ବଲଂ ଚ ସୁଭୃତଂ ଵୀର ହୃଷ୍ଟପୁଷ୍ଟମନୁଦ୍ଧତମ୍ । ସମ୍ଭାଷାସମ୍ପ୍ରଦାନେନ ରଞ୍ଜଯସ୍ଵ ନଗେତ୍ତମ ।। ୭.୬୪.
ହେ ବୀର, ଭଲ ରଖାଯାଇଥିବା, ଖୁସି ଓ ସୁସ୍ଥ ସେନା ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ମିଷ୍ଟ ଆଳୋଚନା ଓ ଉପହାର ଦେଇ ସେଇ ଉତ୍ତମ ନଗରକୁ ଖୁସି କର।
ନ ହ୍ଯର୍ଥାସ୍ତତ୍ର ତିଷ୍ଠନ୍ତି ନ ଦାରା ନ ଚ ବାନ୍ଧଵାଃ । ସୁପ୍ରୀତୋ ଭୃତ୍ଯଵର୍ଗଶ୍ଚ ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠସି ରାଘଵ ।। ୭.୬୪.
ଯେଉଁଠାରେ ତୁମେ ଅଛ, ହେ ରାଘବ, ସେଠାରେ ଧନ, ଜନାନୀ କିମ୍ବା ବାନ୍ଧବ ରହନ୍ତିନାହିଁ; ସେଠାରେ କେବଳ ଖୁସି ଭୃତ୍ୟମାନେ ଅଛନ୍ତି।
ତତୋ ହୃଷ୍ଟଜନାକୀର୍ଣାଂ ପ୍ରସ୍ଥାପ୍ଯ ମହତୀଂ ଚମୂମ୍ । ଏକ ଏଵ ଧନୁଷ୍ପାଣିର୍ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ମଧୁନୋ ଵନମ୍ ।। ୭.୬୪.
ତାପରେ ଖୁସି ଲୋକେ ଭରିଥିବା ବଡ଼ ସେନାକୁ ପଠାଇ, ତୁମେ ଏକା ଧନୁଷ ନେଇ ମଧୁଙ୍କ ଅଟବାରେ ଯାଅ।
ଯଥା ତ୍ଵାଂ ନ ପ୍ରଜାନାତି ଗଚ୍ଛନ୍ତଂ ଯୁଦ୍ଧକାଙ୍କ୍ଷିଣମ୍ । ଲଵଣସ୍ତୁ ମଧୋଃ ପୁତ୍ରସ୍ତଥା ଗଚ୍ଛେରଶଙ୍କିତମ୍ ।। ୭.୬୪.
ଯେପରି ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧ ଇଚ୍ଛା କରି ଚାଲିଯାଉଛ, ଏହି କଥା କେହି ଜାଣିପାରିବେନି, ସେପରି ମଧୁଙ୍କ ପୁଅ ଲବଣ ମଧ୍ୟ ଅନୁମାନ କରିପାରିବେନି।
ନ ତସ୍ଯ ମୂତ୍ଯୁରନ୍ଯୋ ଽସ୍ତି କଶ୍ଚିଦ୍ଧି ପୁରୁଷର୍ଷଭ । ଦର୍ଶନଂ ଯୋ ଽଭିଗଚ୍ଛେତ ସ ଵଧ୍ଯୋ ଲଵଣେନ ହି ।। ୭.୬୪.
ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମୃତ୍ୟୁ ନାହିଁ, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଯିଏ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯାଏ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଲବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରେ।
ସ ହି ଗ୍ରୀଷ୍ମୋ ଽପଯାତେ ତୁ ଵର୍ଷାରାତ୍ର ଉପାଗତେ । ହନ୍ଯାସ୍ତ୍ଵଂ ଲଵଣଂ ସୌମ୍ଯ ସହି କାଲୋ ଽସ୍ଯ ଦୁର୍ମତେଃ ।। ୭.୬୪.
ଯେତେବେଳେ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଶେଷ ହୋଇ ବର୍ଷା ଆସିଯାଏ, ସେତେବେଳେ, ହେ ସୌମ୍ୟ, ତୁମେ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଲବଣକୁ ମାରିଦିଅ; ଏହି ସମୟ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ।
ମହର୍ଷୀଂସ୍ତୁ ପୁରତ୍କୃତ୍ଯ ପ୍ରଯାନ୍ତୁ ତଵ ସୌନିକାଃ । ଯଥା ଗ୍ରୀଷ୍ମାଵଶେଷେଣ ତରେଯୁର୍ଜାହ୍ନଵୀଜଲମ୍ ।। ୭.୬୪.
ତୁମ ସେନାମାନେ ମହାର୍ଷିମାନେକୁ ଆଗରେ ରଖି, ଏପରି ଯିବେ, ଯାହାଫଳରେ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଶେଷରେ ସେମାନେ ଜାହ୍ନବୀ ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବେ।
ତତ୍ର ସ୍ଥାପ୍ଯ ବଲଂ ସର୍ଵଂ ନଦୀତୀରେ ସମାହିତଃ । ଅଗ୍ରତୋ ଧନୁଷା ସାର୍ଧଂ ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ଲଘୁଵିକ୍ରମଃ ।। ୭.୬୪.
ନଦୀ କୂଳରେ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ରଖ, ଏବଂ ତୁମେ ତୁରନ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଧନୁଷ ନେଇ ଆଗକୁ ଯାଅ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ରାମେଣ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ତାନ୍ମହାବଲାନ୍ । ସେନାମୁଖ୍ଯାନ୍ସମାନୀଯ ତତୋ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ହ ।। ୭.୬୪.
ଏପରି ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହିବା ପରେ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ସେଇ ସମସ୍ତ ବଳଶାଳୀ ସେନାପତିମାନେକୁ ଡାକି, ସେମାନଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଲେ।
ଏତେ ଵୋ ଗଣିତା ଵାସା ଯତ୍ର ତତ୍ର ନିଵତ୍ସ୍ଯଥ । ସ୍ଥାତଵ୍ଯଂ ଚାଵିରୋଧେନ ଯଥା ବାଧା ନ କସ୍ଯଚିତ୍ ।। ୭.୬୪.
ଏହିଅଛି ତୁମ ନିବାସ ସ୍ଥାନ; ଯେଉଁଠାରେ ରୁହିବ, ଶାନ୍ତିରେ ରୁହିବ, ଯାହାଫଳରେ କାହାର ଅସୁବିଧା ହେବ ନାହିଁ।
ତଥା ତାଂସ୍ତୁ ସମାଜ୍ଞାପ୍ଯ ପ୍ରସ୍ଥାପ୍ଯ ଚ ମହଦ୍ବଲମ୍ । କୌସଲ୍ଯାଂ ଚ ସୁମିତ୍ରାଂ ଚ କୈକେଯୀଂ ଚାଭ୍ଯଵାଦଯତ୍ ।। ୭.୬୪.
ଏପରି ଭାବେ ସେମାନଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଇ ଏବଂ ବଡ଼ ସେନାକୁ ପଠାଇ, କୌଶଲ୍ୟା, ସୁମିତ୍ରା ଓ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭରିତ ଭାବରେ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ରାମଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣୀକୃତ୍ଯ ଶିରସା ଽଭିପ୍ରଣମ୍ଯ ଚ । ରାମେଣ ଚାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ଶତ୍ରୁତାପନଃ ।। ୭.୬୪.
ଶତୃଘ୍ନ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରିଥିବା ଯୋଧା, ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଏବଂ ରାମଙ୍କର ଅନୁମତି ନେଇ ବିଦାୟ ନେଲେ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଭରତଂ ଚୈଵ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ । ପୁରୋହିତଂ ଵସିଷ୍ଠଂ ଚ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ପ୍ରଯତାତ୍ମଵାନ୍ । ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମଥୋ କୃତ୍ଵା ନିର୍ଜଗାମ ମହାବଲଃ ।। ୭.୬୪.
ଶତୃଘ୍ନ ହାତ ଜୋଡି ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଭରତ ଓ ପୁରୋହିତ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ପରେ ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ଏହି ପ୍ରଭଳ ଯୋଧା ବାହାରିଗଲେ।
ପ୍ରସ୍ଥାପ୍ଯ ସେନାମଥ ସୋ ଽଗ୍ରତସ୍ତଦା ଗଜେନ୍ଦ୍ରଵାଜିପ୍ରଵରୌଘସଙ୍କୁଲାମ୍ । ଉପାସ ମାସଂ ତୁ ନରେନ୍ଦ୍ରପାର୍ଶ୍ଵତସ୍ତ୍ଵଥ ପ୍ରଯାତୋ ରଘୁଵଂଶଵର୍ଧନଃ ।। ୭.୬୪.
