ରାଘଵେଣୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଭରତୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ । ଅହମେନଂ ଵଧିଷ୍ଯାମି ମମାଂଶଃ ସ ଵିଧୀଯତାମ୍ ।। ୭.୬୨.
ରାଘବଙ୍କ ଏହିପରି ପ୍ରଶ୍ନ ପରେ, ଭରତ କହିଲେ—ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେବି, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ମୋତେ ଦିଅ।
ଭରତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଧୈର୍ଯଶୌର୍ଯସମନ୍ଵିତମ୍ । ଲକ୍ଷ୍ମଣାଵରଜସ୍ତସ୍ଥୌ ହିତ୍ଵା ସୌଵର୍ଣମାସନମ୍ ।। ୭.୬୨.
ଭରତଙ୍କ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ଶୂରତାଭରା କଥା ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ଶତୃଘ୍ନ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆସନ ଛାଡ଼ି ଉଠି ଦାଁଡ଼ିଲେ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ତ୍ଵବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ନରାଧିପମ୍ । କୃତକର୍ମା ମହାବାହୁର୍ମଧ୍ଯମୋ ରଘୁନନ୍ଦନଃ ।। ୭.୬୨.
ଶତୃଘ୍ନ, ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ମଧ୍ୟମ ପୁତ୍ର, ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଆର୍ଯେଣ ହି ପୁରା ଶୂନ୍ଯା ତ୍ଵଯୋଧ୍ଯା ପରିପାଲିତା । ସନ୍ତାପଂ ହୃଦଯେ କୃତ୍ଵା ଆର୍ଯସ୍ଯାଗମନଂ ପ୍ରତି ।। ୭.୬୨.
ହେ ଆର୍ୟ, ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ଶୂନ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରେ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ, ହୃଦୟରେ ଦୁଃଖ ଧରି ଆପଣଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ଆସିବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ଦୁଃଖାନି ଚ ବହୂନୀହ ହ୍ଯନୁଭୂତାନି ପାର୍ଥିଵ । ଶଯାନୋ ଦୁଃଖଶଯ୍ଯାସୁ ନନ୍ଦିଗ୍ରାମେ ଽଵସତ୍ପୁରା ।। ୭.୬୨.
ହେ ରାଜା, ଏଠି ଅନେକ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ, ଦୁଃଖର ଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇ, ପୂର୍ବରୁ ନନ୍ଦିଗ୍ରାମରେ ବାସ କରୁଥିଲେ।
ଫଲମୂଲାଶନୋ ଭୂତ୍ଵା ଜଟୀ ଚୀରଧରସ୍ତଥା । ଅନୁଭୂଯେଦୃଶଂ ଦୁଃଖମେଷ ରାଘଵନନ୍ଦନଃ । ପ୍ରେଷ୍ଯେ ମଯି ସ୍ଥିତେ ରାଜନ୍ନ ଭୂଯଃ କ୍ଲେଶମାପ୍ନୁଯାତ୍ ।। ୭.୬୨.
ଫଳ ମୂଳ ଖାଇ, ଜଟା ଓ ଚୀର ପିନ୍ଧି, ଏହି ରଘୁବଂଶୀ ପୁତ୍ର ଏପରି ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ। ମୁଁ ତୁମର ସେବକ ଭାବେ ରହିଲେ, ରାଜା, ସେ ଆଉ କେବେ ଦୁଃଖ ଭୋଗ ନ କରୁନ୍ତୁ।
ତଥା ବ୍ରୁଵତି ଶତ୍ରୁଘ୍ନେ ରାଘଵଃ ପୁନରବ୍ରଵୀତ୍ । ଏଵଂ ଭଵତୁ କାକୁତ୍ସ୍ଥ କ୍ରିଯତାଂ ମମ ଶାସନମ୍ ।। ୭.୬୨.
ଶତୃଘ୍ନ କହିବା ପରେ, ରାଘବ ପୁନି କହିଲେ, 'ଏହିପରି ହେଉ, କାକୁତ୍ସ୍ଥ; ମୋ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କର।'
ରାଜ୍ଯେ ତ୍ଵାମଭିଷେକ୍ଷ୍ଯାମି ମଧୋସ୍ତୁ ନଗରେ ଶୁଭେ । ନିଵେଶଯ ମହାବାହୋ ଭରତଂ ଯଦ୍ଯଵେକ୍ଷସେ ।। ୭.୬୨.
