ତଥା ତାଂସ୍ତୁ ସମାଜ୍ଞାପ୍ଯ ପ୍ରସ୍ଥାପ୍ଯ ଚ ମହଦ୍ବଲମ୍ । କୌସଲ୍ଯାଂ ଚ ସୁମିତ୍ରାଂ ଚ କୈକେଯୀଂ ଚାଭ୍ଯଵାଦଯତ୍ ।। ୭.୬୪.
ଏପରି ଭାବେ ସେମାନଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଇ ଏବଂ ବଡ଼ ସେନାକୁ ପଠାଇ, କୌଶଲ୍ୟା, ସୁମିତ୍ରା ଓ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭରିତ ଭାବରେ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ରାମଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣୀକୃତ୍ଯ ଶିରସା ଽଭିପ୍ରଣମ୍ଯ ଚ । ରାମେଣ ଚାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ଶତ୍ରୁତାପନଃ ।। ୭.୬୪.
ଶତୃଘ୍ନ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରିଥିବା ଯୋଧା, ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଏବଂ ରାମଙ୍କର ଅନୁମତି ନେଇ ବିଦାୟ ନେଲେ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଭରତଂ ଚୈଵ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ । ପୁରୋହିତଂ ଵସିଷ୍ଠଂ ଚ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ପ୍ରଯତାତ୍ମଵାନ୍ । ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମଥୋ କୃତ୍ଵା ନିର୍ଜଗାମ ମହାବଲଃ ।। ୭.୬୪.
ଶତୃଘ୍ନ ହାତ ଜୋଡି ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଭରତ ଓ ପୁରୋହିତ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ପରେ ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ଏହି ପ୍ରଭଳ ଯୋଧା ବାହାରିଗଲେ।
ପ୍ରସ୍ଥାପ୍ଯ ସେନାମଥ ସୋ ଽଗ୍ରତସ୍ତଦା ଗଜେନ୍ଦ୍ରଵାଜିପ୍ରଵରୌଘସଙ୍କୁଲାମ୍ । ଉପାସ ମାସଂ ତୁ ନରେନ୍ଦ୍ରପାର୍ଶ୍ଵତସ୍ତ୍ଵଥ ପ୍ରଯାତୋ ରଘୁଵଂଶଵର୍ଧନଃ ।। ୭.୬୪.
ସେ ସମୟରେ ଗଜ ଓ ଅଶ୍ୱମାନେ ଭରିଥିବା ବଡ଼ ସେନାକୁ ପଠାଇ, ଏକମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ସହିତ ରହିଲେ। ତାପରେ ରଘୁବଂଶକୁ ମହିମା ଦେଇଥିବା ସେ ବିଦାୟ ନେଲେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଚତୁଷ୍ଷଷ୍ଟିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏଭଳି ଭାବେ ମହାମୁନି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ପବିତ୍ର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଚଉଷଠିଏ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଏହି ସର୍ଗର ଶେଷ।
ପ୍ରସ୍ଥାପ୍ଯ ଚ ବଲଂ ସର୍ଵଂ ମାସମାତ୍ରୋଷିତଃ ପଥି । ଏକ ଏଵାଶୁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ଜଗାମ ତ୍ଵରିତଂ ତଦା ।। ୭.୬୫.
ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ପଠାଇ, ଶତୃଘ୍ନ ପଥରେ ଏକମାସ ରହିଲେ। ତାପରେ ସେ ଏକା ଏବଂ ତ୍ୱରାନ୍ବିତ ଭାବରେ ଗତି କଲେ।
ଦ୍ଵିରାତ୍ରମନ୍ତରେ ଶୂର ଉଷ୍ଯ ରାଘଵନନ୍ଦନଃ । ଵାଲ୍ମୀକେରାଶ୍ରମଂ ପୁଣ୍ଯମଗଚ୍ଛଦ୍ଵାସମୁତ୍ତମମ୍ ।। ୭.୬୫.
ପଥରେ ଦୁଇରାତି ରହି, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ଶୂରବୀର ଶତୃଘ୍ନ ପବିତ୍ର ଏବଂ ଉତ୍ତମ ବାଲ୍ମୀକି ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ସୋ ଽଭିଵାଦ୍ଯ ମହାତ୍ମାନଂ ଵାଲ୍ମୀକିଂ ମୁନିସତ୍ତମମ୍ । କୃତାଞ୍ଜଲିରଥୋ ଭୂତ୍ଵା ଵାକ୍ଯମେତଦୁଵାଚ ହ ।। ୭.୬୫.