ସେ ସମୟରେ ଗଜ ଓ ଅଶ୍ୱମାନେ ଭରିଥିବା ବଡ଼ ସେନାକୁ ପଠାଇ, ଏକମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ସହିତ ରହିଲେ। ତାପରେ ରଘୁବଂଶକୁ ମହିମା ଦେଇଥିବା ସେ ବିଦାୟ ନେଲେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଚତୁଷ୍ଷଷ୍ଟିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏଭଳି ଭାବେ ମହାମୁନି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ପବିତ୍ର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଚଉଷଠିଏ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଏହି ସର୍ଗର ଶେଷ।
ପ୍ରସ୍ଥାପ୍ଯ ଚ ବଲଂ ସର୍ଵଂ ମାସମାତ୍ରୋଷିତଃ ପଥି । ଏକ ଏଵାଶୁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ଜଗାମ ତ୍ଵରିତଂ ତଦା ।। ୭.୬୫.
ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ପଠାଇ, ଶତୃଘ୍ନ ପଥରେ ଏକମାସ ରହିଲେ। ତାପରେ ସେ ଏକା ଏବଂ ତ୍ୱରାନ୍ବିତ ଭାବରେ ଗତି କଲେ।
ଦ୍ଵିରାତ୍ରମନ୍ତରେ ଶୂର ଉଷ୍ଯ ରାଘଵନନ୍ଦନଃ । ଵାଲ୍ମୀକେରାଶ୍ରମଂ ପୁଣ୍ଯମଗଚ୍ଛଦ୍ଵାସମୁତ୍ତମମ୍ ।। ୭.୬୫.
ପଥରେ ଦୁଇରାତି ରହି, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ଶୂରବୀର ଶତୃଘ୍ନ ପବିତ୍ର ଏବଂ ଉତ୍ତମ ବାଲ୍ମୀକି ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ସୋ ଽଭିଵାଦ୍ଯ ମହାତ୍ମାନଂ ଵାଲ୍ମୀକିଂ ମୁନିସତ୍ତମମ୍ । କୃତାଞ୍ଜଲିରଥୋ ଭୂତ୍ଵା ଵାକ୍ଯମେତଦୁଵାଚ ହ ।। ୭.୬୫.
ସେ ମହାତ୍ମା ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭରିତ ଭାବରେ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ହାତ ଜୋଡି ଏହି ଭାବରେ କହିଲେ।
ଭଗଵନ୍ଵସ୍ତୁମିଚ୍ଛାମି ଗୁରୋଃ କୃତ୍ଯାଦିହାଗତଃ । ଶ୍ଵଃ ପ୍ରଭାତେ ଗମିଷ୍ଯାମି ପ୍ରତୀଚୀଂ ଵାରୁଣୀଂ ଦିଶମ୍ ।। ୭.୬୫.
ଭଗବନ୍, ମୁଁ ଗୁରୁଙ୍କ କାମରେ ଏଠାରେ ଆସିଛି, ଏଠାରେ ରହିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ। ଆସନ୍ତାକାଲି ସକାଳେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଯିବି।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରହସ୍ଯ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵଃ । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହାତ୍ମାନଂ ସ୍ଵାଗତଂ ତେ ମହାଯଶଃ ।। ୭.୬୫.
ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମହାମୁନି ହସି ଏହି ପ୍ରଭାବଶାଳୀଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶତୃଘ୍ନ, ତୁମକୁ ସ୍ୱାଗତ!'
ସ୍ଵମାଶ୍ରମମିଦଂ ସୌମ୍ଯ ରାଘଵାଣାଂ କୁଲସ୍ଯ ହି । ଆସନଂ ପାଦ୍ଯମର୍ଧ୍ଯଂ ଚ ନିର୍ଵିଶଙ୍କଃ ପ୍ରତୀଚ୍ଛ ମେ ।। ୭.୬୫.
ସୁମଧୁର ଶତୃଘ୍ନ, ଏହି ଆଶ୍ରମ ରଘୁବଂଶର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀମାନଙ୍କର। ଭୟ ଛାଡ଼ି ମୋ ଠାରୁ ଆସନ, ପାଦଧୋଇବା ପାଣି ଓ ଆଦର ଗ୍ରହଣ କର।
ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ତଦା ପୂଜାଂ ଫଲମୂଲଂ ଚ ଭୋଜନମ୍ । ଭକ୍ଷଯାମାସ କାକୁତ୍ସ୍ଥସ୍ତୃପ୍ତିଂ ଚ ପରମାଂ ଗତଃ ।। ୭.୬୫.
ତାପରେ ଶତୃଘ୍ନ ଆଦର, ଫଳ ଓ ମୂଳ ଭୋଜନ ଗ୍ରହଣ କଲେ ଏବଂ ଖାଇ ବଡ଼ ସନ୍ତୋଷ ପାଇଲେ।
ସ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଫଲମୂଲଂ ଚ ମହର୍ଷିଂ ତମୁଵାଚ ହ । ଇଯଂ ଯଜ୍ଞଵିଭୂତିସ୍ତେ କସ୍ଯାଶ୍ରମସମୀପତଃ ।। ୭.୬୫.
ଫଳ ଓ ମୂଳ ଭୋଜନ କରି, ସେ ମହାର୍ଷିଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ମୁନିବର, ଏହି ଯଜ୍ଞର ଶୋଭା କାହା ଆଶ୍ରମ ନିକଟରେ ଅଛି?'
ତତ୍ତସ୍ଯ ଭାଷିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାଲ୍ମୀକିର୍ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଶୃଣୁ ଯସ୍ଯେଦଂ ବଭୂଵାଯତନଂ ପୁରା ।। ୭.୬୫.
ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବାଲ୍ମୀକି କହିଲେ, 'ଶତୃଘ୍ନ, ଶୁଣ, ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ପୂର୍ବେ କାହାର ଥିଲା।'
ଯୁଷ୍ମାକଂ ପୂର୍ଵକୋ ରାଜା ସୌଦାସସ୍ତସ୍ଯ ଭୂପତେଃ । ପୁତ୍ରୋ ଵୀରସହୋ ନାମ ଵୀର୍ଯଵାନତିଧାର୍ମିକଃ ।। ୭.୬୫.
ତୁମ ପୂର୍ବଜ ରାଜା ସୌଦାସଙ୍କ ଏକ ପୁଅ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ବୀରସହ। ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧର୍ମିକ ଥିଲେ।
ସ ବାଲ ଏଵ ସୌଦାସୋ ମୃଗଯାମୁପଚକ୍ରମେ । ଚଞ୍ଚୂର୍ଯମାଣଂ ଦଦୃଶେ ସ ଶୂରୋ ରାକ୍ଷସଦ୍ଵଯମ୍ ।। ୭.୬୫.
ସୌଦାସ ଛୁଆଁବେଳେ ମୃଗୟାକୁ ଯାଇଥିଲେ। ସେ ଶୂରବୀର ଦୁଇଟି ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ଜଙ୍ଗଲ ଉପଦ୍ରବ କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଶାର୍ଦୂଲରୂପିଣୌ ଘୋରୌ ମୃଗାନ୍ବହୁସହସ୍ରଶଃ । ଭକ୍ଷମାଣାଵସନ୍ତୁଷ୍ଟୌ ପର୍ଯାପ୍ତିଂ ନୈଵ ଜଗ୍ମତୁଃ ।। ୭.୬୫.
ସେ ଦୁଇଟି ଭୟଙ୍କର ଓ ବାଘ ଆକାରରେ ଥିଲେ, ହଜାର ହଜାର ପଶୁ ଖାଉଥିଲେ, ତଥାପି କେବେ ତୃପ୍ତି ହେଉନଥିଲେ।
ସ ତୁ ତୌ ରାକ୍ଷସୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିର୍ମୃଗଂ ଚ ଵନଂ କୃତମ୍ । କ୍ରୋଧେନ ମହତା ଽ ଽଵିଷ୍ଟୋ ଜଘାନୈକଂ ମହେଷୁଣା ।। ୭.୬୫.
ସେ ଦୁଇ ରାକ୍ଷସ ଓ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଇଥିବା ଜଙ୍ଗଲ ଦେଖି, ବଡ଼ କ୍ରୋଧରେ ଏକଟିକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ମାରିଦେଲେ।
ଵିନିପାତ୍ଯ ତମେକଂ ତୁ ସୌଦାସଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭଃ । ଵିଜ୍ଵରୋ ଵିଗତାମାର୍ଷୋ ହତଂ ରକ୍ଷୋ ହ୍ଯୁଦୈକ୍ଷତ ।। ୭.୬୫.
ଏକ ରାକ୍ଷସକୁ ପଡ଼ି ହରାଇଦେଇ, ସଉଦାସ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ରୋଗ ଓ କ୍ରୋଧରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ମୃତ ରାକ୍ଷସକୁ ଦେଖିଲେ।
ନିରୀକ୍ଷମାଣଂ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସହାଯଂ ତସ୍ଯ ରକ୍ଷସଃ । ସନ୍ତାପମକରୋଦ୍ଘୋରଂ ସୌଦାସଂ ଚେଦମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୬୫.
ସେ ରାକ୍ଷସଙ୍କର ସାଥୀ ମୃତ ହେବାକୁ ଦେଖି, ଅନ୍ୟ ରାକ୍ଷସ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇ, ସଉଦାସଙ୍କୁ ଦେଖି ଏହିପରି କହିଲେ।