ଇଦଂ ରାଜ୍ଯଂ ଚ ସକଲଂ ଜୀଵିତଂ ଚ ହୃଦି ସ୍ଥିତମ୍ । ସର୍ଵମେତଦ୍ଦ୍ଵିଦାର୍ଥଂ ମେ ସତ୍ଯମେତଦ୍ବ୍ରଵୀମି ଵଃ ।। ୭.୬୦.
'ଏହି ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟ ଓ ମୋ ଜୀବନ, ମୋ ହୃଦୟରେ କେବଳ ଆପଣମାନେ ପାଇଁ ଅଛି। ଏହା ସତ୍ୟ, ମୁଁ ଆପଣମାନେଙ୍କୁ କହୁଛି।'
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସାଧୁକାରୋ ମହାନଭୂତ୍ । ଋଷୀଣାମୁଗ୍ରତପସାଂ ଯମୁନାତୀରଵାସିନାମ୍ ।। ୭.୬୦.
ତାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଯମୁନା ତୀରରେ ବସୁଥିବା, ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବଡ ଶୁଭ କ୍ଳାପ୍ତି ହେଲା।
ଊଚୁଶ୍ଚ ତେ ମହାତ୍ମାନୋ ହର୍ଷେଣ ମହତା ଵୃତାଃ । ଉପପନ୍ନଂ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ତଵୈଵ ଭୁଵି ନାନ୍ଯତଃ ।। ୭.୬୦.
ସେ ମହାତ୍ମାମାନେ ବଡ ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ, 'ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏପରି ଆଚରଣ ପୃଥିବୀରେ କେବଳ ଆପଣଙ୍କୁ ଯୋଗ୍ୟ, ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ନୁହେଁ।'
ବହଵଃ ପାର୍ଥିଵା ରାଜନ୍ନତିକ୍ରାନ୍ତା ମହାବଲାଃ । କାର୍ଯସ୍ଯ ଗୌରଵଂ ମତ୍ଵା ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ନାଭ୍ଯରୋଚଯନ୍ ।। ୭.୬୦.
ହେ ରାଜା, ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ, କାର୍ଯ୍ୟର ଗୁରୁତ୍ୱ ବୁଝି, ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିବାରୁ ବଞ୍ଚିଥିଲେ।
ତ୍ଵଯା ପୁନର୍ବ୍ରାହ୍ମଣଗୌରଵାଦିଯଂ କୃତା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ହ୍ଯନଵେକ୍ଷ୍ଯ କାରଣମ୍ । ତତଶ୍ଚ କର୍ତା ହ୍ଯସି ନାତ୍ର ସଂଶଯୋ ମହାଭଯାତ୍ऺତ୍ରାତୁମୃଷୀଂସ୍ତ୍ଵମର୍ହସି ।। ୭.୬୦.
କିନ୍ତୁ ଆପଣ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି ଆଦର ଦେଖାଇ, କାରଣ ଭାବିନାହିଁ, ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛନ୍ତି; ତେଣୁ ଏହା କରିବା ଆପଣଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ବଡ ଭୟରୁ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଷଷ୍ଟିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏଭଳି ମହାର୍ଷିଙ୍କ କଥାରେ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଆଦିକବି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରଚିତ ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ସାଠିଏ ଶ୍ଲୋକର ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ଏଵଂ ବ୍ରୁଵଦ୍ଭିର୍ଋଷିଭିଃ କାକୁତ୍ସ୍ଥୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ । କିଂ କାର୍ଯଂ ବ୍ରୂତ ମୁନଯୋ ଭଯଂ ତାଵଦପୈତୁ ଵଃ ।। ୭.୬୧.
ଏପରି ଋଷିମାନେ କହିଥିବାବେଳେ, କାକୁତ୍ସ୍ଥ କହିଲେ, 'ମୁଁ କଣ କରିବି, କହନ୍ତୁ ମୁନିମାନେ, ଯେପରି ଆପଣମାନେଙ୍କ ଭୟ ଦୂର ହେଉ।'
ତଥା ବ୍ରୁଵତି କାକୁତ୍ସ୍ଥେ ଭାର୍ଗଵୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ । ଭଯାନାଂ ଶୃଣୁ ଯନ୍ମୂଲଂ ଦେଶସ୍ଯ ଚ ନରେଶ୍ଵର ।। ୭.୬୧.
କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଏପରି କହିଥିବାବେଳେ, ଭାର୍ଗବ କହିଲେ, 'ହେ ରାଜା, ଏହି ଭୟ ଓ ଏହି ଦେଶର ମୂଳ କାରଣ ଶୁଣନ୍ତୁ।'
ପୂର୍ଵଂ କୃତଯୁଗେ ରାଜନ୍ଦୈତେଯଃ ସୁମହାବଲଃ । ଲୋଲାପୁତ୍ରୋ ଽଭଵଜ୍ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ମଧୁର୍ନାମ ମହାସୁରଃ ।। ୭.୬୧.
ପୂର୍ବରୁ କୃତଯୁଗରେ, ହେ ରାଜା, ଲୋଳାତାଙ୍କ ପୁଅ, ବଡ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୈତ୍ୟ, ମଧୁ ନାମକ ମହାଅସୁର ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯଶ୍ଚ ଶରଣ୍ଯଶ୍ଚ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଚ ପରିନିଷ୍ଠିତଃ । ସୁରୈଶ୍ଚ ପରମୋଦାରୈଃ ପ୍ରୀତିସ୍ତସ୍ଯାତୁଲା ଽଭଵତ୍ ।। ୭.୬୧.
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି ଭକ୍ତ, ଶରଣଦାତା ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ଦୃଢ଼; ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୟାଳୁ ଓ ପ୍ରିୟ ଥିଲେ।
ସ ମଧୁର୍ଵୀର୍ଯସମ୍ପନ୍ନୋ ଧର୍ମେ ଚ ସୁସମାହିତଃ । ବହୁଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ରୁଦ୍ରପ୍ରୀତ୍ଯା ଽକରୋତ୍ତପଃ ।। ୭.୬୧.
ସେ ମଧୁ, ଯେଉଁଥିରେ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ଓ ଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ଥିଲା, ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଅନେକ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି କଠିନ ତପସ୍ୟା କଲେ।
ରୁଦ୍ରଃ ପ୍ରୀତୋ ଽଭଵତ୍ତସ୍ମୈ ଵରଂ ଦାତୁଂ ଯଯୌ ଚ ସଃ । ବହୁମାନାଚ୍ଚ ରୁଦ୍ରେଣ ଦତ୍ତସ୍ତସ୍ଯାଦ୍ଭୁତୋ ଵରଃ ।। ୭.୬୧.
ରୁଦ୍ର ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଏକ ବର ଦେବାକୁ ଆସିଲେ। ବଡ଼ ସମ୍ମାନ ସହିତ, ରୁଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ବର ଦେଲେ।
ଶୂଲଂ ଶୂଲାଦ୍ଵିନିଷ୍କୃଷ୍ଯ ମହାଵୀର୍ଯଂ ମହାପ୍ରଭମ୍ । ଦଦୌ ମହାତ୍ମା ସୁପ୍ରୀତୋ ଵାକ୍ଯଂ ଚୈତଦୁଵାଚ ହ ।। ୭.୬୧.
ଶିବ ନିଜ ତ୍ରିଶୂଳରୁ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତ୍ରିଶୂଳ ଉତ୍ପାଦନ କରି, ଖୁସି ହୋଇ ମଧୁଙ୍କୁ ଦେଲେ ଏବଂ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ତ୍ଵଯାଯମତୁଲୋ ଧର୍ମୋ ମତ୍ପ୍ରସାଦକରଃ କୃତଃ । ପ୍ରୀତ୍ଯା ପରମଯା ଯୁକ୍ତୋ ଦଦାମ୍ଯାଯୁଧମୁତ୍ତମମ୍ ।। ୭.୬୧.
ତୁମେ ଯେଉଁ ଅପୂର୍ବ ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ, ଯାହା ମୋତେ ଖୁସି କରିଛି, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ର ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଉଛି।
ଯାଵତ୍ସୁରୈଶ୍ଚ ଵିପ୍ରୈଶ୍ଚ ନ ଵିରୁଧ୍ଯେର୍ମହାସୁର । ତାଵଚ୍ଛୂଲଂ ତଵେଦଂ ସ୍ଯାଦନ୍ଯଥା ନାଶମେପ୍ଯତି ।। ୭.୬୧.
ହେ ମହାଅସୁର, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ଦେବତାମାନେ କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କ ସହିତ ବିରୋଧ କରିବ ନାହାଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ତ୍ରିଶୂଳ ତୁମରେ ରହିବ; ନାହିଁଲେ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନଷ୍ଟ ହେଇଯିବ।
ଯଶ୍ଚ ତ୍ଵାମଭିଯୁଞ୍ଜୀତ ଯୁଦ୍ଧାଯ ଵିଗତଜ୍ଵରଃ । ତଂ ଶୂଲୋ ଭସ୍ମସାତ୍କୃତ୍ଵା ପୁନରେଷ୍ଯତି ତେ କରମ୍ ।। ୭.୬୧.
ଯେ କେହି ଭୟ ଛାଡ଼ି ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବ, ଏହି ତ୍ରିଶୂଳ ତାଙ୍କୁ ଭସ୍ମ କରିଦେବ ଏବଂ ପୁଣି ତୁମ ହାତକୁ ଫେରି ଆସିବ।
ଏଵଂ ରୁଦ୍ରାଦ୍ଵରଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଭୂଯ ଏଵ ମହାସୁରଃ । ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ମହାଦେଵଂ ଵାକ୍ଯମେତଦୁଵାଚ ହ ।। ୭.୬୧.
ଏଭଳି ଭାବେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଠାରୁ ବର ପାଇଁ, ସେ ମହାଅସୁର ପୁଣି ମହାଦେବଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଭଗଵନ୍ମମ ଵଂଶସ୍ଯ ଶୂଲମେତଦନୁତ୍ତମମ୍ । ଭଵେତ୍ତୁ ସତତଂ ଦେଵ ସୁରାଣାମୀଶ୍ଵରୋ ହ୍ଯସି ।। ୭.୬୧.
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତ୍ରିଶୂଳ ସଦା ସଦା ପାଇଁ ମୋ ବଂଶର ହେଉ, କାରଣ ଆପଣ ଦେବତାମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତଂ ବ୍ରୁଵାଣଂ ମଧୁଂ ଦେଵଃ ସର୍ଵଭୂତପତିଃ ଶିଵଃ । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହାତେଜା ନୈତଦେଵଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୭.୬୧.
ମଧୁ ଏହିପରି କହିବା ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ନାଥ ଶିବ ତାଙ୍କୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଚେହେରାରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: 'ଏହା ଏଭଳି ହେବ ନାହିଁ।'
ମା ଭୂତ୍ତେ ଵିଫଲା ଵାଣୀ ମତ୍ପ୍ରସାଦକୃତା ଶୁଭା । ଭଵତଃ ପୁତ୍ରମେକଂ ତୁ ଶୂଲମେତଦ୍ଭଜିଷ୍ଯତେ ।। ୭.୬୧.
'ମୋର କୃପାରେ ତୁମେ ଯେଉଁ ଶୁଭ ଶବ୍ଦ କହିଛ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଫଳହୀନ ହେଉ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ତୁମ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କେବଳ ଜଣେ ଏହି ତ୍ରିଶୂଳ ଧାରଣ କରିପାରିବ।'
ଯାଵତ୍କରସ୍ଥଃ ଶୂଲୋ ଽଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ସୁତସ୍ଯ ତେ । ଅଵଧ୍ଯଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଶୂଲହସ୍ତୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୭.୬୧.
'ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ତ୍ରିଶୂଳ ତୁମ ପୁଅର ହାତରେ ରହିବ, ସେ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅଜୟ ରହିବ।'
ଏଵଂ ମଧୁର୍ଵରଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଦେଵାତ୍ସୁମହଦଦ୍ଭୁତମ୍ । ଭଵନଂ ସୋ ଽସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠଃ କାରଯାମାସ ସୁପ୍ରଭମ୍ ।। ୭.୬୧.
ଏଭଳି ଭାବେ ଦେବତାଠାରୁ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବର ପାଇଁ, ସେ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଜଣେ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରାଜମହଳ ତିଆରି କରାଇଲେ।
ତସ୍ଯ ପତ୍ନୀ ମହାଭାଗା ପ୍ରିଯା କୁମ୍ଭୀନସୀତି ଯା । ଵିଶ୍ଵାଵସୋରପତ୍ଯଂ ସା ହ୍ଯନଲାଯାଂ ମହାପ୍ରଭା ।। ୭.୬୧.
ତାଙ୍କର ଭାଗ୍ୟଶାଳି ଓ ପ୍ରିୟା ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ନାମ କୁମ୍ଭୀନସୀ, ସେ ବିଶ୍ୱାବସୁଙ୍କ ଓ ଅନଳାଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କନ୍ୟା।
ତସ୍ଯାଃ ପୁତ୍ରୋ ମହାଵୀର୍ଯୋ ଲଵଣୋ ନାମ ଦାରୁଣଃ । ବାଲ୍ଯାତ୍ପ୍ରଭୃତି ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ପାପାନ୍ଯେଵ ସମାଚରତ୍ ।। ୭.୬୧.
ତାଙ୍କର ପୁଅ ଲବଣ, ଯିଏ ଦାରୁଣ ଓ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବାଳ୍ୟାବସ୍ଥାରୁ ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ୱଭାବର ଥିଲେ ଏବଂ ସବୁବେଳେ ଖରାପ କାମ କରୁଥିଲେ।
ତଂ ପୁତ୍ରଂ ଦୁର୍ଵିନୀତଂ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ରୋଧସମନ୍ଵିତଃ । ମଧୁଃ ସ ଶୋକମାପେଦେ ନ ଚୈନଂ କିଞ୍ଚିଦବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୬୧.
ତାଙ୍କର ପୁଅ ଅନୁଶାସନହୀନ ଦେଖି, ମଧୁ କ୍ରୋଧ ଓ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇ, କିଛି କଥା କହିଲେ ନାହିଁ।
ସ ଵିହାଯ ତ୍ଵିମଂ ଲୋକଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ଵରୁଣାଲଯମ୍ । ଶୂଲଂ ନିଵେଶ୍ଯ ଲଵଣେ ଵରଂ ତସ୍ମୈ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍ ।। ୭.୬୧.
ସେ ଏହି ଲୋକକୁ ଛାଡ଼ି, ବରୁଣଙ୍କ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ତ୍ରିଶୂଳ ଲବଣଙ୍କୁ ଦେଇ, ତାଙ୍କୁ ବର ଦେଲେ।
ସ ପ୍ରଭାଵେଣ ଶୂଲସ୍ଯ ଦୌରାତ୍ମ୍ଯେନାତ୍ମନସ୍ତଥା । ସନ୍ତାପଯତି ଲୋକାଂସ୍ତ୍ରୀନ୍ଵିଶେଷେଣ ଚ ତାପସାନ୍ ।। ୭.୬୧.
ସେ ତ୍ରିଶୂଳର ଶକ୍ତି ଓ ନିଜ ଦୁଷ୍ଟତାରେ, ସେ ତିନି ଲୋକକୁ ବିଶେଷକରି ତାପସମାନେଙ୍କୁ ଅତି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି।
ଏଵଂପ୍ରଭାଵୋ ଲଵଣଃ ଶୂଲଂ ଚୈଵ ତଥାଵିଧମ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରମାଣଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ତ୍ଵଂ ହି ନଃ ପରମା ଗତିଃ ।। ୭.୬୧.
ଏହିପରି ଲବଣଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ଏହି ତ୍ରିଶୂଳର ଗୁଣ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ଆପଣ ଆମର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଶ୍ରୟ।
ବହଵଃ ପାର୍ଥିଵା ରାମ ଭଯାର୍ତୈର୍ଋଷିଭିଃ ପୁରା । ଅଭଯଂ ଯାଚିତା ଵୀର ତ୍ରାତାରଂ ନ ଚ ଵିଦ୍ମହେ ।। ୭.୬୧.
ହେ ରାମ, ପୂର୍ବରୁ ଭୟଭୀତ ଋଷିମାନେ ଅନେକ ରାଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଶୂରବୀର, ଆମେ କେହିଁ ରକ୍ଷକୁ ମିଳିଲୁ ନାହିଁ।
ତେ ଵଯଂ ରାଵଣଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହତଂ ସବଲଵାହନମ୍ । ତ୍ରାତାରଂ ଵିଦ୍ମହେ ତାତ ନାନ୍ଯଂ ଭୁଵି ନରାଧିପମ୍ । ତତ୍ପରିତ୍ରାତୁମିଚ୍ଛାମୋ ଲଵଣାଦ୍ଭଯପୀଡିତାନ୍ ।। ୭.୬୧.
ଏହିପରି ରାବଣ ସେତେ ସେନା ସାମଗ୍ରୀ ସହିତ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛି ବୋଲି ଶୁଣି, ହେ ପ୍ରିୟ, ଏହି ଭୂମିରେ ଆମେ ତୁମକୁ ଏକମାତ୍ର ରକ୍ଷକ ବୋଲି ଜାଣୁଛୁ। ଏହିଠାରେ ଲବଣଙ୍କ ଭୟରେ ଆମେ ଯେଉଁପରି ଦୁଃଖିତ, ତାହାରୁ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଆମେ ଚାହୁଁଛୁ।