ସୋ ଽହଂ ଦ୍ଵିତୀଯଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ନ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତଵୋତ୍ତରମ୍ । ମା ଦ୍ଵିତୀଯେନ ଦଣ୍ଡୋ ଵୈ ନିପତେନ୍ମଯି ମାନଦ ।। ୭.୬୩.
ତେଣୁ, କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ଉତ୍ତର ଦେବିନାହିଁ; ମୋପରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଦଣ୍ଡ ନ ପଡ଼ୁ, ମାନଦାତା।
କାମକାରୋ ହ୍ଯହଂ ରାଜଂସ୍ତଵାସ୍ମି ପୁରୁଷର୍ଷଭ । ଅଧର୍ମଂ ଜହି କାକୁତ୍ସ୍ଥ ମତ୍କୃତେ ରଘୁନନ୍ଦନ ।। ୭.୬୩.
ମୁଁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ କାମ କରେ, ରାଜା, ଏବଂ ମୁଁ ତୁମର; ମୋ ପାଇଁ ଅନ୍ୟାୟକୁ ନଶ୍ୱାନ୍ତ କର, କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ।
ଏଵମୁକ୍ତେ ତୁ ଶୂରେଣ ଶତ୍ରୁଘ୍ନେନ ମହାତ୍ମନା । ଉଵାଚ ରାମଃ ସଂହୃଷ୍ଟୋ ଭରତଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ତଥା ।। ୭.୬୩.
ଏପରି ମହାନ ଶତୃଘ୍ନ କହିବା ପରେ, ଖୁସି ହୋଇ ରାମ, ଭରତ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସମ୍ଭାରାନଭିଷେକସ୍ଯ ଆନଯଧ୍ଵଂ ସମାହିତାଃ । ଅଦ୍ଯୈଵ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରମଭିଷେକ୍ଷ୍ଯାମି ରାଘଵମ୍ ।। ୭.୬୩.
ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ସମଗ୍ରୀ ଆଣ, ମନ ଲଗାଇ; ଆଜି ମୁଁ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବାଘ, ରାଘବଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରିବି।
ପୁରୋହିତଂ ଚ କାକୁତ୍ସ୍ଥଂ ନୈଗମାନୃତ୍ଵିଜସ୍ତଥା । ମନ୍ତ୍ରିଣଶ୍ଚୈଵ ତାନ୍ସର୍ଵାନାନଯଧ୍ଵଂ ମମାଜ୍ଞଯା ।। ୭.୬୩.
ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ଆମ ପୁରୋହିତ, ସହରବାସୀ, ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ—ମୋ ଆଦେଶରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣ।
ରାଜ୍ଞଃ ଶାସନମାଜ୍ଞାଯ ତଥା ଽକୁର୍ଵନ୍ମହାରଥାଃ । ଅଭିଷେକସମାରମ୍ଭଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ପୁରୋଧସମ୍ । ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ରାଜଭଵନଂ ରାଜାନୋ ବ୍ରାହ୍ମଣାସ୍ତଥା ।। ୭.୬୩.
ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଇଁ, ସେଇ ସମସ୍ତ ମହାବୀରମାନେ ତାହା ଅନୁସରିଲେ; ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି, ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି କରି, ରାଜାମାନେ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ରାଜଭବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତଥୋ ଽଭିଷେକୋ ଵଵୃଧେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ସମ୍ପ୍ରହର୍ଷକରଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ରାଘଵସ୍ଯ ପୁରସ୍ଯ ଚ ।। ୭.୬୩.
ତାପରେ ମହାତ୍ମା ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କର ଅଭିଷେକ ବଡ଼ ଉତ୍ସବ ହେଲା, ଯାହା ରାଘବବଂଶୀ ଓ ସହରବାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଖୁସି ହେଲେ।
ଅଭିଷିକ୍ତସ୍ତୁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ବଭୌ ଚାଦିତ୍ଯସନ୍ନିଭଃ । ଅଭିଷିକ୍ତଃ ପୁରା ସ୍କନ୍ଦଃ ସେନ୍ଦ୍ରୈରିଵ ମରୁଦ୍ଗଣୈଃ ।। ୭.୬୩.
