ସ ମଧୁର୍ଵୀର୍ଯସମ୍ପନ୍ନୋ ଧର୍ମେ ଚ ସୁସମାହିତଃ । ବହୁଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ରୁଦ୍ରପ୍ରୀତ୍ଯା ଽକରୋତ୍ତପଃ ।। ୭.୬୧.
ସେ ମଧୁ, ଯେଉଁଥିରେ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ଓ ଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ଥିଲା, ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଅନେକ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି କଠିନ ତପସ୍ୟା କଲେ।
ରୁଦ୍ରଃ ପ୍ରୀତୋ ଽଭଵତ୍ତସ୍ମୈ ଵରଂ ଦାତୁଂ ଯଯୌ ଚ ସଃ । ବହୁମାନାଚ୍ଚ ରୁଦ୍ରେଣ ଦତ୍ତସ୍ତସ୍ଯାଦ୍ଭୁତୋ ଵରଃ ।। ୭.୬୧.
ରୁଦ୍ର ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଏକ ବର ଦେବାକୁ ଆସିଲେ। ବଡ଼ ସମ୍ମାନ ସହିତ, ରୁଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ବର ଦେଲେ।
ଶୂଲଂ ଶୂଲାଦ୍ଵିନିଷ୍କୃଷ୍ଯ ମହାଵୀର୍ଯଂ ମହାପ୍ରଭମ୍ । ଦଦୌ ମହାତ୍ମା ସୁପ୍ରୀତୋ ଵାକ୍ଯଂ ଚୈତଦୁଵାଚ ହ ।। ୭.୬୧.
ଶିବ ନିଜ ତ୍ରିଶୂଳରୁ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତ୍ରିଶୂଳ ଉତ୍ପାଦନ କରି, ଖୁସି ହୋଇ ମଧୁଙ୍କୁ ଦେଲେ ଏବଂ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ତ୍ଵଯାଯମତୁଲୋ ଧର୍ମୋ ମତ୍ପ୍ରସାଦକରଃ କୃତଃ । ପ୍ରୀତ୍ଯା ପରମଯା ଯୁକ୍ତୋ ଦଦାମ୍ଯାଯୁଧମୁତ୍ତମମ୍ ।। ୭.୬୧.
ତୁମେ ଯେଉଁ ଅପୂର୍ବ ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ, ଯାହା ମୋତେ ଖୁସି କରିଛି, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ର ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଉଛି।
ଯାଵତ୍ସୁରୈଶ୍ଚ ଵିପ୍ରୈଶ୍ଚ ନ ଵିରୁଧ୍ଯେର୍ମହାସୁର । ତାଵଚ୍ଛୂଲଂ ତଵେଦଂ ସ୍ଯାଦନ୍ଯଥା ନାଶମେପ୍ଯତି ।। ୭.୬୧.
ହେ ମହାଅସୁର, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ଦେବତାମାନେ କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କ ସହିତ ବିରୋଧ କରିବ ନାହାଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ତ୍ରିଶୂଳ ତୁମରେ ରହିବ; ନାହିଁଲେ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନଷ୍ଟ ହେଇଯିବ।
ଯଶ୍ଚ ତ୍ଵାମଭିଯୁଞ୍ଜୀତ ଯୁଦ୍ଧାଯ ଵିଗତଜ୍ଵରଃ । ତଂ ଶୂଲୋ ଭସ୍ମସାତ୍କୃତ୍ଵା ପୁନରେଷ୍ଯତି ତେ କରମ୍ ।। ୭.୬୧.
ଯେ କେହି ଭୟ ଛାଡ଼ି ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବ, ଏହି ତ୍ରିଶୂଳ ତାଙ୍କୁ ଭସ୍ମ କରିଦେବ ଏବଂ ପୁଣି ତୁମ ହାତକୁ ଫେରି ଆସିବ।
ଏଵଂ ରୁଦ୍ରାଦ୍ଵରଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଭୂଯ ଏଵ ମହାସୁରଃ । ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ମହାଦେଵଂ ଵାକ୍ଯମେତଦୁଵାଚ ହ ।। ୭.୬୧.
ଏଭଳି ଭାବେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଠାରୁ ବର ପାଇଁ, ସେ ମହାଅସୁର ପୁଣି ମହାଦେବଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଭଗଵନ୍ମମ ଵଂଶସ୍ଯ ଶୂଲମେତଦନୁତ୍ତମମ୍ । ଭଵେତ୍ତୁ ସତତଂ ଦେଵ ସୁରାଣାମୀଶ୍ଵରୋ ହ୍ଯସି ।। ୭.୬୧.
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତ୍ରିଶୂଳ ସଦା ସଦା ପାଇଁ ମୋ ବଂଶର ହେଉ, କାରଣ ଆପଣ ଦେବତାମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତଂ ବ୍ରୁଵାଣଂ ମଧୁଂ ଦେଵଃ ସର୍ଵଭୂତପତିଃ ଶିଵଃ । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହାତେଜା ନୈତଦେଵଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୭.୬୧.
ମଧୁ ଏହିପରି କହିବା ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ନାଥ ଶିବ ତାଙ୍କୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଚେହେରାରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: 'ଏହା ଏଭଳି ହେବ ନାହିଁ।'
ମା ଭୂତ୍ତେ ଵିଫଲା ଵାଣୀ ମତ୍ପ୍ରସାଦକୃତା ଶୁଭା । ଭଵତଃ ପୁତ୍ରମେକଂ ତୁ ଶୂଲମେତଦ୍ଭଜିଷ୍ଯତେ ।। ୭.୬୧.
'ମୋର କୃପାରେ ତୁମେ ଯେଉଁ ଶୁଭ ଶବ୍ଦ କହିଛ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଫଳହୀନ ହେଉ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ତୁମ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କେବଳ ଜଣେ ଏହି ତ୍ରିଶୂଳ ଧାରଣ କରିପାରିବ।'
ଯାଵତ୍କରସ୍ଥଃ ଶୂଲୋ ଽଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ସୁତସ୍ଯ ତେ । ଅଵଧ୍ଯଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଶୂଲହସ୍ତୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୭.୬୧.
'ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ତ୍ରିଶୂଳ ତୁମ ପୁଅର ହାତରେ ରହିବ, ସେ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅଜୟ ରହିବ।'
ଏଵଂ ମଧୁର୍ଵରଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଦେଵାତ୍ସୁମହଦଦ୍ଭୁତମ୍ । ଭଵନଂ ସୋ ଽସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠଃ କାରଯାମାସ ସୁପ୍ରଭମ୍ ।। ୭.୬୧.
ଏଭଳି ଭାବେ ଦେବତାଠାରୁ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବର ପାଇଁ, ସେ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଜଣେ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରାଜମହଳ ତିଆରି କରାଇଲେ।
ତସ୍ଯ ପତ୍ନୀ ମହାଭାଗା ପ୍ରିଯା କୁମ୍ଭୀନସୀତି ଯା । ଵିଶ୍ଵାଵସୋରପତ୍ଯଂ ସା ହ୍ଯନଲାଯାଂ ମହାପ୍ରଭା ।। ୭.୬୧.
ତାଙ୍କର ଭାଗ୍ୟଶାଳି ଓ ପ୍ରିୟା ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ନାମ କୁମ୍ଭୀନସୀ, ସେ ବିଶ୍ୱାବସୁଙ୍କ ଓ ଅନଳାଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କନ୍ୟା।
ତସ୍ଯାଃ ପୁତ୍ରୋ ମହାଵୀର୍ଯୋ ଲଵଣୋ ନାମ ଦାରୁଣଃ । ବାଲ୍ଯାତ୍ପ୍ରଭୃତି ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ପାପାନ୍ଯେଵ ସମାଚରତ୍ ।। ୭.୬୧.
ତାଙ୍କର ପୁଅ ଲବଣ, ଯିଏ ଦାରୁଣ ଓ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବାଳ୍ୟାବସ୍ଥାରୁ ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ୱଭାବର ଥିଲେ ଏବଂ ସବୁବେଳେ ଖରାପ କାମ କରୁଥିଲେ।
ତଂ ପୁତ୍ରଂ ଦୁର୍ଵିନୀତଂ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ରୋଧସମନ୍ଵିତଃ । ମଧୁଃ ସ ଶୋକମାପେଦେ ନ ଚୈନଂ କିଞ୍ଚିଦବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୬୧.
ତାଙ୍କର ପୁଅ ଅନୁଶାସନହୀନ ଦେଖି, ମଧୁ କ୍ରୋଧ ଓ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇ, କିଛି କଥା କହିଲେ ନାହିଁ।
ସ ଵିହାଯ ତ୍ଵିମଂ ଲୋକଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ଵରୁଣାଲଯମ୍ । ଶୂଲଂ ନିଵେଶ୍ଯ ଲଵଣେ ଵରଂ ତସ୍ମୈ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍ ।। ୭.୬୧.
ସେ ଏହି ଲୋକକୁ ଛାଡ଼ି, ବରୁଣଙ୍କ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ତ୍ରିଶୂଳ ଲବଣଙ୍କୁ ଦେଇ, ତାଙ୍କୁ ବର ଦେଲେ।
ସ ପ୍ରଭାଵେଣ ଶୂଲସ୍ଯ ଦୌରାତ୍ମ୍ଯେନାତ୍ମନସ୍ତଥା । ସନ୍ତାପଯତି ଲୋକାଂସ୍ତ୍ରୀନ୍ଵିଶେଷେଣ ଚ ତାପସାନ୍ ।। ୭.୬୧.
ସେ ତ୍ରିଶୂଳର ଶକ୍ତି ଓ ନିଜ ଦୁଷ୍ଟତାରେ, ସେ ତିନି ଲୋକକୁ ବିଶେଷକରି ତାପସମାନେଙ୍କୁ ଅତି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି।
ଏଵଂପ୍ରଭାଵୋ ଲଵଣଃ ଶୂଲଂ ଚୈଵ ତଥାଵିଧମ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରମାଣଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ତ୍ଵଂ ହି ନଃ ପରମା ଗତିଃ ।। ୭.୬୧.
ଏହିପରି ଲବଣଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ଏହି ତ୍ରିଶୂଳର ଗୁଣ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ଆପଣ ଆମର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଶ୍ରୟ।
ବହଵଃ ପାର୍ଥିଵା ରାମ ଭଯାର୍ତୈର୍ଋଷିଭିଃ ପୁରା । ଅଭଯଂ ଯାଚିତା ଵୀର ତ୍ରାତାରଂ ନ ଚ ଵିଦ୍ମହେ ।। ୭.୬୧.
ହେ ରାମ, ପୂର୍ବରୁ ଭୟଭୀତ ଋଷିମାନେ ଅନେକ ରାଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଶୂରବୀର, ଆମେ କେହିଁ ରକ୍ଷକୁ ମିଳିଲୁ ନାହିଁ।
ତେ ଵଯଂ ରାଵଣଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହତଂ ସବଲଵାହନମ୍ । ତ୍ରାତାରଂ ଵିଦ୍ମହେ ତାତ ନାନ୍ଯଂ ଭୁଵି ନରାଧିପମ୍ । ତତ୍ପରିତ୍ରାତୁମିଚ୍ଛାମୋ ଲଵଣାଦ୍ଭଯପୀଡିତାନ୍ ।। ୭.୬୧.
ଏହିପରି ରାବଣ ସେତେ ସେନା ସାମଗ୍ରୀ ସହିତ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛି ବୋଲି ଶୁଣି, ହେ ପ୍ରିୟ, ଏହି ଭୂମିରେ ଆମେ ତୁମକୁ ଏକମାତ୍ର ରକ୍ଷକ ବୋଲି ଜାଣୁଛୁ। ଏହିଠାରେ ଲବଣଙ୍କ ଭୟରେ ଆମେ ଯେଉଁପରି ଦୁଃଖିତ, ତାହାରୁ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଆମେ ଚାହୁଁଛୁ।
ଇତି ରାମ ନିଵେଦିତଂ ତୁ ତେ ଭଯଜଂ କାରଣମୁତ୍ଥିତଂ ଚ ଯତ୍ । ଵିନିଵାରଯିତୁଂ ଭଵାନ୍କ୍ଷମଃ କୁରୁ ତଂ କାମମହୀନଵିକ୍ରମ ।। ୭.୬୧.
ଏଭଳି ଭୟର କାରଣ ଆମେ ତୁମ ପାଖରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଛୁ, ହେ ରାମ। ଏହା ଦୂର କରିବାକୁ କେବଳ ତୁମେ ସମର୍ଥ। ତୁମ ଶୂରତା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଆମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କର।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଏକଷଷ୍ଟିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏଭଳି ମହାମୁନି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ପବିତ୍ର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଏକଷଷ୍ଠିତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ତଥୋକ୍ତେ ତାନୃଷୀନ୍ରାମଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ । କିମାହାରଃ କିମାଚାରୋ ଲଵଣଃ କ୍ଵ ଚ ଵର୍ତତେ ।। ୭.୬୨.
ଏପରି କହିବା ପରେ, ରାମ ହାତ ଯୋଡି ଋଷିମାନଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—ଲବଣଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ କଣ, ତାଙ୍କ ଆଚରଣ କେମିତି, ଏବଂ ସେ କେଉଁଠି ରହୁଛନ୍ତି?
ରାଘଵସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଋଷଯଃ ସର୍ଵ ଏଵ ତେ । ତତୋ ନିଵେଦଯାମାସୁର୍ଲଵଣୋ ଵଵୃଧେ ଯଥା ।। ୭.୬୨.
ରାଘବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଋଷି ତାପରେ ଲବଣ କିପରି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ, ତାହା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଆହାରଃ ସର୍ଵସତ୍ତ୍ଵାନି ଵିଶେଷେଣ ଚ ତାପସାଃ । ଆଚାରୋ ରୌଦ୍ରତା ନିତ୍ଯଂ ଵାସୋ ମଧୁଵନେ ତଥା ।। ୭.୬୨.
ତାଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ବିଶେଷକରି ତପସ୍ବୀମାନେ। ତାଙ୍କ ଆଚରଣ ସଦା କ୍ରୁର, ଏବଂ ସେ ମଧୁବନରେ ରହନ୍ତି।
ହତ୍ଵା ବହୁସହସ୍ରାଣି ସିଂହଵ୍ଯାଘ୍ରମୃଗଦ୍ଵିପାନ୍ । ମାନୁଷାଂଶ୍ଚୈଵ କୁରୁତେ ନିତ୍ଯମାହାରମାହ୍ନିକମ୍ ।। ୭.୬୨.
ସେ ଅନେକ ହଜାର ସିଂହ, ବାଘ, ମୃଗ ଓ ହାତୀ, ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନେକୁ ମାରି, ସେମାନେକୁ ନିତ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଭାବେ ଖାଉଛନ୍ତି।
ତତୋ ଽନ୍ତରାଣି ସତ୍ତ୍ଵାନି ଖାଦତେ ସ ମହାବଲଃ । ସଂହାରେ ସମନୁପ୍ରାପ୍ତେ ଵ୍ଯାଦିତାସ୍ଯ ଇଵାନ୍ତକଃ ।। ୭.୬୨.
ତାପରେ, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲୋକ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ଖାଇଦିଅନ୍ତି। ବିନାଶ ନିକଟ ଆସିଲେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ଭଳି ବଡ଼ ମୁହଁ ଖୋଲି ଦେଖାଯାନ୍ତି।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ରାଘଵୋ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ସ ମହାମୁନୀନ୍ । ଘାତଯିଷ୍ଯାମି ତଦ୍ରକ୍ଷୋ ହ୍ଯପଗଚ୍ଛତୁ ଵୋ ଭଯମ୍ ।। ୭.୬୨.
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଘବ ସେ ମହାମୁନିମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—ମୁଁ ସେ ରାକ୍ଷସକୁ ମାରିଦେବି, ତୁମ ଭୟ ଦୂର ହେଉ।
ପ୍ରତିଜ୍ଞାଯ ତଥା ତେଷାଂ ମୁନୀନାମୁଗ୍ରତେଜସାମ୍ । ସ ଭ୍ରାତଽନ୍ସହିତାନ୍ସର୍ଵାନୁଵାଚ ରଘୁନନ୍ଦନଃ ।। ୭.୬୨.
ଏପରି ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି, ରଘୁବଂଶୀ ସମସ୍ତ ଭାଇମାନଙ୍କୁ ଏକାଠି କହିଲେ।
କୋ ହନ୍ତା ଲଵଣଂ ଵୀରଃ କସ୍ଯାଂଶଃ ସ ଵିଧୀଯତାମ୍ । ଭରତସ୍ଯ ମହାବାହୋଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ଯ ଚ ଧୀମତଃ ।। ୭.୬୨.
ଲବଣଙ୍କୁ କିଏ ମାରିବେ? ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କାହାକୁ ଦେବାଯିବ—ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭରତ କିମ୍ବା ବୁଦ୍ଧିମାନ ଶତୃଘ୍ନ?