ମୁଁ ତୁମକୁ ମଧୁରା ନଗରରେ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରିବି; ବଳଶାଳୀ, ଯଦି ଚାହଁ, ତେବେ ଭରତଙ୍କୁ ସେଠାରେ ରଖ।
ଶୂରସ୍ତ୍ଵଂ କୃତଵିଦ୍ଯଶ୍ଚ ସମର୍ଥଶ୍ଚ ନିଵେଶନେ ।। ୭.୬୨.
ତୁମେ ସୂର, ଶିକ୍ଷାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ନଗର ବିନ୍ୟାସ କରିବାରେ ସମର୍ଥ।
ଯୋ ହି ଶତ୍ରୁଂ ସମୁତ୍ପାଟ୍ଯ ପାର୍ଥିଵସ୍ଯ ପୁନଃ କ୍ଷଯେ । ନ ଵିଧତ୍ତେ ନୃପଂ ତତ୍ର ନରକଂ ସ ହି ଗଚ୍ଛତି ।। ୭.୬୨.
ଯିଏ ଶତ୍ରୁକୁ ହଟାଇ ରାଜ୍ୟକୁ ପୁନଃ ଦେଇଥାଏ, କିନ୍ତୁ ସେଠି ରାଜାକୁ ବସାଏ ନାହିଁ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ନରକକୁ ଯାଏ।
ସ ତ୍ଵଂ ହତ୍ଵା ମଧୁସୁତଂ ଲଵଣଂ ପାପନିଶ୍ଚଯମ୍ । ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରଶାଧି ଧର୍ମେଣ ଵାକ୍ଯଂ ମେ ଯଦ୍ଯଵେକ୍ଷସେ ।। ୭.୬୨.
ତେଣୁ ମଧୁର ପୁତ୍ର ଦୁଷ୍ଟ ଲବଣଙ୍କୁ ମାରି, ଯଦି ମୋ କଥା ଶୁଣ, ତେବେ ଧର୍ମରେ ରାଜ୍ୟ ଚଳା।
ଉତ୍ତରଂ ଚ ନ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ଶୂର ଵାକ୍ଯାନ୍ତରେ ମମ । ବାଲେନ ପୂର୍ଵଜସ୍ଯାଜ୍ଞା କର୍ତଵ୍ଯା ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ ।। ୭.୬୨.
ମୋ ଆଜ୍ଞା ପରେ ଆଉ କିଛି କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ବୀର; ଛୋଟ ଭାଇ ଜେଷ୍ଠଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମାନିବା ଦରକାର—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଅଭିଷେକଂ ଚ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ପ୍ରତୀଚ୍ଛସ୍ଵ ମଯୋଦ୍ଯତମ୍ । ଵସିଷ୍ଠପ୍ରମୁଖୈର୍ଵିପ୍ରୈର୍ଵିଧିମନ୍ତ୍ରପୁରସ୍କୃତମ୍ ।। ୭.୬୨.
ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ମୁଁ ଯେଉଁ ଅଭିଷେକ ତୋତେ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛି, ଯାହା ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବିଧିବତ୍ ମନ୍ତ୍ରରେ କରିଛନ୍ତି, ସେଥିରେ ଅନୁମତି ଦେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵିଷଷ୍ଟିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣରେ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଲେଖା ପବିତ୍ର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ବାଉଠିଏ ସର୍ଗ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ରାମେଣ ପରାଂ ଵ୍ରୀଡାମୁପାଗମତ୍ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ଵୀର୍ଯସମ୍ପନ୍ନୋ ମନ୍ଦଂ ମନ୍ଦମୁଵାଚ ହ ।। ୭.୬୩.
ଏପରି ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ପରାକ୍ରମଶାଳୀ ଶତୃଘ୍ନ ଗଭୀର ଲଜ୍ଜା ଅନୁଭବ କଲେ ଏବଂ ଦୀରେ ଦୀରେ ମୃଦୁ କଥା କହିଲେ।
ଅଧର୍ମଂ ଵିଦ୍ମ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ହ୍ଯସ୍ମିନ୍ନର୍ଥେ ନରେଶ୍ଵର । କଥଂ ତିଷ୍ଠତ୍ସୁ ଜ୍ଯେଷ୍ଠେଷୁ କନୀଯାନଭିଷିଚ୍ଯତେ ।। ୭.୬୩.
ଏହି କଥାରେ ଅନ୍ୟାୟ ଅଛି ବୋଲି ଆମେ ଜାଣିଛୁ, କାକୁତ୍ସ୍ଥ; ଯେଉଁଠି ଜେଷ୍ଠମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି କିପରି ଛୋଟ ଭାଇଙ୍କୁ ରାଜା କରାଯିବ?
ଅଵଶ୍ଯଂ କରଣୀଯଂ ଚ ଶାସନଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭ । ତଵ ଚୈଵ ମହାଭାଗ ଶାସନଂ ଦୁରତିକ୍ରମମ୍ ।। ୭.୬୩.
ତଥାପି ତୁମ ଆଜ୍ଞା ନିଶ୍ଚୟ ପାଳନ କରିବା ଦରକାର, ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ; ତୁମ ଆଜ୍ଞା ଅତିଶୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ତାହା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିବା ଯାଏନା।
ତ୍ଵତ୍ତୋ ମଯା ଶ୍ରୁତଂ ଵୀର ଶ୍ରୁତିଭ୍ଯଶ୍ଚ ମଯା ଶ୍ରୁତମ୍ । ନୋତ୍ତରଂ ହି ମଯା ଵାଚ୍ଯଂ ମଧ୍ଯମେ ପ୍ରତିଜାନତି ।। ୭.୬୩.
ବୀର, ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ଏହି କଥା ଶୁଣିଛି, ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ରରୁ ମଧ୍ୟ ଶୁଣିଛି; ମଧ୍ୟମ ଭାଇ ଶପଥ ନେଇଛି, ତେଣୁ ମୋତେ ଆଉ କିଛି କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଵ୍ଯାହୃତଂ ଦୁର୍ଵଚୋ ଘୋରଂ ହନ୍ତାସ୍ମି ଲଵଣଂ ମୃଧେ । ତସ୍ଯୈଵଂ ମେ ଦୁରୁକ୍ତସ୍ଯ ଦୁର୍ଗତିଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭ ।। ୭.୬୩.
ମୁଁ କଠୋର ଏବଂ ଭୟଙ୍କର କଥା କହିଛି: ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଲବଣଙ୍କୁ ମାରିଦେବି; ଏପରି ଦୁଷ୍ଟ କଥା କହିବା ପାଇଁ, ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ମୋର।
ଉତ୍ତରଂ ନହି ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠେନାଭିହିତେ ପୁନଃ । ଅଧର୍ମସହିତଂ ଚୈଵ ପରଲୋକଵିଵର୍ଜିତମ୍ ।। ୭.୬୩.
ଜେଷ୍ଠ ଭାଇ କଥା କହିସାରିଲେ, ପୁନି ଉତ୍ତର ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହା ଅନ୍ୟାୟ ସହିତ ଏବଂ ପରଲୋକର ମୂଲ୍ୟ ନାହିଁ।
ସୋ ଽହଂ ଦ୍ଵିତୀଯଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ନ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତଵୋତ୍ତରମ୍ । ମା ଦ୍ଵିତୀଯେନ ଦଣ୍ଡୋ ଵୈ ନିପତେନ୍ମଯି ମାନଦ ।। ୭.୬୩.
ତେଣୁ, କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ଉତ୍ତର ଦେବିନାହିଁ; ମୋପରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଦଣ୍ଡ ନ ପଡ଼ୁ, ମାନଦାତା।
କାମକାରୋ ହ୍ଯହଂ ରାଜଂସ୍ତଵାସ୍ମି ପୁରୁଷର୍ଷଭ । ଅଧର୍ମଂ ଜହି କାକୁତ୍ସ୍ଥ ମତ୍କୃତେ ରଘୁନନ୍ଦନ ।। ୭.୬୩.
ମୁଁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ କାମ କରେ, ରାଜା, ଏବଂ ମୁଁ ତୁମର; ମୋ ପାଇଁ ଅନ୍ୟାୟକୁ ନଶ୍ୱାନ୍ତ କର, କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ।
ଏଵମୁକ୍ତେ ତୁ ଶୂରେଣ ଶତ୍ରୁଘ୍ନେନ ମହାତ୍ମନା । ଉଵାଚ ରାମଃ ସଂହୃଷ୍ଟୋ ଭରତଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ତଥା ।। ୭.୬୩.
ଏପରି ମହାନ ଶତୃଘ୍ନ କହିବା ପରେ, ଖୁସି ହୋଇ ରାମ, ଭରତ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସମ୍ଭାରାନଭିଷେକସ୍ଯ ଆନଯଧ୍ଵଂ ସମାହିତାଃ । ଅଦ୍ଯୈଵ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରମଭିଷେକ୍ଷ୍ଯାମି ରାଘଵମ୍ ।। ୭.୬୩.
ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ସମଗ୍ରୀ ଆଣ, ମନ ଲଗାଇ; ଆଜି ମୁଁ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବାଘ, ରାଘବଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରିବି।
ପୁରୋହିତଂ ଚ କାକୁତ୍ସ୍ଥଂ ନୈଗମାନୃତ୍ଵିଜସ୍ତଥା । ମନ୍ତ୍ରିଣଶ୍ଚୈଵ ତାନ୍ସର୍ଵାନାନଯଧ୍ଵଂ ମମାଜ୍ଞଯା ।। ୭.୬୩.
ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ଆମ ପୁରୋହିତ, ସହରବାସୀ, ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ—ମୋ ଆଦେଶରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣ।
ରାଜ୍ଞଃ ଶାସନମାଜ୍ଞାଯ ତଥା ଽକୁର୍ଵନ୍ମହାରଥାଃ । ଅଭିଷେକସମାରମ୍ଭଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ପୁରୋଧସମ୍ । ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ରାଜଭଵନଂ ରାଜାନୋ ବ୍ରାହ୍ମଣାସ୍ତଥା ।। ୭.୬୩.
ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଇଁ, ସେଇ ସମସ୍ତ ମହାବୀରମାନେ ତାହା ଅନୁସରିଲେ; ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି, ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି କରି, ରାଜାମାନେ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ରାଜଭବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତଥୋ ଽଭିଷେକୋ ଵଵୃଧେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ସମ୍ପ୍ରହର୍ଷକରଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ରାଘଵସ୍ଯ ପୁରସ୍ଯ ଚ ।। ୭.୬୩.
ତାପରେ ମହାତ୍ମା ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କର ଅଭିଷେକ ବଡ଼ ଉତ୍ସବ ହେଲା, ଯାହା ରାଘବବଂଶୀ ଓ ସହରବାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଖୁସି ହେଲେ।
ଅଭିଷିକ୍ତସ୍ତୁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ବଭୌ ଚାଦିତ୍ଯସନ୍ନିଭଃ । ଅଭିଷିକ୍ତଃ ପୁରା ସ୍କନ୍ଦଃ ସେନ୍ଦ୍ରୈରିଵ ମରୁଦ୍ଗଣୈଃ ।। ୭.୬୩.
ଅଭିଷିକ୍ତ ହେବା ପରେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଲାଗିଲେ; ଯେପରି ପୂର୍ବେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ମରୁତମାନେ ସହିତ କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କ ଅଭିଷେକ ହୋଇଥିଲା, ସେପରି।
ଅଭିଷିକ୍ତେ ତୁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନେ ରାମେଣାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣା । ପୌରାଃ ପ୍ରମୁଦିତାଶ୍ଚାସନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାଶ୍ଚ ବହୁଶ୍ରୁତାଃ ।। ୭.୬୩.
ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ଅଭିଷେକ ହେବା ସମୟରେ, ସହରବାସୀ ଓ ବହୁଶ୍ରୁତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
କୌସଲ୍ଯା ଚ ସୁମିତ୍ରା ଚ ମଙ୍ଗଲଂ କେକଯୀ ତଥା । ଚକ୍ରୁସ୍ତା ରାଜଭଵନେ ଯାଶ୍ଚାନ୍ଯା ରାଜଯୋଷିତଃ ।। ୭.୬୩.
କୌଶଲ୍ୟା, ସୁମିତ୍ରା ଏବଂ କୈକେୟୀ, ଏହା ସହ ଅନ୍ୟ ରାଜମହିଳାମାନେ ମଧ୍ୟ, ରାଜଭବନରେ ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ।