ଇତି ରାମ ନିଵେଦିତଂ ତୁ ତେ ଭଯଜଂ କାରଣମୁତ୍ଥିତଂ ଚ ଯତ୍ । ଵିନିଵାରଯିତୁଂ ଭଵାନ୍କ୍ଷମଃ କୁରୁ ତଂ କାମମହୀନଵିକ୍ରମ ।। ୭.୬୧.
ଏଭଳି ଭୟର କାରଣ ଆମେ ତୁମ ପାଖରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଛୁ, ହେ ରାମ। ଏହା ଦୂର କରିବାକୁ କେବଳ ତୁମେ ସମର୍ଥ। ତୁମ ଶୂରତା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଆମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କର।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଏକଷଷ୍ଟିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏଭଳି ମହାମୁନି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ପବିତ୍ର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଏକଷଷ୍ଠିତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ତଥୋକ୍ତେ ତାନୃଷୀନ୍ରାମଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ । କିମାହାରଃ କିମାଚାରୋ ଲଵଣଃ କ୍ଵ ଚ ଵର୍ତତେ ।। ୭.୬୨.
ଏପରି କହିବା ପରେ, ରାମ ହାତ ଯୋଡି ଋଷିମାନଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—ଲବଣଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ କଣ, ତାଙ୍କ ଆଚରଣ କେମିତି, ଏବଂ ସେ କେଉଁଠି ରହୁଛନ୍ତି?
ରାଘଵସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଋଷଯଃ ସର୍ଵ ଏଵ ତେ । ତତୋ ନିଵେଦଯାମାସୁର୍ଲଵଣୋ ଵଵୃଧେ ଯଥା ।। ୭.୬୨.
ରାଘବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଋଷି ତାପରେ ଲବଣ କିପରି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ, ତାହା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଆହାରଃ ସର୍ଵସତ୍ତ୍ଵାନି ଵିଶେଷେଣ ଚ ତାପସାଃ । ଆଚାରୋ ରୌଦ୍ରତା ନିତ୍ଯଂ ଵାସୋ ମଧୁଵନେ ତଥା ।। ୭.୬୨.
ତାଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ବିଶେଷକରି ତପସ୍ବୀମାନେ। ତାଙ୍କ ଆଚରଣ ସଦା କ୍ରୁର, ଏବଂ ସେ ମଧୁବନରେ ରହନ୍ତି।
ହତ୍ଵା ବହୁସହସ୍ରାଣି ସିଂହଵ୍ଯାଘ୍ରମୃଗଦ୍ଵିପାନ୍ । ମାନୁଷାଂଶ୍ଚୈଵ କୁରୁତେ ନିତ୍ଯମାହାରମାହ୍ନିକମ୍ ।। ୭.୬୨.
ସେ ଅନେକ ହଜାର ସିଂହ, ବାଘ, ମୃଗ ଓ ହାତୀ, ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନେକୁ ମାରି, ସେମାନେକୁ ନିତ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଭାବେ ଖାଉଛନ୍ତି।
ତତୋ ଽନ୍ତରାଣି ସତ୍ତ୍ଵାନି ଖାଦତେ ସ ମହାବଲଃ । ସଂହାରେ ସମନୁପ୍ରାପ୍ତେ ଵ୍ଯାଦିତାସ୍ଯ ଇଵାନ୍ତକଃ ।। ୭.୬୨.
ତାପରେ, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲୋକ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ଖାଇଦିଅନ୍ତି। ବିନାଶ ନିକଟ ଆସିଲେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ଭଳି ବଡ଼ ମୁହଁ ଖୋଲି ଦେଖାଯାନ୍ତି।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ରାଘଵୋ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ସ ମହାମୁନୀନ୍ । ଘାତଯିଷ୍ଯାମି ତଦ୍ରକ୍ଷୋ ହ୍ଯପଗଚ୍ଛତୁ ଵୋ ଭଯମ୍ ।। ୭.୬୨.
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଘବ ସେ ମହାମୁନିମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—ମୁଁ ସେ ରାକ୍ଷସକୁ ମାରିଦେବି, ତୁମ ଭୟ ଦୂର ହେଉ।
ପ୍ରତିଜ୍ଞାଯ ତଥା ତେଷାଂ ମୁନୀନାମୁଗ୍ରତେଜସାମ୍ । ସ ଭ୍ରାତଽନ୍ସହିତାନ୍ସର୍ଵାନୁଵାଚ ରଘୁନନ୍ଦନଃ ।। ୭.୬୨.
ଏପରି ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି, ରଘୁବଂଶୀ ସମସ୍ତ ଭାଇମାନଙ୍କୁ ଏକାଠି କହିଲେ।
କୋ ହନ୍ତା ଲଵଣଂ ଵୀରଃ କସ୍ଯାଂଶଃ ସ ଵିଧୀଯତାମ୍ । ଭରତସ୍ଯ ମହାବାହୋଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ଯ ଚ ଧୀମତଃ ।। ୭.୬୨.
ଲବଣଙ୍କୁ କିଏ ମାରିବେ? ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କାହାକୁ ଦେବାଯିବ—ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭରତ କିମ୍ବା ବୁଦ୍ଧିମାନ ଶତୃଘ୍ନ?
ରାଘଵେଣୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଭରତୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ । ଅହମେନଂ ଵଧିଷ୍ଯାମି ମମାଂଶଃ ସ ଵିଧୀଯତାମ୍ ।। ୭.୬୨.
ରାଘବଙ୍କ ଏହିପରି ପ୍ରଶ୍ନ ପରେ, ଭରତ କହିଲେ—ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେବି, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ମୋତେ ଦିଅ।
ଭରତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଧୈର୍ଯଶୌର୍ଯସମନ୍ଵିତମ୍ । ଲକ୍ଷ୍ମଣାଵରଜସ୍ତସ୍ଥୌ ହିତ୍ଵା ସୌଵର୍ଣମାସନମ୍ ।। ୭.୬୨.
ଭରତଙ୍କ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ଶୂରତାଭରା କଥା ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ଶତୃଘ୍ନ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆସନ ଛାଡ଼ି ଉଠି ଦାଁଡ଼ିଲେ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ତ୍ଵବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ନରାଧିପମ୍ । କୃତକର୍ମା ମହାବାହୁର୍ମଧ୍ଯମୋ ରଘୁନନ୍ଦନଃ ।। ୭.୬୨.
ଶତୃଘ୍ନ, ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ମଧ୍ୟମ ପୁତ୍ର, ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଆର୍ଯେଣ ହି ପୁରା ଶୂନ୍ଯା ତ୍ଵଯୋଧ୍ଯା ପରିପାଲିତା । ସନ୍ତାପଂ ହୃଦଯେ କୃତ୍ଵା ଆର୍ଯସ୍ଯାଗମନଂ ପ୍ରତି ।। ୭.୬୨.
ହେ ଆର୍ୟ, ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ଶୂନ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରେ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ, ହୃଦୟରେ ଦୁଃଖ ଧରି ଆପଣଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ଆସିବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ଦୁଃଖାନି ଚ ବହୂନୀହ ହ୍ଯନୁଭୂତାନି ପାର୍ଥିଵ । ଶଯାନୋ ଦୁଃଖଶଯ୍ଯାସୁ ନନ୍ଦିଗ୍ରାମେ ଽଵସତ୍ପୁରା ।। ୭.୬୨.
ହେ ରାଜା, ଏଠି ଅନେକ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ, ଦୁଃଖର ଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇ, ପୂର୍ବରୁ ନନ୍ଦିଗ୍ରାମରେ ବାସ କରୁଥିଲେ।
ଫଲମୂଲାଶନୋ ଭୂତ୍ଵା ଜଟୀ ଚୀରଧରସ୍ତଥା । ଅନୁଭୂଯେଦୃଶଂ ଦୁଃଖମେଷ ରାଘଵନନ୍ଦନଃ । ପ୍ରେଷ୍ଯେ ମଯି ସ୍ଥିତେ ରାଜନ୍ନ ଭୂଯଃ କ୍ଲେଶମାପ୍ନୁଯାତ୍ ।। ୭.୬୨.
ଫଳ ମୂଳ ଖାଇ, ଜଟା ଓ ଚୀର ପିନ୍ଧି, ଏହି ରଘୁବଂଶୀ ପୁତ୍ର ଏପରି ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ। ମୁଁ ତୁମର ସେବକ ଭାବେ ରହିଲେ, ରାଜା, ସେ ଆଉ କେବେ ଦୁଃଖ ଭୋଗ ନ କରୁନ୍ତୁ।
ତଥା ବ୍ରୁଵତି ଶତ୍ରୁଘ୍ନେ ରାଘଵଃ ପୁନରବ୍ରଵୀତ୍ । ଏଵଂ ଭଵତୁ କାକୁତ୍ସ୍ଥ କ୍ରିଯତାଂ ମମ ଶାସନମ୍ ।। ୭.୬୨.
ଶତୃଘ୍ନ କହିବା ପରେ, ରାଘବ ପୁନି କହିଲେ, 'ଏହିପରି ହେଉ, କାକୁତ୍ସ୍ଥ; ମୋ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କର।'
ରାଜ୍ଯେ ତ୍ଵାମଭିଷେକ୍ଷ୍ଯାମି ମଧୋସ୍ତୁ ନଗରେ ଶୁଭେ । ନିଵେଶଯ ମହାବାହୋ ଭରତଂ ଯଦ୍ଯଵେକ୍ଷସେ ।। ୭.୬୨.
ମୁଁ ତୁମକୁ ମଧୁରା ନଗରରେ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରିବି; ବଳଶାଳୀ, ଯଦି ଚାହଁ, ତେବେ ଭରତଙ୍କୁ ସେଠାରେ ରଖ।
ଶୂରସ୍ତ୍ଵଂ କୃତଵିଦ୍ଯଶ୍ଚ ସମର୍ଥଶ୍ଚ ନିଵେଶନେ ।। ୭.୬୨.
ତୁମେ ସୂର, ଶିକ୍ଷାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ନଗର ବିନ୍ୟାସ କରିବାରେ ସମର୍ଥ।
ଯୋ ହି ଶତ୍ରୁଂ ସମୁତ୍ପାଟ୍ଯ ପାର୍ଥିଵସ୍ଯ ପୁନଃ କ୍ଷଯେ । ନ ଵିଧତ୍ତେ ନୃପଂ ତତ୍ର ନରକଂ ସ ହି ଗଚ୍ଛତି ।। ୭.୬୨.
ଯିଏ ଶତ୍ରୁକୁ ହଟାଇ ରାଜ୍ୟକୁ ପୁନଃ ଦେଇଥାଏ, କିନ୍ତୁ ସେଠି ରାଜାକୁ ବସାଏ ନାହିଁ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ନରକକୁ ଯାଏ।
ସ ତ୍ଵଂ ହତ୍ଵା ମଧୁସୁତଂ ଲଵଣଂ ପାପନିଶ୍ଚଯମ୍ । ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରଶାଧି ଧର୍ମେଣ ଵାକ୍ଯଂ ମେ ଯଦ୍ଯଵେକ୍ଷସେ ।। ୭.୬୨.
ତେଣୁ ମଧୁର ପୁତ୍ର ଦୁଷ୍ଟ ଲବଣଙ୍କୁ ମାରି, ଯଦି ମୋ କଥା ଶୁଣ, ତେବେ ଧର୍ମରେ ରାଜ୍ୟ ଚଳା।
ଉତ୍ତରଂ ଚ ନ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ଶୂର ଵାକ୍ଯାନ୍ତରେ ମମ । ବାଲେନ ପୂର୍ଵଜସ୍ଯାଜ୍ଞା କର୍ତଵ୍ଯା ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ ।। ୭.୬୨.
ମୋ ଆଜ୍ଞା ପରେ ଆଉ କିଛି କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ବୀର; ଛୋଟ ଭାଇ ଜେଷ୍ଠଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମାନିବା ଦରକାର—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଅଭିଷେକଂ ଚ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ପ୍ରତୀଚ୍ଛସ୍ଵ ମଯୋଦ୍ଯତମ୍ । ଵସିଷ୍ଠପ୍ରମୁଖୈର୍ଵିପ୍ରୈର୍ଵିଧିମନ୍ତ୍ରପୁରସ୍କୃତମ୍ ।। ୭.୬୨.
ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ମୁଁ ଯେଉଁ ଅଭିଷେକ ତୋତେ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛି, ଯାହା ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବିଧିବତ୍ ମନ୍ତ୍ରରେ କରିଛନ୍ତି, ସେଥିରେ ଅନୁମତି ଦେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵିଷଷ୍ଟିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣରେ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଲେଖା ପବିତ୍ର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ବାଉଠିଏ ସର୍ଗ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ରାମେଣ ପରାଂ ଵ୍ରୀଡାମୁପାଗମତ୍ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ଵୀର୍ଯସମ୍ପନ୍ନୋ ମନ୍ଦଂ ମନ୍ଦମୁଵାଚ ହ ।। ୭.୬୩.
ଏପରି ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ପରାକ୍ରମଶାଳୀ ଶତୃଘ୍ନ ଗଭୀର ଲଜ୍ଜା ଅନୁଭବ କଲେ ଏବଂ ଦୀରେ ଦୀରେ ମୃଦୁ କଥା କହିଲେ।
ଅଧର୍ମଂ ଵିଦ୍ମ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ହ୍ଯସ୍ମିନ୍ନର୍ଥେ ନରେଶ୍ଵର । କଥଂ ତିଷ୍ଠତ୍ସୁ ଜ୍ଯେଷ୍ଠେଷୁ କନୀଯାନଭିଷିଚ୍ଯତେ ।। ୭.୬୩.
ଏହି କଥାରେ ଅନ୍ୟାୟ ଅଛି ବୋଲି ଆମେ ଜାଣିଛୁ, କାକୁତ୍ସ୍ଥ; ଯେଉଁଠି ଜେଷ୍ଠମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି କିପରି ଛୋଟ ଭାଇଙ୍କୁ ରାଜା କରାଯିବ?
ଅଵଶ୍ଯଂ କରଣୀଯଂ ଚ ଶାସନଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭ । ତଵ ଚୈଵ ମହାଭାଗ ଶାସନଂ ଦୁରତିକ୍ରମମ୍ ।। ୭.୬୩.
ତଥାପି ତୁମ ଆଜ୍ଞା ନିଶ୍ଚୟ ପାଳନ କରିବା ଦରକାର, ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ; ତୁମ ଆଜ୍ଞା ଅତିଶୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ତାହା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିବା ଯାଏନା।
ତ୍ଵତ୍ତୋ ମଯା ଶ୍ରୁତଂ ଵୀର ଶ୍ରୁତିଭ୍ଯଶ୍ଚ ମଯା ଶ୍ରୁତମ୍ । ନୋତ୍ତରଂ ହି ମଯା ଵାଚ୍ଯଂ ମଧ୍ଯମେ ପ୍ରତିଜାନତି ।। ୭.୬୩.
ବୀର, ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ଏହି କଥା ଶୁଣିଛି, ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ରରୁ ମଧ୍ୟ ଶୁଣିଛି; ମଧ୍ୟମ ଭାଇ ଶପଥ ନେଇଛି, ତେଣୁ ମୋତେ ଆଉ କିଛି କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଵ୍ଯାହୃତଂ ଦୁର୍ଵଚୋ ଘୋରଂ ହନ୍ତାସ୍ମି ଲଵଣଂ ମୃଧେ । ତସ୍ଯୈଵଂ ମେ ଦୁରୁକ୍ତସ୍ଯ ଦୁର୍ଗତିଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭ ।। ୭.୬୩.
ମୁଁ କଠୋର ଏବଂ ଭୟଙ୍କର କଥା କହିଛି: ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଲବଣଙ୍କୁ ମାରିଦେବି; ଏପରି ଦୁଷ୍ଟ କଥା କହିବା ପାଇଁ, ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ମୋର।
ଉତ୍ତରଂ ନହି ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠେନାଭିହିତେ ପୁନଃ । ଅଧର୍ମସହିତଂ ଚୈଵ ପରଲୋକଵିଵର୍ଜିତମ୍ ।। ୭.୬୩.
ଜେଷ୍ଠ ଭାଇ କଥା କହିସାରିଲେ, ପୁନି ଉତ୍ତର ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହା ଅନ୍ୟାୟ ସହିତ ଏବଂ ପରଲୋକର ମୂଲ୍ୟ ନାହିଁ।