ଋଷଯଶ୍ଚ ମହାତ୍ମାନୋ ଯମୁନାତୀରଵାସିନଃ । ହତଂ ଲଵଣମାଶଂସୁଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ଯାଭିଷେଚନାତ୍ ।। ୭.୬୩.
ୟମୁନା ତୀରରେ ବସୁଥିବା ମହାତ୍ମା ଋଷିମାନେ ଲବଣଙ୍କ ବଧ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ଅଭିଷେକରେ ଖୁସି ହେଲେ।
ତତୋ ଽଭିଷିକ୍ତଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନମଙ୍କମାରୋପ୍ଯ ରାଘଵଃ । ଉଵାଚ ମଧୁରାଂ ଵାଣୀଂ ତେଜସ୍ତସ୍ଯାଭିପୂରଯନ୍ ।। ୭.୬୩.
ତାପରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେବା ପରେ, ରାଘବ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ଆପଣଙ୍କ ମୋଡ଼ରେ ବସାଇ, ମଧୁର କଥା କହିଲେ ଓ ତାଙ୍କୁ ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ।
ଅଯଂ ଶରସ୍ତ୍ଵମୋଘସ୍ତେ ଦିଵ୍ଯଃ ପରପୁରଞ୍ଜଯଃ । ଅନେନ ଲଵଣଂ ସୌମ୍ଯ ହନ୍ତା ଽସି ରଘୁନନ୍ଦନ ।। ୭.୬୩.
ଏହି ତୁମ ଶର ଅପରାଜିତ, ଦିବ୍ୟ ଓ ଶତ୍ରୁ ସହର ଜୟ କରେ; ଏହି ଦ୍ୱାରା, ହେ ସାଧୁ, ତୁମେ ଲବଣଙ୍କୁ ବଧ କରିବ, ହେ ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ।
ସୃଷ୍ଟଃ ଶରୋ ଽଯଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଯଦା ଶେତେ ମହାର୍ଣଵେ ।। ୭.୬୩.
ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ଏହି ଶର ସୃଷ୍ଟି ହେଇଥିଲା ଯେତେବେଳେ ସେ ମହାସାଗରରେ ଶୟନ କରୁଥିଲେ।
ସ୍ଵଯମ୍ଭୂରଜିତୋ ଦେଵୋ ଯନ୍ନାପଶ୍ଯନ୍ସୁରାସୁରାଃ । ଅଦୃଶ୍ଯଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ତେନାଯଂ ତୁ ଶରୋତ୍ତମଃ ।। ୭.୬୩.
ଯିଏ ସ୍ୱୟଂଜୟୀ ଦେବତା, ଯାହାକୁ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଦେଖିପାରିଲେନି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ—ସେଇ ଦେବତା ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶର ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ।
ସୃଷ୍ଟଃ କ୍ରୋଧାଭିଭୂତେନ ଵିନାଶାର୍ଥଂ ଦୁରାତ୍ମନୋଃ । ମଧୁକୈଟଭଯୋର୍ଵୀର ଵିଘାତେ ଵର୍ତମାନଯୋଃ । ସ୍ରଷ୍ଟୁକାମେନ ଲୋକାଂସ୍ତ୍ରୀଂସ୍ତୌ ଚାନେନ ହତୌ ଯୁଧି ।। ୭.୬୩.
ହେ ବୀର, ତିନି ଲୋକର ସୃଷ୍ଟିକୁ ବାଧା ଦେଉଥିବା ମଧୁ ଓ କୈଟଭଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ, କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ ସେ ଏହି ଶସ୍ତ୍ର ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏହି ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ହତ ହେଲେ।
ତୌ ହତ୍ଵା ଜନଭୋଗାର୍ଥଂ କୈଟଭଂ ତୁ ମଧୁଂ ତଥା । ଅନେନ ଶରମୁଖ୍ଯେନ ତତୋ ଲୋକାଂଶ୍ଚକାର ସଃ ।। ୭.୬୩.
ଲୋକମାନେ ଉପଭୋଗ କରିପାରିବେ ବୋଲି, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶର ଦ୍ୱାରା ସେ କୈଟଭ ଓ ମଧୁଙ୍କୁ ବଧ କରି, ପରେ ତିନି ଲୋକ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ନାଯଂ ମଯା ଶରଃ ପୂର୍ଵଂ ରାଵଣସ୍ଯ ଵଧାର୍ଥିନା । ମୁକ୍ତଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଭୂତାନାଂ ମହାଂସ୍ତ୍ରାସୋ ଭଵେଦିତି ।। ୭.୬୩.
ହେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଏହି ଶରକୁ ମୁଁ ପୂର୍ବେ ରାବଣଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରିନଥିଲି, କାରଣ ଏହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇଯିବେ।
ଯଚ୍ଚ ତସ୍ଯ ମହଚ୍ଛୂଲଂ ତ୍ର୍ଯମ୍ବକେଣ ମହାତ୍ମନା । ଦତ୍ତଂ ଶତ୍ରୁଵିନାଶାଯ ମଧୋରାଯୁଧମୁତ୍ତମମ୍ ।। ୭.୬୩.
ଏବଂ ମହାତ୍ମା ତ୍ରୟମ୍ବକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁ ବିନାଶ ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଥିବା ବଡ଼ ଶୂଳ, ମଧୁଙ୍କ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଅସ୍ତ୍ର।
ସ ତଂ ନିକ୍ଷିପ୍ଯ ଭଵନେ ପୂଜ୍ଯମାନ ପୁନଃ ପୁନଃ । ଦିଶଃ ସର୍ଵାଃ ସମାସାଦ୍ଯ ପ୍ରାପ୍ନୋତ୍ଯାହାରମୁତ୍ତମମ୍ ।। ୭.୬୩.
ସେ ଏହାକୁ ନିଜ ଗୃହରେ ରଖି, ପୁନିପୁନି ପୂଜିତ ହୁଏ; ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆହାର ଲାଭ କରେ।
ଯଦା ତୁ ଯୁଦ୍ଧମାକାଙ୍କ୍ଷନ୍ କଶ୍ଚିଦେନଂ ସମାହ୍ଵଯେତ୍ । ତଦା ଶୂଲଂ ଗହୀତ୍ଵା ତଂ ଭସ୍ମ ରକ୍ଷଃ କରୋତି ହି ।। ୭.୬୩.
ଯେତେବେଳେ କେହି ଯୁଦ୍ଧ ଚାହିଁ, ତାଙ୍କୁ ଡାକେ, ସେ ଶୂଳ ଧରି ତାହା ଦ୍ୱାରା ରାକ୍ଷସକୁ ଭସ୍ମ କରିଦିଏ।
ସ ତ୍ଵଂ ପୁରୁଷଶାର୍ଦୂଲ ତମାଯୁଧଵିନାକୃତମ୍ । ଅପ୍ରଵିଷ୍ଟଂ ପୁରଂ ପୂର୍ଵଂ ଦ୍ଵାରି ତିଷ୍ଠ ଧୃତାଯୁଧଃ ।। ୭.୬୩.
ତେଣୁ, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଯିବା ପୂର୍ବରୁ ସେହି ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପୂର୍ବରୁ, ତୁମେ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ ଦ୍ୱାରରେ ଦଢ଼ିଅ।
ଅପ୍ରଵିଷ୍ଟଂ ଚ ଭଵନଂ ଯୁଦ୍ଧାଯ ପୁରୁଷର୍ଷଭ । ଆହ୍ଵଯେଥା ମହାବାହୋ ତତୋ ହନ୍ତାସି ରାକ୍ଷସମ୍ ।। ୭.୬୩.
ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଭବନରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ସେଉଁଠି ରାକ୍ଷସକୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଡାକିବା, ଏହିପରି କଲେ ତୁମେ ତାକୁ ନିଶ୍ଚୟ ମାରିପାରିବ।
ଅନ୍ଯଥା କ୍ରିଯମାଣେ ତୁ ଅଵଧ୍ଯଃ ସ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଯଦି ତ୍ଵେଵଂ କୃତେ ଵୀର ଵିନାଶମୁପଯାସ୍ଯତି ।। ୭.୬୩.
ଯଦି ଏହିପରି ନ କରିବା, ତେବେ ସେ ଅଜୟ ହେଇଯିବ; କିନ୍ତୁ ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ହେ ବୀର, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ନଶ୍ଟ ହେବ।
ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଶୂଲସ୍ଯ ଚ ଵିପର୍ଯଯଃ । ଶ୍ରୀମତଃ ଶିତିକଣ୍ଠସ୍ଯ କୃତ୍ଯଂ ହି ଦୁରତିକ୍ରମମ୍ ।। ୭.୬୩.