ସେ ମହାତ୍ମା ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭରିତ ଭାବରେ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ହାତ ଜୋଡି ଏହି ଭାବରେ କହିଲେ।
ଭଗଵନ୍ଵସ୍ତୁମିଚ୍ଛାମି ଗୁରୋଃ କୃତ୍ଯାଦିହାଗତଃ । ଶ୍ଵଃ ପ୍ରଭାତେ ଗମିଷ୍ଯାମି ପ୍ରତୀଚୀଂ ଵାରୁଣୀଂ ଦିଶମ୍ ।। ୭.୬୫.
ଭଗବନ୍, ମୁଁ ଗୁରୁଙ୍କ କାମରେ ଏଠାରେ ଆସିଛି, ଏଠାରେ ରହିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ। ଆସନ୍ତାକାଲି ସକାଳେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଯିବି।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରହସ୍ଯ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵଃ । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହାତ୍ମାନଂ ସ୍ଵାଗତଂ ତେ ମହାଯଶଃ ।। ୭.୬୫.
ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମହାମୁନି ହସି ଏହି ପ୍ରଭାବଶାଳୀଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶତୃଘ୍ନ, ତୁମକୁ ସ୍ୱାଗତ!'
ସ୍ଵମାଶ୍ରମମିଦଂ ସୌମ୍ଯ ରାଘଵାଣାଂ କୁଲସ୍ଯ ହି । ଆସନଂ ପାଦ୍ଯମର୍ଧ୍ଯଂ ଚ ନିର୍ଵିଶଙ୍କଃ ପ୍ରତୀଚ୍ଛ ମେ ।। ୭.୬୫.
ସୁମଧୁର ଶତୃଘ୍ନ, ଏହି ଆଶ୍ରମ ରଘୁବଂଶର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀମାନଙ୍କର। ଭୟ ଛାଡ଼ି ମୋ ଠାରୁ ଆସନ, ପାଦଧୋଇବା ପାଣି ଓ ଆଦର ଗ୍ରହଣ କର।
ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ତଦା ପୂଜାଂ ଫଲମୂଲଂ ଚ ଭୋଜନମ୍ । ଭକ୍ଷଯାମାସ କାକୁତ୍ସ୍ଥସ୍ତୃପ୍ତିଂ ଚ ପରମାଂ ଗତଃ ।। ୭.୬୫.
ତାପରେ ଶତୃଘ୍ନ ଆଦର, ଫଳ ଓ ମୂଳ ଭୋଜନ ଗ୍ରହଣ କଲେ ଏବଂ ଖାଇ ବଡ଼ ସନ୍ତୋଷ ପାଇଲେ।
ସ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଫଲମୂଲଂ ଚ ମହର୍ଷିଂ ତମୁଵାଚ ହ । ଇଯଂ ଯଜ୍ଞଵିଭୂତିସ୍ତେ କସ୍ଯାଶ୍ରମସମୀପତଃ ।। ୭.୬୫.
ଫଳ ଓ ମୂଳ ଭୋଜନ କରି, ସେ ମହାର୍ଷିଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ମୁନିବର, ଏହି ଯଜ୍ଞର ଶୋଭା କାହା ଆଶ୍ରମ ନିକଟରେ ଅଛି?'
ତତ୍ତସ୍ଯ ଭାଷିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାଲ୍ମୀକିର୍ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଶୃଣୁ ଯସ୍ଯେଦଂ ବଭୂଵାଯତନଂ ପୁରା ।। ୭.୬୫.
ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବାଲ୍ମୀକି କହିଲେ, 'ଶତୃଘ୍ନ, ଶୁଣ, ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ପୂର୍ବେ କାହାର ଥିଲା।'
ଯୁଷ୍ମାକଂ ପୂର୍ଵକୋ ରାଜା ସୌଦାସସ୍ତସ୍ଯ ଭୂପତେଃ । ପୁତ୍ରୋ ଵୀରସହୋ ନାମ ଵୀର୍ଯଵାନତିଧାର୍ମିକଃ ।। ୭.୬୫.
ତୁମ ପୂର୍ବଜ ରାଜା ସୌଦାସଙ୍କ ଏକ ପୁଅ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ବୀରସହ। ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧର୍ମିକ ଥିଲେ।
ସ ବାଲ ଏଵ ସୌଦାସୋ ମୃଗଯାମୁପଚକ୍ରମେ । ଚଞ୍ଚୂର୍ଯମାଣଂ ଦଦୃଶେ ସ ଶୂରୋ ରାକ୍ଷସଦ୍ଵଯମ୍ ।। ୭.୬୫.
ସୌଦାସ ଛୁଆଁବେଳେ ମୃଗୟାକୁ ଯାଇଥିଲେ। ସେ ଶୂରବୀର ଦୁଇଟି ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ଜଙ୍ଗଲ ଉପଦ୍ରବ କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଶାର୍ଦୂଲରୂପିଣୌ ଘୋରୌ ମୃଗାନ୍ବହୁସହସ୍ରଶଃ । ଭକ୍ଷମାଣାଵସନ୍ତୁଷ୍ଟୌ ପର୍ଯାପ୍ତିଂ ନୈଵ ଜଗ୍ମତୁଃ ।। ୭.୬୫.
ସେ ଦୁଇଟି ଭୟଙ୍କର ଓ ବାଘ ଆକାରରେ ଥିଲେ, ହଜାର ହଜାର ପଶୁ ଖାଉଥିଲେ, ତଥାପି କେବେ ତୃପ୍ତି ହେଉନଥିଲେ।
ସ ତୁ ତୌ ରାକ୍ଷସୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିର୍ମୃଗଂ ଚ ଵନଂ କୃତମ୍ । କ୍ରୋଧେନ ମହତା ଽ ଽଵିଷ୍ଟୋ ଜଘାନୈକଂ ମହେଷୁଣା ।। ୭.୬୫.
ସେ ଦୁଇ ରାକ୍ଷସ ଓ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଇଥିବା ଜଙ୍ଗଲ ଦେଖି, ବଡ଼ କ୍ରୋଧରେ ଏକଟିକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ମାରିଦେଲେ।
ଵିନିପାତ୍ଯ ତମେକଂ ତୁ ସୌଦାସଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭଃ । ଵିଜ୍ଵରୋ ଵିଗତାମାର୍ଷୋ ହତଂ ରକ୍ଷୋ ହ୍ଯୁଦୈକ୍ଷତ ।। ୭.୬୫.
ଏକ ରାକ୍ଷସକୁ ପଡ଼ି ହରାଇଦେଇ, ସଉଦାସ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ରୋଗ ଓ କ୍ରୋଧରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ମୃତ ରାକ୍ଷସକୁ ଦେଖିଲେ।
ନିରୀକ୍ଷମାଣଂ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସହାଯଂ ତସ୍ଯ ରକ୍ଷସଃ । ସନ୍ତାପମକରୋଦ୍ଘୋରଂ ସୌଦାସଂ ଚେଦମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୬୫.
ସେ ରାକ୍ଷସଙ୍କର ସାଥୀ ମୃତ ହେବାକୁ ଦେଖି, ଅନ୍ୟ ରାକ୍ଷସ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇ, ସଉଦାସଙ୍କୁ ଦେଖି ଏହିପରି କହିଲେ।
ଯସ୍ମାଦନପରାଧଂ ତ୍ଵଂ ସହାଯଂ ମମ ଜଘ୍ନିଵାନ୍ । ତସ୍ମାତ୍ତଵାପି ପାପିଷ୍ଠ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ପ୍ରତିକ୍ରିଯାମ୍ ।। ୭.୬୫.
ତୁମେ ମୋ ସାଥୀକୁ କୌଣସି ଦୋଷ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମାରିଦେଲା, ତେଣୁ ହେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପାପୀ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ତାହାର ଫଳ ଦେବି।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ତଦ୍ରାକ୍ଷସ୍ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ । କାଲପର୍ଯାଯଯୋଗେନ ରାଜା ମିତ୍ରସହୋ ଽଭଵତ୍ ।। ୭.୬୫.
ଏହିପରି କହି, ସେ ରାକ୍ଷସ ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲା; ସମୟ କ୍ରମେ ରାଜାଙ୍କୁ ମିତ୍ରସହ ବୋଲି ଡାକାଯିବା ଲାଗିଲା।
ରାଜାପି ଯଜତେ ଯଜ୍ଞମସ୍ଯାଶ୍ରମସମୀପତଃ । ଅଶ୍ଵମେଧଂ ମହାଯଜ୍ଞଂ ତଂ ଵସିଷ୍ଠୋ ଽଭ୍ଯପାଲଯତ୍ ।। ୭.୬୫.
ରାଜା ଏହି ଆଶ୍ରମ ନିକଟରେ ବଡ଼ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କଲେ, ଏହି ମହାଯଜ୍ଞର ଅଧ୍ୟକ୍ଷତା ବସିଷ୍ଠ କଲେ।
ତତ୍ର ଯଜ୍ଞୋ ମହାନାସୀଦ୍ବହୁଵର୍ଷଗଣାଯୁତଃ । ସମୃଦ୍ଧଃ ପରଯା ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ଦେଵଯଜ୍ଞସମୋ ଽଭଵତ୍ ।। ୭.୬୫.
ସେଠାରେ ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ ହେଲା, ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧନ୍ୟ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ହେଲା, ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ହେଉଥିବା ଯଜ୍ଞ ପରି।
ଅଥାଵସାନେ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ପୂର୍ଵଵୈରମନୁସ୍ମରନ୍ । ଵସିଷ୍ଠରୂପୀ ରାଜାନମିତି ହୋଵାଚ ରାକ୍ଷସଃ ।। ୭.୬୫.
ଯଜ୍ଞର ଶେଷରେ, ପୁରୁଣା ଶତ୍ରୁତାକୁ ମନେ ପକାଇ, ବସିଷ୍ଠ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଏକ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅସ୍ଯ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଜାତୋ ଽନ୍ତଃ ସାମିଷଂ ଭୋଜନଂ ମମ । ଦୀଯତାମିହ ଶୀଘ୍ରଂ ଵୈ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା ।। ୭.୬୫.
ଏହି ଯଜ୍ଞର ଶେଷରେ, ମୋ ପାଇଁ ମାଂସ ଥିବା ଭୋଜନ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଛି; ଏଠାରେ ଶୀଘ୍ର ଦିଅ, ଏଥିରେ ଅଧିକ ଚିନ୍ତାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵ୍ଯାହୃତଂ ଵାକ୍ଯଂ ରକ୍ଷସା ବ୍ରହ୍ମରୂପିଣା । ଭକ୍ଷ୍ଯସଂସ୍କାରକୁଶଲମୁଵାଚ ପୃଥିଵୀପତିଃ ।। ୭.୬୫.
ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ରାକ୍ଷସଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଭୋଗ ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ ପାରଙ୍ଗତ ରାଜା ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ହଵିଷ୍ଯଂ ସାମିଷଂ ସ୍ଵାଦୁ ଯଥା ଭଵତି ଭୋଜନମ୍ । ତଥା କୁରୁଷ୍ଵ ଶୀଘ୍ରଂ ଵୈ ପରିତୁଷ୍ଯେଦ୍ଯଥା ଗୁରୁଃ ।। ୭.୬୫.
ମାଂସ ଥିବା ହବିଷ୍ୟ ଏମିତି ପ୍ରସ୍ତୁତ କର, ଯେଉଁଠାରେ ଭୋଜନ ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ହେବ, ଗୁରୁ ଯେପରି ଚାହାନ୍ତି, ଶୀଘ୍ର କର, ତାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କର।
ଶାସନାତ୍ପାର୍ଥିଵେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ସୂଦଃ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତମାନସଃ । ସ ରାକ୍ଷସଃ ପୁନସ୍ତତ୍ର ସୂଦଵେଷମଥାକରୋତ୍ ।। ୭.୬୫.
ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ରନ୍ଧନ କରୁଥିବା ଲୋକ ଭୟଭୀତ ମନେ ଯଜ୍ଞ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଆରମ୍ଭ କଲେ; ସେଠି ରାକ୍ଷସ ରନ୍ଧନ କରୁଥିବା ଲୋକ ରୂପ ଧରିଲେ।
ସ ମାନୁଷମଥୋ ମାଂସଂ ପାର୍ଥିଵାଯ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍ । ଇଦଂ ସ୍ଵାଦୁ ହଵିଷ୍ଯଂ ଚ ସାମିଷଂ ଚାନ୍ନମାହୃତମ୍ ।। ୭.୬୫.
ତାପରେ ସେ ମାନବ ମାଂସ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଇ, 'ଏହା ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ଭୋଜନ, ମାଂସ ଥିବା ହବିଷ୍ୟ ଆଣାଯାଇଛି' ବୋଲି କହିଲେ।