ଅଭିଷିକ୍ତ ହେବା ପରେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଲାଗିଲେ; ଯେପରି ପୂର୍ବେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ମରୁତମାନେ ସହିତ କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କ ଅଭିଷେକ ହୋଇଥିଲା, ସେପରି।
ଅଭିଷିକ୍ତେ ତୁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନେ ରାମେଣାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣା । ପୌରାଃ ପ୍ରମୁଦିତାଶ୍ଚାସନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାଶ୍ଚ ବହୁଶ୍ରୁତାଃ ।। ୭.୬୩.
ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ଅଭିଷେକ ହେବା ସମୟରେ, ସହରବାସୀ ଓ ବହୁଶ୍ରୁତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
କୌସଲ୍ଯା ଚ ସୁମିତ୍ରା ଚ ମଙ୍ଗଲଂ କେକଯୀ ତଥା । ଚକ୍ରୁସ୍ତା ରାଜଭଵନେ ଯାଶ୍ଚାନ୍ଯା ରାଜଯୋଷିତଃ ।। ୭.୬୩.
କୌଶଲ୍ୟା, ସୁମିତ୍ରା ଏବଂ କୈକେୟୀ, ଏହା ସହ ଅନ୍ୟ ରାଜମହିଳାମାନେ ମଧ୍ୟ, ରାଜଭବନରେ ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ।
ଋଷଯଶ୍ଚ ମହାତ୍ମାନୋ ଯମୁନାତୀରଵାସିନଃ । ହତଂ ଲଵଣମାଶଂସୁଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ଯାଭିଷେଚନାତ୍ ।। ୭.୬୩.
ୟମୁନା ତୀରରେ ବସୁଥିବା ମହାତ୍ମା ଋଷିମାନେ ଲବଣଙ୍କ ବଧ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ଅଭିଷେକରେ ଖୁସି ହେଲେ।
ତତୋ ଽଭିଷିକ୍ତଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନମଙ୍କମାରୋପ୍ଯ ରାଘଵଃ । ଉଵାଚ ମଧୁରାଂ ଵାଣୀଂ ତେଜସ୍ତସ୍ଯାଭିପୂରଯନ୍ ।। ୭.୬୩.
ତାପରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେବା ପରେ, ରାଘବ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ଆପଣଙ୍କ ମୋଡ଼ରେ ବସାଇ, ମଧୁର କଥା କହିଲେ ଓ ତାଙ୍କୁ ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ।
ଅଯଂ ଶରସ୍ତ୍ଵମୋଘସ୍ତେ ଦିଵ୍ଯଃ ପରପୁରଞ୍ଜଯଃ । ଅନେନ ଲଵଣଂ ସୌମ୍ଯ ହନ୍ତା ଽସି ରଘୁନନ୍ଦନ ।। ୭.୬୩.
ଏହି ତୁମ ଶର ଅପରାଜିତ, ଦିବ୍ୟ ଓ ଶତ୍ରୁ ସହର ଜୟ କରେ; ଏହି ଦ୍ୱାରା, ହେ ସାଧୁ, ତୁମେ ଲବଣଙ୍କୁ ବଧ କରିବ, ହେ ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ।
ସୃଷ୍ଟଃ ଶରୋ ଽଯଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଯଦା ଶେତେ ମହାର୍ଣଵେ ।। ୭.୬୩.
ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ଏହି ଶର ସୃଷ୍ଟି ହେଇଥିଲା ଯେତେବେଳେ ସେ ମହାସାଗରରେ ଶୟନ କରୁଥିଲେ।
ସ୍ଵଯମ୍ଭୂରଜିତୋ ଦେଵୋ ଯନ୍ନାପଶ୍ଯନ୍ସୁରାସୁରାଃ । ଅଦୃଶ୍ଯଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ତେନାଯଂ ତୁ ଶରୋତ୍ତମଃ ।। ୭.୬୩.
ଯିଏ ସ୍ୱୟଂଜୟୀ ଦେବତା, ଯାହାକୁ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଦେଖିପାରିଲେନି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ—ସେଇ ଦେବତା ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶର ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ।
ସୃଷ୍ଟଃ କ୍ରୋଧାଭିଭୂତେନ ଵିନାଶାର୍ଥଂ ଦୁରାତ୍ମନୋଃ । ମଧୁକୈଟଭଯୋର୍ଵୀର ଵିଘାତେ ଵର୍ତମାନଯୋଃ । ସ୍ରଷ୍ଟୁକାମେନ ଲୋକାଂସ୍ତ୍ରୀଂସ୍ତୌ ଚାନେନ ହତୌ ଯୁଧି ।। ୭.୬୩.
ହେ ବୀର, ତିନି ଲୋକର ସୃଷ୍ଟିକୁ ବାଧା ଦେଉଥିବା ମଧୁ ଓ କୈଟଭଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ, କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ ସେ ଏହି ଶସ୍ତ୍ର ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏହି ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ହତ ହେଲେ।
ତୌ ହତ୍ଵା ଜନଭୋଗାର୍ଥଂ କୈଟଭଂ ତୁ ମଧୁଂ ତଥା । ଅନେନ ଶରମୁଖ୍ଯେନ ତତୋ ଲୋକାଂଶ୍ଚକାର ସଃ ।। ୭.୬୩.
ଲୋକମାନେ ଉପଭୋଗ କରିପାରିବେ ବୋଲି, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶର ଦ୍ୱାରା ସେ କୈଟଭ ଓ ମଧୁଙ୍କୁ ବଧ କରି, ପରେ ତିନି ଲୋକ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ନାଯଂ ମଯା ଶରଃ ପୂର୍ଵଂ ରାଵଣସ୍ଯ ଵଧାର୍ଥିନା । ମୁକ୍ତଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଭୂତାନାଂ ମହାଂସ୍ତ୍ରାସୋ ଭଵେଦିତି ।। ୭.୬୩.
ହେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଏହି ଶରକୁ ମୁଁ ପୂର୍ବେ ରାବଣଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରିନଥିଲି, କାରଣ ଏହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇଯିବେ।
ଯଚ୍ଚ ତସ୍ଯ ମହଚ୍ଛୂଲଂ ତ୍ର୍ଯମ୍ବକେଣ ମହାତ୍ମନା । ଦତ୍ତଂ ଶତ୍ରୁଵିନାଶାଯ ମଧୋରାଯୁଧମୁତ୍ତମମ୍ ।। ୭.୬୩.
ଏବଂ ମହାତ୍ମା ତ୍ରୟମ୍ବକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁ ବିନାଶ ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଥିବା ବଡ଼ ଶୂଳ, ମଧୁଙ୍କ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଅସ୍ତ୍ର।
ସ ତଂ ନିକ୍ଷିପ୍ଯ ଭଵନେ ପୂଜ୍ଯମାନ ପୁନଃ ପୁନଃ । ଦିଶଃ ସର୍ଵାଃ ସମାସାଦ୍ଯ ପ୍ରାପ୍ନୋତ୍ଯାହାରମୁତ୍ତମମ୍ ।। ୭.୬୩.
ସେ ଏହାକୁ ନିଜ ଗୃହରେ ରଖି, ପୁନିପୁନି ପୂଜିତ ହୁଏ; ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆହାର ଲାଭ କରେ।
ଯଦା ତୁ ଯୁଦ୍ଧମାକାଙ୍କ୍ଷନ୍ କଶ୍ଚିଦେନଂ ସମାହ୍ଵଯେତ୍ । ତଦା ଶୂଲଂ ଗହୀତ୍ଵା ତଂ ଭସ୍ମ ରକ୍ଷଃ କରୋତି ହି ।। ୭.୬୩.
ଯେତେବେଳେ କେହି ଯୁଦ୍ଧ ଚାହିଁ, ତାଙ୍କୁ ଡାକେ, ସେ ଶୂଳ ଧରି ତାହା ଦ୍ୱାରା ରାକ୍ଷସକୁ ଭସ୍ମ କରିଦିଏ।
ସ ତ୍ଵଂ ପୁରୁଷଶାର୍ଦୂଲ ତମାଯୁଧଵିନାକୃତମ୍ । ଅପ୍ରଵିଷ୍ଟଂ ପୁରଂ ପୂର୍ଵଂ ଦ୍ଵାରି ତିଷ୍ଠ ଧୃତାଯୁଧଃ ।। ୭.୬୩.
ତେଣୁ, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଯିବା ପୂର୍ବରୁ ସେହି ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପୂର୍ବରୁ, ତୁମେ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ ଦ୍ୱାରରେ ଦଢ଼ିଅ।
ଅପ୍ରଵିଷ୍ଟଂ ଚ ଭଵନଂ ଯୁଦ୍ଧାଯ ପୁରୁଷର୍ଷଭ । ଆହ୍ଵଯେଥା ମହାବାହୋ ତତୋ ହନ୍ତାସି ରାକ୍ଷସମ୍ ।। ୭.୬୩.
ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଭବନରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ସେଉଁଠି ରାକ୍ଷସକୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଡାକିବା, ଏହିପରି କଲେ ତୁମେ ତାକୁ ନିଶ୍ଚୟ ମାରିପାରିବ।
ଅନ୍ଯଥା କ୍ରିଯମାଣେ ତୁ ଅଵଧ୍ଯଃ ସ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଯଦି ତ୍ଵେଵଂ କୃତେ ଵୀର ଵିନାଶମୁପଯାସ୍ଯତି ।। ୭.୬୩.
ଯଦି ଏହିପରି ନ କରିବା, ତେବେ ସେ ଅଜୟ ହେଇଯିବ; କିନ୍ତୁ ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ହେ ବୀର, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ନଶ୍ଟ ହେବ।
ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଶୂଲସ୍ଯ ଚ ଵିପର୍ଯଯଃ । ଶ୍ରୀମତଃ ଶିତିକଣ୍ଠସ୍ଯ କୃତ୍ଯଂ ହି ଦୁରତିକ୍ରମମ୍ ।। ୭.୬୩.
ମୁଁ ତୁମକୁ ସବୁ କଥା ଏବଂ ଶୂଳର ବିପରୀତ ଫଳ ବିଷୟରେ କୁହିଦେଲି; ଶ୍ରୀମାନ୍ ଶିତିକଣ୍ଠଙ୍କ ଆଜ୍ଞା କେବେ ଭଙ୍ଗ ହୁଏନା।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ତ୍ରିଷଷ୍ଟିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ମହାର୍ଷିବଳ୍ମୀକିଙ୍କ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ତିରଷଷ୍ଠିତମ ସର୍ଗର ଶେଷ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଚ କାକୁତ୍ସ୍ଥଂ ପ୍ରଶସ୍ଯ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ । ପୁନରେଵାପରଂ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ରଘୁନନ୍ଦନଃ ।। ୭.୬୪.
ଏପରି କହି ଏବଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ପ୍ରଶଂସା କରି, ରଘୁବଂଶୀ ପୁନି ଏକ ନୂତନ କଥା କହିଲେ।
ଇମାନ୍ଯଶ୍ଵସହସ୍ରାଣି ଚତ୍ଵାରି ପୁରୁଷର୍ଷଭ । ରଥାନାଂ ଦ୍ଵେ ସହସ୍ରେ ଚ ଗଜାନାଂ ଶତମୁତ୍ତମମ୍ ।। ୭.୬୪.
ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଚାରି ହଜାର ଘୋଡ଼ା, ଦୁଇ ହଜାର ରଥ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶତଟି ଘୋଡ଼ା ତୁମ ପାଇଁ।
ଅନ୍ତରା ପଣଵୀଥ୍ଯଶ୍ଚ ନାନାପଣ୍ଯୋପଶୋଭିତାଃ । ଅନୁଗଚ୍ଛନ୍ତୁ କାକୁତ୍ସ୍ଥଂ ତଥୈଵ ନଟନର୍ତକାଃ ।। ୭.୬୪.
ମଝିରେ ଥିବା ବଜାରଗୁଡ଼ିକ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ସାମଗ୍ରୀ ରହିଛି, ଏବଂ ନଟ ଓ ନୃତ୍ୟଶିଳ୍ପୀମାନେ ମଧ୍ୟ କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ଏଭଳି ଅନୁସରଣ କରନ୍ତୁ।
ହିରଣ୍ଯସ୍ଯ ସୁଵର୍ଣସ୍ଯ ନିଯୁତଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭ । ଆଦାଯ ଗଚ୍ଛ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ପର୍ଯାପ୍ତଧନଵାହନଃ ।। ୭.୬୪.
ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏକ ଲକ୍ଷ ସୁନା ନିଅ ଏବଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଅପେକ୍ଷିତ ଧନ ଓ ଯାନ ସହିତ ଯାଅ।