thumb|ସପ୍ତସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ବାଲକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୧-
ଏହା ସତତରିତମ ସର୍ଗ; ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଗତେ ରାମେ ପ୍ରଶାନ୍ତାତ୍ମା ରାମୋ ଦାଶରଥିର୍ଧନୁଃ। ଵରୁଣାଯାପ୍ରମେଯାଯ ଦଦୌ ହସ୍ତେ ମହାଯଶାଃ
ରାମ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଶାନ୍ତ ମନ ଥିବା ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମ, ମହାନ କୀର୍ତ୍ତି ସହିତ, ଧନୁଷକୁ ଅପରିମିତ ବଳଶାଳୀ ବରୁଣଙ୍କ ହାତରେ ଦେଲେ।
ଅଭିଵାଦ୍ଯ ତତୋ ରାମୋ ଵସିଷ୍ଠପ୍ରମୁଖାନୃଷୀନ୍। ପିତରଂ ଵିକଲଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରୋଵାଚ ରଘୁନନ୍ଦନଃ
ତାପରେ ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଵଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଦି ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇଲେ । ସେଉଁଠାରେ ନିଜ ବଡ଼ ଦୁଃଖିତ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ରାମ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯୋ ଗତୋ ରାମଃ ପ୍ରଯାତୁ ଚତୁରଂଗିଣୀ। ଅଯୋଧ୍ଯାଭିମୁଖୀ ସେନା ତ୍ଵଯା ନାଥେନ ପାଲିତା
ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ରାମ ଚାଲିଗଲେ; ଏବେ ଚାରି ପ୍ରକାର ସେନା ତୁମେ ରକ୍ଷା କରି ଅଯୋଧ୍ୟା ଦିଗକୁ ଯାଉ ।
ରାମସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜା ଦଶରଥଃ ସୁତମ୍। ବାହୁଭ୍ଯାଂ ସମ୍ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ମୂର୍ଧ୍ନ୍ଯୁପାଘ୍ରାଯ ରାଘଵମ୍
ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଦଶରଥ ନିଜ ପୁଅ ରଘୁନାଥଙ୍କୁ ଦୁଇହାତରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ମୁଣ୍ଡରେ ଘ୍ରାଣ କଲେ ।
ଗତୋ ରାମ ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହୃଷ୍ଟଃ ପ୍ରମୁଦିତୋ ନୃପଃ। ପୁନର୍ଜାତଂ ତଦା ମେନେ ପୁତ୍ରମାତ୍ମାନମେଵ ଚ
‘ରାମ ଚାଲିଗଲେ’ ବୋଲି ଶୁଣି, ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ; ସେ ସମୟରେ ନିଜ ପୁଅ ଓ ନିଜକୁ ନୂତନ ଜନ୍ମ ମିଳିଛି ବୋଲି ଭାବିଲେ ।
ଚୋଦଯାମାସ ତାଂ ସେନାଂ ଜଗାମାଶୁ ତତଃ ପୁରୀମ୍। ପତାକାଧ୍ଵଜିନୀଂ ରମ୍ଯାଂ ତୂର୍ଯୋଦ୍ଘୁଷ୍ଟନିନାଦିତାମ୍
ସେ ସେନାକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ ଏବଂ ତୁରନ୍ତ ସହରକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେହି ସହର ଝଣ୍ଡା ଓ ପତାକାରେ ଶୋଭିତ, ତୁରୀ, ଢୋଳ ଓ ବାଜାର ଶବ୍ଦରେ ଗଞ୍ଜିଉଠିଥିଲା।
ସିକ୍ତରାଜପଥାରମ୍ଯାଂ ପ୍ରକୀର୍ଣକୁସୁମୋତ୍କରାମ୍। ରାଜପ୍ରଵେଶସୁମୁଖୈଃ ପୌରୈର୍ମଙ୍ଗଲପାଣିଭିଃ
ସେହି ରାଜପଥ ଜଳ ଛିଟାଯାଇ ଶୁଭ୍ର ଓ ଆକର୍ଷଣୀୟ ହୋଇଥିଲା, ଅନେକ ଫୁଲ ଛଟାଇ ଥିଲା। ସହରବାସୀମାନେ ମଙ୍ଗଳ ଦ୍ରବ୍ୟ ହାତରେ ଧରି ରାଜାଙ୍କୁ ରାଜଦ୍ୱାରେ ସ୍ୱାଗତ କରୁଥିଲେ।
ସମ୍ପୂର୍ଣାଂ ପ୍ରାଵିଶଦ୍ ରାଜା ଜନୌଘୈଃ ସମଲଂକୃତାମ୍। ପୌରୈଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଗତୋ ଦୂରଂ ଦ୍ଵିଜୈଶ୍ଚ ପୁରଵାସିଭିଃ
ରାଜା ଏହି ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ଲୋକ ଭିଡ଼ ଲାଗି ଶୋଭା ପାଉଥିଲା। ସହରବାସୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନାଗରିକମାନେ ଦୂରରୁ ଆସି ରାଜାଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କରିଥିଲେ।
ପୁତ୍ରୈରନୁଗତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭିଶ୍ଚ ମହାଯଶାଃ। ପ୍ରଵିଵେଶ ଗୃହଂ ରାଜା ହିମଵତ୍ସଦୃଶଂ ପ୍ରିଯମ୍
ପୁଅମାନେ ଓ ଶ୍ରୀମାନ୍ତ ସାଥୀମାନଙ୍କ ସହିତ, ମହାନ୍ ବିରାଟି ଓ ଯଶସ୍ବୀ ରାଜା ନିଜ ପ୍ରିୟ ହିମବତ ପର୍ବତ ସମାନ ଶୋଭାମୟ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ନନନ୍ଦ ସ୍ଵଜନୈ ରାଜା ଗୃହେ କାମୈଃ ସୁପୂଜିତଃ। କୌସଲ୍ଯା ଚ ସୁମିତ୍ରା ଚ କୈକେଯୀ ଚ ସୁମଧ୍ଯମା
ରାଜା ନିଜ ଲୋକମାନଙ୍କ ସହ ଘରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ କରିଲେ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବାର ସମ୍ମାନ ମିଳିଲା। କୌଶଲ୍ୟା, ସୁମିତ୍ରା ଓ ଶୁଭ୍ର କଟିବନ୍ଧା କୈକେୟୀ ମଧ୍ୟ ଖୁସି ହେଲେ।
ଵଧୂପ୍ରତିଗ୍ରହେ ଯୁକ୍ତା ଯାଶ୍ଚାନ୍ଯା ରାଜଯୋଷିତଃ। ତତଃ ସୀତାଂ ମହାଭାଗାମୂର୍ମିଲାଂ ଚ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍
ବିବାହ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଅନ୍ୟ ରାଜପତ୍ନୀମାନେ ଯେପରି ଲାଗିଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରୀମତୀ ସୀତା ଓ ଯଶସ୍ବିନୀ ଉର୍ମିଳାଙ୍କୁ ଗୃହଣ କରିଲେ।
କୁଶଧ୍ଵଜସୁତେ ଚୋଭେ ଜଗୃହୁର୍ନୃପଯୋଷିତଃ। ମଂଗଲାଲାପନୈର୍ହୋମୈଃ ଶୋଭିତାଃ କ୍ଷୌମଵାସସଃ
କୁଶଧ୍ୱଜଙ୍କ ଦୁଇଜଣୀ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ରାଜପତ୍ନୀମାନେ ଆଦର ସହ ଗୃହଣ କରିଲେ। ସେମାନେ ଶୁଭ କଥା, ହୋମ ଓ ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ।
ଦେଵତାଯତନାନ୍ଯାଶୁ ସର୍ଵାସ୍ତାଃ ପ୍ରତ୍ଯପୂଜଯନ୍। ଅଭିଵାଦ୍ଯାଭିଵାଦ୍ଯାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵା ରାଜସୁତାସ୍ତଦା
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଶୀଘ୍ର ଦେବତାଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ପୂଜା କଲେ। ସେ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଣାମ ଯୋଗ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ରେମିରେ ମୁଦିତାଃ ସର୍ଵା ଭର୍ତୃଭିର୍ମୁଦିତା ରହଃ। କୃତଦାରାଃ କୃତାସ୍ତ୍ରାଶ୍ଚ ସଧନାଃ ସସୁହୃଜ୍ଜନାଃ
ସମସ୍ତ ଜଣେ ଜଣେ ନାରୀମାନେ ଆପଣାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସହିତ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ଆନନ୍ଦରେ ରହିଲେ। ସେମାନେ ବିବାହ କରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲେ, ଯୁଦ୍ଧ କଳାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ, ଧନ-ଦୋଳ ଓ ବନ୍ଧୁବନ୍ଧବ ସହିତ ସମୃଦ୍ଧି ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ।
ଶୁଶ୍ରୂଷମାଣାଃ ପିତରଂ ଵର୍ତଯନ୍ତି ନରର୍ଷଭାଃ। କସ୍ଯଚିତ୍ତ୍ଵଥ କାଲସ୍ଯ ରାଜା ଦଶରଥଃ ସୁତମ୍
ସେମାନେ, ସମସ୍ତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷମାନେ, ନିଜ ବାପାଙ୍କୁ ଆଦର ସହିତ ଶୁଶୂଷା କରୁଥିଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ, ରାଜା ଦଶରଥ ତାଙ୍କର ପୁଅକୁ କହିଲେ—
ଭରତଂ କୈକଯୀପୁତ୍ରମବ୍ରଵୀଦ୍ ରଘୁନନ୍ଦନଃ। ଅଯଂ କେକଯରାଜସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ଵସତି ପୁତ୍ରକ
ରଘୁବଂଶର ଗର୍ବ ଦଶରଥ, କୈକୟୀଙ୍କ ପୁଅ ଭରତଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ପୁଅ, ଏଠାରେ କେକୟ ରାଜାଙ୍କର ପୁଅ ରହୁଛନ୍ତି।'
ତ୍ଵାଂ ନେତୁମାଗତୋ ଵୀରୋ ଯୁଧାଜିନ୍ମାତୁଲସ୍ତଵ। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦଶରଥସ୍ଯୈତଦ୍ ଭରତଃ କୈକଯୀସୁତଃ
'ତୋର ମାମା, ବୀର ଯୁଧାଜିତ୍ ତୋତେ ନେବାକୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।' ଦଶରଥଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, କୈକୟୀଙ୍କ ପୁଅ ଭରତ—
ଗମନାଯାଭିଚକ୍ରାମ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସହିତସ୍ତଦା। ଆପୃଚ୍ଛ୍ଯ ପିତରଂ ଶୂରୋ ରାମଂ ଚାକ୍ଲିଷ୍ଟକାରିଣମ୍
ସେତେବେଳେ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ସଙ୍ଗେ ନେଇ, ଏହି ବୀର ନିଜ ପିତା ଓ ରାମଙ୍କୁ ବିଦାୟ ନେଇ ଯିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ମାତୄଶ୍ଚାପି ନରଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସହିତୋ ଯଯୌ। ଯୁଧାଜିତ୍ ପ୍ରାପ୍ଯ ଭରତଂ ସଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ପ୍ରହର୍ଷିତଃ
ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ସହିତ, ସେ ମହାନ ନର ନିଜ ମାଆମାନେଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ। ଯୁଧାଜିତ ଭାରତ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ମିଳି ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ।
ସ୍ଵପୁରଂ ପ୍ରାଵିଶଦ୍ ଵୀରଃ ପିତା ତସ୍ଯ ତୁତୋଷ ହ। ଗତେ ଚ ଭରତେ ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚ ମହାବଲଃ
ସେ ବୀର ନିଜ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ତାଙ୍କ ପିତା ଖୁସି ହେଲେ। ଭାରତ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ରାମ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରହିଗଲେ।
ପିତରଂ ଦେଵସଂକାଶଂ ପୂଜଯାମାସତୁସ୍ତଦା। ପିତୁରାଜ୍ଞାଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ପୌରକାର୍ଯାଣି ସର୍ଵଶଃ
ସେମାନେ ସେତେବେଳେ ଦେବତା ସମାନ ପିତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶକୁ ମୁଖ୍ୟ କରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କ କାମ କରିଥିଲେ।
ଚକାର ରାମଃ ସର୍ଵାଣି ପ୍ରିଯାଣି ଚ ହିତାନି ଚ। ମାତୃଭ୍ଯୋ ମାତୃକାର୍ଯାଣି କୃତ୍ଵା ପରମଯନ୍ତ୍ରିତଃ
ରାମ ସବୁ ଭଲ ଓ ମଙ୍ଗଳ କାମ କଲେ। ମାଆମାନେଙ୍କ ପ୍ରତି କର୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କରି, ସବୁ କଥାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସଂଯମ ରଖିଲେ।
ଗୁରୂଣାଂ ଗୁରୁକାର୍ଯାଣି କାଲେ କାଲେଽନ୍ଵଵୈକ୍ଷତ। ଏଵଂ ଦଶରଥଃ ପ୍ରୀତୋ ବ୍ରାହ୍ମଣା ନୈଗମାସ୍ତଥା
ଗୁରୁମାନେଙ୍କ ପ୍ରତି ଦାୟିତ୍ୱ ଠିକ ସମୟରେ ନିର୍ବାହ କରୁଥିଲେ। ଏଭଳି ଦଶରଥ ଖୁସି ହେଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ସହରବାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଖୁସି ହେଲେ।
ରାମସ୍ଯ ଶୀଲଵୃତ୍ତେନ ସର୍ଵେ ଵିଷଯଵାସିନଃ। ତେଷାମତିଯଶା ଲୋକେ ରାମଃ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମଃ
ରାମଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଓ ବ୍ୟବହାର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟବାସୀ ଖୁସି ହେଲେ। ସତ୍ୟ ଓ ପରାକ୍ରମରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ରାମ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଶେଷ ପ୍ରଶଂସିତ ହେଲେ।
ସ୍ଵଯଂଭୂରିଵ ଭୂତାନାଂ ବଭୂଵ ଗୁଣଵତ୍ତରଃ। ରାମଶ୍ଚ ସୀତଯା ସାର୍ଧଂ ଵିଜହାର ବହୂନୃତୂନ୍
ସ୍ୱୟଂ ଉତ୍ପନ୍ନ ନିର୍ମାତା ପରି, ରାମ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ଗୁଣବାନ ହେଲେ। ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ଅନେକ ଋତୁ ଆନନ୍ଦରେ କାଟିଲେ।
ମନସ୍ଵୀ ତଦ୍ଗତମନାସ୍ତସ୍ଯା ହୃଦି ସମର୍ପିତଃ। ପ୍ରିଯା ତୁ ସୀତା ରାମସ୍ଯ ଦାରାଃ ପିତୃକୃତା ଇତି
ସେ ମନରେ ଗଭୀର ଭାବ ଧରି, ତାଙ୍କ ମନ ସୀତାଙ୍କୁ ନିମଗ୍ନ କରିଥିଲେ। ସୀତା ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଓ ପିତାଙ୍କ ଚୟନ କରା ସ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ।
ଗୁଣାଦ୍ରୂପଗୁଣାଚ୍ଚାପି ପ୍ରୀତିର୍ଭୂଯୋଽଭିଵର୍ଧତେ। ତସ୍ଯାଶ୍ଚ ଭର୍ତା ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ହୃଦଯେ ପରିଵର୍ତତେ
ସୀତାଙ୍କ ଗୁଣ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଭଲପାଇବା ଦିନକୁ ଦିନ ବଢ଼ିଲା। ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ସ୍ୱାମୀ ଦୁଇଗୁଣିଏ ସ୍ଥାନ ନେଲେ।
ଅନ୍ତର୍ଗତମପି ଵ୍ଯକ୍ତମାଖ୍ଯାତି ହୃଦଯଂ ହୃଦା। ତସ୍ଯ ଭୂଯୋ ଵିଶେଷେଣ ମୈଥିଲୀ ଜନକାତ୍ମଜା। ଦେଵତାଭିଃ ସମା ରୂପେ ସୀତା ଶ୍ରୀରିଵ ରୂପିଣୀ
ମନରେ ଲୁଚିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ହୃଦୟ ହୃଦୟକୁ କହିଦେଇଥାଏ। ବିଶେଷ କରି, ମୈଥିଳୀ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ଦେବୀମାନେ ପରି ରୂପଶୀ ଓ ଶ୍ରୀର ନିମିତ୍ତ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ତଯା ସ ରାଜର୍ଷିସୁତୋଽଭିକାମଯା। ସମେଯିଵାନୁତ୍ତମରାଜକନ୍ଯଯା। ଅତୀଵ ରାମଃ ଶୁଶୁଭେ ମୁଦାନ୍ଵିତୋ ଵିଭୁଃ ଶ୍ରିଯା ଵିଷ୍ଣୁରିଵାମରେଶ୍ଵରଃ
ସେ ରାଜର୍ଷିପୁତ୍ର, ଏହି ଉତ୍ତମ ରାଜକନ୍ୟା ସହ ଏକତ୍ର ହୋଇ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ରହିଲେ। ଶ୍ରୀରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଭାବେ, ରାମ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରି ଦେବମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଗଲେ।