ଯାଵତ୍କରସ୍ଥଃ ଶୂଲୋ ଽଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ସୁତସ୍ଯ ତେ । ଅଵଧ୍ଯଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଶୂଲହସ୍ତୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୭.୬୧.
'ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ତ୍ରିଶୂଳ ତୁମ ପୁଅର ହାତରେ ରହିବ, ସେ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅଜୟ ରହିବ।'
ଏଵଂ ମଧୁର୍ଵରଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଦେଵାତ୍ସୁମହଦଦ୍ଭୁତମ୍ । ଭଵନଂ ସୋ ଽସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠଃ କାରଯାମାସ ସୁପ୍ରଭମ୍ ।। ୭.୬୧.
ଏଭଳି ଭାବେ ଦେବତାଠାରୁ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବର ପାଇଁ, ସେ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଜଣେ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରାଜମହଳ ତିଆରି କରାଇଲେ।
ତସ୍ଯ ପତ୍ନୀ ମହାଭାଗା ପ୍ରିଯା କୁମ୍ଭୀନସୀତି ଯା । ଵିଶ୍ଵାଵସୋରପତ୍ଯଂ ସା ହ୍ଯନଲାଯାଂ ମହାପ୍ରଭା ।। ୭.୬୧.
ତାଙ୍କର ଭାଗ୍ୟଶାଳି ଓ ପ୍ରିୟା ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ନାମ କୁମ୍ଭୀନସୀ, ସେ ବିଶ୍ୱାବସୁଙ୍କ ଓ ଅନଳାଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କନ୍ୟା।
ତସ୍ଯାଃ ପୁତ୍ରୋ ମହାଵୀର୍ଯୋ ଲଵଣୋ ନାମ ଦାରୁଣଃ । ବାଲ୍ଯାତ୍ପ୍ରଭୃତି ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ପାପାନ୍ଯେଵ ସମାଚରତ୍ ।। ୭.୬୧.
ତାଙ୍କର ପୁଅ ଲବଣ, ଯିଏ ଦାରୁଣ ଓ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବାଳ୍ୟାବସ୍ଥାରୁ ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ୱଭାବର ଥିଲେ ଏବଂ ସବୁବେଳେ ଖରାପ କାମ କରୁଥିଲେ।
ତଂ ପୁତ୍ରଂ ଦୁର୍ଵିନୀତଂ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ରୋଧସମନ୍ଵିତଃ । ମଧୁଃ ସ ଶୋକମାପେଦେ ନ ଚୈନଂ କିଞ୍ଚିଦବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୬୧.
ତାଙ୍କର ପୁଅ ଅନୁଶାସନହୀନ ଦେଖି, ମଧୁ କ୍ରୋଧ ଓ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇ, କିଛି କଥା କହିଲେ ନାହିଁ।
ସ ଵିହାଯ ତ୍ଵିମଂ ଲୋକଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ଵରୁଣାଲଯମ୍ । ଶୂଲଂ ନିଵେଶ୍ଯ ଲଵଣେ ଵରଂ ତସ୍ମୈ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍ ।। ୭.୬୧.
ସେ ଏହି ଲୋକକୁ ଛାଡ଼ି, ବରୁଣଙ୍କ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ତ୍ରିଶୂଳ ଲବଣଙ୍କୁ ଦେଇ, ତାଙ୍କୁ ବର ଦେଲେ।
ସ ପ୍ରଭାଵେଣ ଶୂଲସ୍ଯ ଦୌରାତ୍ମ୍ଯେନାତ୍ମନସ୍ତଥା । ସନ୍ତାପଯତି ଲୋକାଂସ୍ତ୍ରୀନ୍ଵିଶେଷେଣ ଚ ତାପସାନ୍ ।। ୭.୬୧.
ସେ ତ୍ରିଶୂଳର ଶକ୍ତି ଓ ନିଜ ଦୁଷ୍ଟତାରେ, ସେ ତିନି ଲୋକକୁ ବିଶେଷକରି ତାପସମାନେଙ୍କୁ ଅତି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି।
ଏଵଂପ୍ରଭାଵୋ ଲଵଣଃ ଶୂଲଂ ଚୈଵ ତଥାଵିଧମ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରମାଣଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ତ୍ଵଂ ହି ନଃ ପରମା ଗତିଃ ।। ୭.୬୧.
ଏହିପରି ଲବଣଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ଏହି ତ୍ରିଶୂଳର ଗୁଣ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ଆପଣ ଆମର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଶ୍ରୟ।
ବହଵଃ ପାର୍ଥିଵା ରାମ ଭଯାର୍ତୈର୍ଋଷିଭିଃ ପୁରା । ଅଭଯଂ ଯାଚିତା ଵୀର ତ୍ରାତାରଂ ନ ଚ ଵିଦ୍ମହେ ।। ୭.୬୧.
ହେ ରାମ, ପୂର୍ବରୁ ଭୟଭୀତ ଋଷିମାନେ ଅନେକ ରାଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଶୂରବୀର, ଆମେ କେହିଁ ରକ୍ଷକୁ ମିଳିଲୁ ନାହିଁ।
ତେ ଵଯଂ ରାଵଣଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହତଂ ସବଲଵାହନମ୍ । ତ୍ରାତାରଂ ଵିଦ୍ମହେ ତାତ ନାନ୍ଯଂ ଭୁଵି ନରାଧିପମ୍ । ତତ୍ପରିତ୍ରାତୁମିଚ୍ଛାମୋ ଲଵଣାଦ୍ଭଯପୀଡିତାନ୍ ।। ୭.୬୧.
ଏହିପରି ରାବଣ ସେତେ ସେନା ସାମଗ୍ରୀ ସହିତ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛି ବୋଲି ଶୁଣି, ହେ ପ୍ରିୟ, ଏହି ଭୂମିରେ ଆମେ ତୁମକୁ ଏକମାତ୍ର ରକ୍ଷକ ବୋଲି ଜାଣୁଛୁ। ଏହିଠାରେ ଲବଣଙ୍କ ଭୟରେ ଆମେ ଯେଉଁପରି ଦୁଃଖିତ, ତାହାରୁ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଆମେ ଚାହୁଁଛୁ।
ଇତି ରାମ ନିଵେଦିତଂ ତୁ ତେ ଭଯଜଂ କାରଣମୁତ୍ଥିତଂ ଚ ଯତ୍ । ଵିନିଵାରଯିତୁଂ ଭଵାନ୍କ୍ଷମଃ କୁରୁ ତଂ କାମମହୀନଵିକ୍ରମ ।। ୭.୬୧.
ଏଭଳି ଭୟର କାରଣ ଆମେ ତୁମ ପାଖରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଛୁ, ହେ ରାମ। ଏହା ଦୂର କରିବାକୁ କେବଳ ତୁମେ ସମର୍ଥ। ତୁମ ଶୂରତା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଆମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କର।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଏକଷଷ୍ଟିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏଭଳି ମହାମୁନି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ପବିତ୍ର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଏକଷଷ୍ଠିତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ତଥୋକ୍ତେ ତାନୃଷୀନ୍ରାମଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ । କିମାହାରଃ କିମାଚାରୋ ଲଵଣଃ କ୍ଵ ଚ ଵର୍ତତେ ।। ୭.୬୨.
ଏପରି କହିବା ପରେ, ରାମ ହାତ ଯୋଡି ଋଷିମାନଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—ଲବଣଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ କଣ, ତାଙ୍କ ଆଚରଣ କେମିତି, ଏବଂ ସେ କେଉଁଠି ରହୁଛନ୍ତି?
ରାଘଵସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଋଷଯଃ ସର୍ଵ ଏଵ ତେ । ତତୋ ନିଵେଦଯାମାସୁର୍ଲଵଣୋ ଵଵୃଧେ ଯଥା ।। ୭.୬୨.
ରାଘବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଋଷି ତାପରେ ଲବଣ କିପରି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ, ତାହା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଆହାରଃ ସର୍ଵସତ୍ତ୍ଵାନି ଵିଶେଷେଣ ଚ ତାପସାଃ । ଆଚାରୋ ରୌଦ୍ରତା ନିତ୍ଯଂ ଵାସୋ ମଧୁଵନେ ତଥା ।। ୭.୬୨.
ତାଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ବିଶେଷକରି ତପସ୍ବୀମାନେ। ତାଙ୍କ ଆଚରଣ ସଦା କ୍ରୁର, ଏବଂ ସେ ମଧୁବନରେ ରହନ୍ତି।
ହତ୍ଵା ବହୁସହସ୍ରାଣି ସିଂହଵ୍ଯାଘ୍ରମୃଗଦ୍ଵିପାନ୍ । ମାନୁଷାଂଶ୍ଚୈଵ କୁରୁତେ ନିତ୍ଯମାହାରମାହ୍ନିକମ୍ ।। ୭.୬୨.
ସେ ଅନେକ ହଜାର ସିଂହ, ବାଘ, ମୃଗ ଓ ହାତୀ, ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନେକୁ ମାରି, ସେମାନେକୁ ନିତ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଭାବେ ଖାଉଛନ୍ତି।
ତତୋ ଽନ୍ତରାଣି ସତ୍ତ୍ଵାନି ଖାଦତେ ସ ମହାବଲଃ । ସଂହାରେ ସମନୁପ୍ରାପ୍ତେ ଵ୍ଯାଦିତାସ୍ଯ ଇଵାନ୍ତକଃ ।। ୭.୬୨.
ତାପରେ, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲୋକ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ଖାଇଦିଅନ୍ତି। ବିନାଶ ନିକଟ ଆସିଲେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ଭଳି ବଡ଼ ମୁହଁ ଖୋଲି ଦେଖାଯାନ୍ତି।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ରାଘଵୋ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ସ ମହାମୁନୀନ୍ । ଘାତଯିଷ୍ଯାମି ତଦ୍ରକ୍ଷୋ ହ୍ଯପଗଚ୍ଛତୁ ଵୋ ଭଯମ୍ ।। ୭.୬୨.
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଘବ ସେ ମହାମୁନିମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—ମୁଁ ସେ ରାକ୍ଷସକୁ ମାରିଦେବି, ତୁମ ଭୟ ଦୂର ହେଉ।
ପ୍ରତିଜ୍ଞାଯ ତଥା ତେଷାଂ ମୁନୀନାମୁଗ୍ରତେଜସାମ୍ । ସ ଭ୍ରାତଽନ୍ସହିତାନ୍ସର୍ଵାନୁଵାଚ ରଘୁନନ୍ଦନଃ ।। ୭.୬୨.
ଏପରି ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି, ରଘୁବଂଶୀ ସମସ୍ତ ଭାଇମାନଙ୍କୁ ଏକାଠି କହିଲେ।
କୋ ହନ୍ତା ଲଵଣଂ ଵୀରଃ କସ୍ଯାଂଶଃ ସ ଵିଧୀଯତାମ୍ । ଭରତସ୍ଯ ମହାବାହୋଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ଯ ଚ ଧୀମତଃ ।। ୭.୬୨.
ଲବଣଙ୍କୁ କିଏ ମାରିବେ? ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କାହାକୁ ଦେବାଯିବ—ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭରତ କିମ୍ବା ବୁଦ୍ଧିମାନ ଶତୃଘ୍ନ?
ରାଘଵେଣୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଭରତୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ । ଅହମେନଂ ଵଧିଷ୍ଯାମି ମମାଂଶଃ ସ ଵିଧୀଯତାମ୍ ।। ୭.୬୨.
ରାଘବଙ୍କ ଏହିପରି ପ୍ରଶ୍ନ ପରେ, ଭରତ କହିଲେ—ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେବି, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ମୋତେ ଦିଅ।
ଭରତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଧୈର୍ଯଶୌର୍ଯସମନ୍ଵିତମ୍ । ଲକ୍ଷ୍ମଣାଵରଜସ୍ତସ୍ଥୌ ହିତ୍ଵା ସୌଵର୍ଣମାସନମ୍ ।। ୭.୬୨.
ଭରତଙ୍କ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ଶୂରତାଭରା କଥା ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ଶତୃଘ୍ନ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆସନ ଛାଡ଼ି ଉଠି ଦାଁଡ଼ିଲେ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ତ୍ଵବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ନରାଧିପମ୍ । କୃତକର୍ମା ମହାବାହୁର୍ମଧ୍ଯମୋ ରଘୁନନ୍ଦନଃ ।। ୭.୬୨.
ଶତୃଘ୍ନ, ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ମଧ୍ୟମ ପୁତ୍ର, ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଆର୍ଯେଣ ହି ପୁରା ଶୂନ୍ଯା ତ୍ଵଯୋଧ୍ଯା ପରିପାଲିତା । ସନ୍ତାପଂ ହୃଦଯେ କୃତ୍ଵା ଆର୍ଯସ୍ଯାଗମନଂ ପ୍ରତି ।। ୭.୬୨.
ହେ ଆର୍ୟ, ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ଶୂନ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରେ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ, ହୃଦୟରେ ଦୁଃଖ ଧରି ଆପଣଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ଆସିବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ଦୁଃଖାନି ଚ ବହୂନୀହ ହ୍ଯନୁଭୂତାନି ପାର୍ଥିଵ । ଶଯାନୋ ଦୁଃଖଶଯ୍ଯାସୁ ନନ୍ଦିଗ୍ରାମେ ଽଵସତ୍ପୁରା ।। ୭.୬୨.
ହେ ରାଜା, ଏଠି ଅନେକ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ, ଦୁଃଖର ଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇ, ପୂର୍ବରୁ ନନ୍ଦିଗ୍ରାମରେ ବାସ କରୁଥିଲେ।
ଫଲମୂଲାଶନୋ ଭୂତ୍ଵା ଜଟୀ ଚୀରଧରସ୍ତଥା । ଅନୁଭୂଯେଦୃଶଂ ଦୁଃଖମେଷ ରାଘଵନନ୍ଦନଃ । ପ୍ରେଷ୍ଯେ ମଯି ସ୍ଥିତେ ରାଜନ୍ନ ଭୂଯଃ କ୍ଲେଶମାପ୍ନୁଯାତ୍ ।। ୭.୬୨.
ଫଳ ମୂଳ ଖାଇ, ଜଟା ଓ ଚୀର ପିନ୍ଧି, ଏହି ରଘୁବଂଶୀ ପୁତ୍ର ଏପରି ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ। ମୁଁ ତୁମର ସେବକ ଭାବେ ରହିଲେ, ରାଜା, ସେ ଆଉ କେବେ ଦୁଃଖ ଭୋଗ ନ କରୁନ୍ତୁ।
ତଥା ବ୍ରୁଵତି ଶତ୍ରୁଘ୍ନେ ରାଘଵଃ ପୁନରବ୍ରଵୀତ୍ । ଏଵଂ ଭଵତୁ କାକୁତ୍ସ୍ଥ କ୍ରିଯତାଂ ମମ ଶାସନମ୍ ।। ୭.୬୨.
ଶତୃଘ୍ନ କହିବା ପରେ, ରାଘବ ପୁନି କହିଲେ, 'ଏହିପରି ହେଉ, କାକୁତ୍ସ୍ଥ; ମୋ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କର।'
ରାଜ୍ଯେ ତ୍ଵାମଭିଷେକ୍ଷ୍ଯାମି ମଧୋସ୍ତୁ ନଗରେ ଶୁଭେ । ନିଵେଶଯ ମହାବାହୋ ଭରତଂ ଯଦ୍ଯଵେକ୍ଷସେ ।। ୭.୬୨.
ମୁଁ ତୁମକୁ ମଧୁରା ନଗରରେ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରିବି; ବଳଶାଳୀ, ଯଦି ଚାହଁ, ତେବେ ଭରତଙ୍କୁ ସେଠାରେ ରଖ।
ଶୂରସ୍ତ୍ଵଂ କୃତଵିଦ୍ଯଶ୍ଚ ସମର୍ଥଶ୍ଚ ନିଵେଶନେ ।। ୭.୬୨.
ତୁମେ ସୂର, ଶିକ୍ଷାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ନଗର ବିନ୍ୟାସ କରିବାରେ ସମର୍ଥ।
ଯୋ ହି ଶତ୍ରୁଂ ସମୁତ୍ପାଟ୍ଯ ପାର୍ଥିଵସ୍ଯ ପୁନଃ କ୍ଷଯେ । ନ ଵିଧତ୍ତେ ନୃପଂ ତତ୍ର ନରକଂ ସ ହି ଗଚ୍ଛତି ।। ୭.୬୨.
ଯିଏ ଶତ୍ରୁକୁ ହଟାଇ ରାଜ୍ୟକୁ ପୁନଃ ଦେଇଥାଏ, କିନ୍ତୁ ସେଠି ରାଜାକୁ ବସାଏ ନାହିଁ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ନରକକୁ ଯାଏ।