ମୁଁ ତୁମକୁ ସବୁ କଥା ଏବଂ ଶୂଳର ବିପରୀତ ଫଳ ବିଷୟରେ କୁହିଦେଲି; ଶ୍ରୀମାନ୍ ଶିତିକଣ୍ଠଙ୍କ ଆଜ୍ଞା କେବେ ଭଙ୍ଗ ହୁଏନା।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ତ୍ରିଷଷ୍ଟିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ମହାର୍ଷିବଳ୍ମୀକିଙ୍କ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ତିରଷଷ୍ଠିତମ ସର୍ଗର ଶେଷ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଚ କାକୁତ୍ସ୍ଥଂ ପ୍ରଶସ୍ଯ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ । ପୁନରେଵାପରଂ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ରଘୁନନ୍ଦନଃ ।। ୭.୬୪.
ଏପରି କହି ଏବଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ପ୍ରଶଂସା କରି, ରଘୁବଂଶୀ ପୁନି ଏକ ନୂତନ କଥା କହିଲେ।
ଇମାନ୍ଯଶ୍ଵସହସ୍ରାଣି ଚତ୍ଵାରି ପୁରୁଷର୍ଷଭ । ରଥାନାଂ ଦ୍ଵେ ସହସ୍ରେ ଚ ଗଜାନାଂ ଶତମୁତ୍ତମମ୍ ।। ୭.୬୪.
ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଚାରି ହଜାର ଘୋଡ଼ା, ଦୁଇ ହଜାର ରଥ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶତଟି ଘୋଡ଼ା ତୁମ ପାଇଁ।
ଅନ୍ତରା ପଣଵୀଥ୍ଯଶ୍ଚ ନାନାପଣ୍ଯୋପଶୋଭିତାଃ । ଅନୁଗଚ୍ଛନ୍ତୁ କାକୁତ୍ସ୍ଥଂ ତଥୈଵ ନଟନର୍ତକାଃ ।। ୭.୬୪.
ମଝିରେ ଥିବା ବଜାରଗୁଡ଼ିକ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ସାମଗ୍ରୀ ରହିଛି, ଏବଂ ନଟ ଓ ନୃତ୍ୟଶିଳ୍ପୀମାନେ ମଧ୍ୟ କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ଏଭଳି ଅନୁସରଣ କରନ୍ତୁ।
ହିରଣ୍ଯସ୍ଯ ସୁଵର୍ଣସ୍ଯ ନିଯୁତଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭ । ଆଦାଯ ଗଚ୍ଛ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ପର୍ଯାପ୍ତଧନଵାହନଃ ।। ୭.୬୪.
ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏକ ଲକ୍ଷ ସୁନା ନିଅ ଏବଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଅପେକ୍ଷିତ ଧନ ଓ ଯାନ ସହିତ ଯାଅ।
ବଲଂ ଚ ସୁଭୃତଂ ଵୀର ହୃଷ୍ଟପୁଷ୍ଟମନୁଦ୍ଧତମ୍ । ସମ୍ଭାଷାସମ୍ପ୍ରଦାନେନ ରଞ୍ଜଯସ୍ଵ ନଗେତ୍ତମ ।। ୭.୬୪.
ହେ ବୀର, ଭଲ ରଖାଯାଇଥିବା, ଖୁସି ଓ ସୁସ୍ଥ ସେନା ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ମିଷ୍ଟ ଆଳୋଚନା ଓ ଉପହାର ଦେଇ ସେଇ ଉତ୍ତମ ନଗରକୁ ଖୁସି କର।
ନ ହ୍ଯର୍ଥାସ୍ତତ୍ର ତିଷ୍ଠନ୍ତି ନ ଦାରା ନ ଚ ବାନ୍ଧଵାଃ । ସୁପ୍ରୀତୋ ଭୃତ୍ଯଵର୍ଗଶ୍ଚ ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠସି ରାଘଵ ।। ୭.୬୪.
ଯେଉଁଠାରେ ତୁମେ ଅଛ, ହେ ରାଘବ, ସେଠାରେ ଧନ, ଜନାନୀ କିମ୍ବା ବାନ୍ଧବ ରହନ୍ତିନାହିଁ; ସେଠାରେ କେବଳ ଖୁସି ଭୃତ୍ୟମାନେ ଅଛନ୍ତି।
ତତୋ ହୃଷ୍ଟଜନାକୀର୍ଣାଂ ପ୍ରସ୍ଥାପ୍ଯ ମହତୀଂ ଚମୂମ୍ । ଏକ ଏଵ ଧନୁଷ୍ପାଣିର୍ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ମଧୁନୋ ଵନମ୍ ।। ୭.୬୪.
ତାପରେ ଖୁସି ଲୋକେ ଭରିଥିବା ବଡ଼ ସେନାକୁ ପଠାଇ, ତୁମେ ଏକା ଧନୁଷ ନେଇ ମଧୁଙ୍କ ଅଟବାରେ ଯାଅ।
ଯଥା ତ୍ଵାଂ ନ ପ୍ରଜାନାତି ଗଚ୍ଛନ୍ତଂ ଯୁଦ୍ଧକାଙ୍କ୍ଷିଣମ୍ । ଲଵଣସ୍ତୁ ମଧୋଃ ପୁତ୍ରସ୍ତଥା ଗଚ୍ଛେରଶଙ୍କିତମ୍ ।। ୭.୬୪.
ଯେପରି ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧ ଇଚ୍ଛା କରି ଚାଲିଯାଉଛ, ଏହି କଥା କେହି ଜାଣିପାରିବେନି, ସେପରି ମଧୁଙ୍କ ପୁଅ ଲବଣ ମଧ୍ୟ ଅନୁମାନ କରିପାରିବେନି।
ନ ତସ୍ଯ ମୂତ୍ଯୁରନ୍ଯୋ ଽସ୍ତି କଶ୍ଚିଦ୍ଧି ପୁରୁଷର୍ଷଭ । ଦର୍ଶନଂ ଯୋ ଽଭିଗଚ୍ଛେତ ସ ଵଧ୍ଯୋ ଲଵଣେନ ହି ।। ୭.୬୪.
ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମୃତ୍ୟୁ ନାହିଁ, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଯିଏ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯାଏ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଲବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରେ।
ସ ହି ଗ୍ରୀଷ୍ମୋ ଽପଯାତେ ତୁ ଵର୍ଷାରାତ୍ର ଉପାଗତେ । ହନ୍ଯାସ୍ତ୍ଵଂ ଲଵଣଂ ସୌମ୍ଯ ସହି କାଲୋ ଽସ୍ଯ ଦୁର୍ମତେଃ ।। ୭.୬୪.
ଯେତେବେଳେ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଶେଷ ହୋଇ ବର୍ଷା ଆସିଯାଏ, ସେତେବେଳେ, ହେ ସୌମ୍ୟ, ତୁମେ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଲବଣକୁ ମାରିଦିଅ; ଏହି ସମୟ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ।
ମହର୍ଷୀଂସ୍ତୁ ପୁରତ୍କୃତ୍ଯ ପ୍ରଯାନ୍ତୁ ତଵ ସୌନିକାଃ । ଯଥା ଗ୍ରୀଷ୍ମାଵଶେଷେଣ ତରେଯୁର୍ଜାହ୍ନଵୀଜଲମ୍ ।। ୭.୬୪.
ତୁମ ସେନାମାନେ ମହାର୍ଷିମାନେକୁ ଆଗରେ ରଖି, ଏପରି ଯିବେ, ଯାହାଫଳରେ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଶେଷରେ ସେମାନେ ଜାହ୍ନବୀ ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବେ।
ତତ୍ର ସ୍ଥାପ୍ଯ ବଲଂ ସର୍ଵଂ ନଦୀତୀରେ ସମାହିତଃ । ଅଗ୍ରତୋ ଧନୁଷା ସାର୍ଧଂ ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ଲଘୁଵିକ୍ରମଃ ।। ୭.୬୪.
ନଦୀ କୂଳରେ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ରଖ, ଏବଂ ତୁମେ ତୁରନ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଧନୁଷ ନେଇ ଆଗକୁ ଯାଅ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ରାମେଣ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ତାନ୍ମହାବଲାନ୍ । ସେନାମୁଖ୍ଯାନ୍ସମାନୀଯ ତତୋ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ହ ।। ୭.୬୪.
ଏପରି ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହିବା ପରେ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ସେଇ ସମସ୍ତ ବଳଶାଳୀ ସେନାପତିମାନେକୁ ଡାକି, ସେମାନଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଲେ।
ଏତେ ଵୋ ଗଣିତା ଵାସା ଯତ୍ର ତତ୍ର ନିଵତ୍ସ୍ଯଥ । ସ୍ଥାତଵ୍ଯଂ ଚାଵିରୋଧେନ ଯଥା ବାଧା ନ କସ୍ଯଚିତ୍ ।। ୭.୬୪.
ଏହିଅଛି ତୁମ ନିବାସ ସ୍ଥାନ; ଯେଉଁଠାରେ ରୁହିବ, ଶାନ୍ତିରେ ରୁହିବ, ଯାହାଫଳରେ କାହାର ଅସୁବିଧା ହେବ ନାହିଁ।