଏ ଛୋଟ, ସେ ଲବା ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମାର୍ଜନ କରାଯାଇ ବଡ଼ମାନେ ତାଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କଲେ; ତେଣୁ ସେ 'ଲବ' ନାମ ହେଲା।
ଏଵଂ କୁଶଲଵୌ ନାମ୍ନା ତାଵୁଭୌ ଯମଜାତକୌ । ମତ୍କୃତାଭ୍ଯାଂ ଚ ନାମଭ୍ଯାଂ ଖ୍ଯାତିଯୁକ୍ତୌ ଭଵିଷ୍ଯତଃ ।। ୭.୬୬.
ଏଭଳି ଭାବରେ, ଶୀତାଙ୍କୁ ଯେଉଁ ଦୁଇ ପୁଅ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ 'କୁଶ' ଓ 'ଲବ' ନାମ ଦିଆଯିଲା; ମୋ ଦିଆ ଏହି ନାମ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବେ।
ତାଂ ରକ୍ଷାଂ ଜଗୃହୁସ୍ତାଶ୍ଚ ମୁନିହସ୍ତାତ୍ସମାହିତାଃ । ଅକୁର୍ଵଂଶ୍ଚ ତତୋ ରକ୍ଷାଂ ତଯୋର୍ଵିଗତକଲ୍ମଷାଃ ।। ୭.୬୬.
ସେମାନେ ମୁନିଙ୍କର ହାତରୁ ଏହି ରକ୍ଷା କ୍ରିୟାକୁ ଏକାଗ୍ରତାରେ ଗ୍ରହଣ କରିଲେ । ପରେ, ଦୁଷ୍ଟତାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଦୁଇଜଣ ଏହି ରକ୍ଷା କ୍ରିୟାକୁ କରିଲେ ।
ତଥା ତାଂ କ୍ରିଯମାଣାଂ ଚ ଵୃଦ୍ଧାଭିର୍ଜନ୍ମ ନାମ ଚ । ସଙ୍କୀର୍ତନଂ ଚ ରାମସ୍ଯ ସୀତାଯାଃ ପ୍ରସଵୌ ଶୁଭୌ ।। ୭.୬୬.
ଏହି କ୍ରିୟା ବୃଦ୍ଧା ମହିଳାମାନେ କରିବା ସମୟରେ, ସେମାନଙ୍କର ଜନ୍ମ, ନାମକରଣ ଓ ସୀତାଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କର ଶୁଭ ଜନ୍ମ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଲା, ଏବଂ ରାମଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ ହେଲା ।
ଅର୍ଧରାତ୍ରେ ତୁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ଶୁଶ୍ରାଵ ସୁମହତ୍ପ୍ରିଯମ୍ । ପର୍ଣଶାଲାଂ ତତୋ ଗତ୍ଵା ମାତର୍ଦିଷ୍ଟ୍ଯେତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୬୬.
ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ ଶତୃଘ୍ନ ଅତି ଆନନ୍ଦଦାୟକ ସମ୍ବାଦ ଶୁଣିଲେ । ପର୍ଣ୍ଣଶାଳାକୁ ଯାଇ, ସେ ମାଆଁଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଭାଗ୍ୟରେ ଭଲ ହେଲା!'
ତଥା ତସ୍ଯ ପ୍ରହୃଷ୍ଟସ୍ଯ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ଵ୍ଯତୀତା ଵାର୍ଷିକୀ ରାତ୍ରିଃ ଶ୍ରାଵଣୀ ଲଘୁଵିକ୍ରମଃ ।। ୭.୬୬.
ଏଭଳି ଆନନ୍ଦିତ ଓ ଉତ୍ତମ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ପାଇଁ, ଶ୍ରାବଣ ମାସର ବାର୍ଷିକ ରାତି ଶୀଘ୍ର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲା ।
ପ୍ରଭାତେ ସୁମହାଵୀର୍ଯଃ କୃତ୍ଵା ପୌର୍ଵାହ୍ଣିକୀଂ କ୍ରିଯାମ୍ । ମୁନିଂ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିରାମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଯଯୌ ପଶ୍ଚାନ୍ମୁଖଃ ପୁନଃ ।। ୭.୬୬.
ପ୍ରଭାତେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶତୃଘ୍ନ ପୂର୍ବାହ୍ନ କ୍ରିୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ମୁନିଙ୍କୁ ହାତ ଜୋଡି ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଇ, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଦେଖିଲେ ।
ସ ଗତ୍ଵା ଯମୁନାତୀରଂ ସପ୍ତରାତ୍ରୋଷିତଃ ପଥି । ଋଷୀଣାଂ ପୁଣ୍ଯକୀର୍ତୀନାମାଶ୍ରମେ ଵାସମଭ୍ଯଯାତ୍ ।। ୭.୬୬.
ସେ ଯମୁନା ତୀରକୁ ପହଞ୍ଚି, ପଥରେ ସାତ ରାତି ଅତିକ୍ରମ କରି, ପୁନ୍ୟ କୀର୍ତି ଥିବା ଋଷିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଆସିଲେ ।