ଭାର୍ଗଵଚ୍ଯଵନଂ ଚୈଵ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ମହର୍ଷଯଃ । ଦର୍ଶନଂ ତେ ମହାରାଜ୍ଞଶ୍ଚୋଦଯନ୍ତି କୃତତ୍ଵରାଃ । ପ୍ରୀଯମାଣା ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ଯମୁନାତୀରଵାସିନଃ ।। ୭.୬୦.
ଭାର୍ଗବ ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ମହାର୍ଷିମାନେ, ଯମୁନା ତୀରରେ ବସୁଥିବା ଏହି ଋଷିମାନେ, ତୁମ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଅନୁରୋଧ କରୁଛନ୍ତି, ମହାରାଜ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାମଃ ପ୍ରୋଵାଚ ଧର୍ମଵିତ୍ । ପ୍ରଵେଶ୍ଯନ୍ତାଂ ମହାଭାଗା ଭାର୍ଗଵପ୍ରମୁଖା ଦ୍ଵିଜାଃ ।। ୭.୬୦.
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାମ କହିଲେ— 'ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ସେଇ ମହାଭାଗ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତୁ।'
ରାଜ୍ଞସ୍ତ୍ଵାଜ୍ଞାଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଦ୍ଵାଃସ୍ଥୋ ମୂର୍ଧ୍ନି କୃତାଞ୍ଜଲିଃ । ପ୍ରଵେଶଯାମାସ ତଦା ତାପସାନ୍ସୁଦୁରାସଦାନ୍ ।। ୭.୬୦.
ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ, ଦ୍ୱାରରେ ଥିବା ପାଳେ, ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ହାତ ଜୋଡି, ସେ ସମସ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ତାପସମାନେଙ୍କୁ ଭିତରକୁ ନେଇଗଲେ।
ଶତଂ ସମଧିକଂ ତତ୍ର ଦୀପ୍ଯମାନଂ ସ୍ଵତେଜସା । ପ୍ରଵିଷ୍ଟଂ ରାଜଭଵନଂ ତାପସାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ ।। ୭.୬୦.
ସେଠାରେ ଶତାଧିକ ମହାତ୍ମା ତାପସମାନେ, ନିଜ ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ରାଜଭବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତେ ଦ୍ଵିଜାଃ ପୂର୍ଣକଲଶୈଃ ସର୍ଵତୀର୍ଥାମ୍ବୁସତ୍କୃତୈଃ । ଗୃହୀତ୍ଵା ଫଲମୂଲଂ ଚ ରାମସ୍ଯାଭ୍ଯାହରନ୍ବହୁ ।। ୭.୬୦.
ସେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ଜଳ ଭରା ପୂର୍ଣ୍ଣ କଳଶ ଓ ଫଳମୂଳ ନେଇ, ରାମଙ୍କୁ ବହୁ ଉପହାର ଆଣିଦେଲେ।
ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ତୁ ତତ୍ସର୍ଵଂ ରାମଃ ପ୍ରୀତିପୁରସ୍କୃତଃ । ତୀର୍ଥୋଦକାନି ସର୍ଵାଣି ଫଲାନି ଵିଵିଧାନି ଚ ।। ୭.୬୦.
ରାମ, ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ଜଳ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଫଳମାନେକୁ ଆଦର ସହିତ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ଉଵାଚ ଚ ମହାବାହୁଃ ସର୍ଵାନେଵ ମହାମୁନୀନ୍ । ଇମାନ୍ଯାସନମୁଖ୍ଯାନି ଯଥାର୍ହମୁପଵିଶ୍ଯତାମ୍ ।। ୭.୬୦.
ବଳଶାଳୀ ରାମ ସମସ୍ତ ମହାମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏଠି ମୁଖ୍ୟ ଆସନମାନେ ଅଛି—ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ବସନ୍ତୁ।'
ରାମସ୍ଯ ଭାଷିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵ ଏଵ ମହର୍ଷଯଃ । ବୃସୀଷୁ ରୁଚିରାଖ୍ଯାସୁ ନିଷେଦୁଃ କାଞ୍ଚନୀଷୁ ତେ ।। ୭.୬୦.
ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ମହାର୍ଷିମାନେ ସୁନ୍ଦର କାଞ୍ଚନ ଆସନ 'ବୃସୀ' ଉପରେ ବସିଗଲେ।
ଉପଵିଷ୍ଟାନୃଷୀଂସ୍ତତ୍ର ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପରପୁରଞ୍ଜଯଃ । ପ୍ରଯତଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଭୂତ୍ଵା ରାଘଵୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୬୦.
ସେଠାରେ ଋଷିମାନେ ବସିଥିବାକୁ ଦେଖି, ଶତ୍ରୁନଗର ବିଜେତା ରାଘବ, ନିଜକୁ ସଂଯମ କରି, ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ—
କିମାଗମନକାର୍ଯଂ ଵଃ କିଂ କରୋମି ସମାହିତଃ । ଆଜ୍ଞାପ୍ଯୋ ଽହଂ ମହର୍ଷୀଣାଂ ସର୍ଵକାମକରଃ ସୁଖମ୍ ।। ୭.୬୦.
'ଆପଣମାନେ କି କାରଣରେ ଆସିଛନ୍ତି? କଣ କରିବି, କହନ୍ତୁ। ମୁଁ ମହାର୍ଷିମାନେଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଇଁ ସଦା ପ୍ରସ୍ତୁତ, ଆପଣମାନେଙ୍କ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିପାରିବି।'
ଇଦଂ ରାଜ୍ଯଂ ଚ ସକଲଂ ଜୀଵିତଂ ଚ ହୃଦି ସ୍ଥିତମ୍ । ସର୍ଵମେତଦ୍ଦ୍ଵିଦାର୍ଥଂ ମେ ସତ୍ଯମେତଦ୍ବ୍ରଵୀମି ଵଃ ।। ୭.୬୦.
'ଏହି ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟ ଓ ମୋ ଜୀବନ, ମୋ ହୃଦୟରେ କେବଳ ଆପଣମାନେ ପାଇଁ ଅଛି। ଏହା ସତ୍ୟ, ମୁଁ ଆପଣମାନେଙ୍କୁ କହୁଛି।'
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସାଧୁକାରୋ ମହାନଭୂତ୍ । ଋଷୀଣାମୁଗ୍ରତପସାଂ ଯମୁନାତୀରଵାସିନାମ୍ ।। ୭.୬୦.
ତାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଯମୁନା ତୀରରେ ବସୁଥିବା, ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବଡ ଶୁଭ କ୍ଳାପ୍ତି ହେଲା।
ଊଚୁଶ୍ଚ ତେ ମହାତ୍ମାନୋ ହର୍ଷେଣ ମହତା ଵୃତାଃ । ଉପପନ୍ନଂ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ତଵୈଵ ଭୁଵି ନାନ୍ଯତଃ ।। ୭.୬୦.
ସେ ମହାତ୍ମାମାନେ ବଡ ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ, 'ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏପରି ଆଚରଣ ପୃଥିବୀରେ କେବଳ ଆପଣଙ୍କୁ ଯୋଗ୍ୟ, ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ନୁହେଁ।'
ବହଵଃ ପାର୍ଥିଵା ରାଜନ୍ନତିକ୍ରାନ୍ତା ମହାବଲାଃ । କାର୍ଯସ୍ଯ ଗୌରଵଂ ମତ୍ଵା ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ନାଭ୍ଯରୋଚଯନ୍ ।। ୭.୬୦.
ହେ ରାଜା, ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ, କାର୍ଯ୍ୟର ଗୁରୁତ୍ୱ ବୁଝି, ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିବାରୁ ବଞ୍ଚିଥିଲେ।
ତ୍ଵଯା ପୁନର୍ବ୍ରାହ୍ମଣଗୌରଵାଦିଯଂ କୃତା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ହ୍ଯନଵେକ୍ଷ୍ଯ କାରଣମ୍ । ତତଶ୍ଚ କର୍ତା ହ୍ଯସି ନାତ୍ର ସଂଶଯୋ ମହାଭଯାତ୍ऺତ୍ରାତୁମୃଷୀଂସ୍ତ୍ଵମର୍ହସି ।। ୭.୬୦.
କିନ୍ତୁ ଆପଣ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି ଆଦର ଦେଖାଇ, କାରଣ ଭାବିନାହିଁ, ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛନ୍ତି; ତେଣୁ ଏହା କରିବା ଆପଣଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ବଡ ଭୟରୁ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଷଷ୍ଟିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏଭଳି ମହାର୍ଷିଙ୍କ କଥାରେ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଆଦିକବି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରଚିତ ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ସାଠିଏ ଶ୍ଲୋକର ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ଏଵଂ ବ୍ରୁଵଦ୍ଭିର୍ଋଷିଭିଃ କାକୁତ୍ସ୍ଥୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ । କିଂ କାର୍ଯଂ ବ୍ରୂତ ମୁନଯୋ ଭଯଂ ତାଵଦପୈତୁ ଵଃ ।। ୭.୬୧.
ଏପରି ଋଷିମାନେ କହିଥିବାବେଳେ, କାକୁତ୍ସ୍ଥ କହିଲେ, 'ମୁଁ କଣ କରିବି, କହନ୍ତୁ ମୁନିମାନେ, ଯେପରି ଆପଣମାନେଙ୍କ ଭୟ ଦୂର ହେଉ।'
ତଥା ବ୍ରୁଵତି କାକୁତ୍ସ୍ଥେ ଭାର୍ଗଵୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ । ଭଯାନାଂ ଶୃଣୁ ଯନ୍ମୂଲଂ ଦେଶସ୍ଯ ଚ ନରେଶ୍ଵର ।। ୭.୬୧.
କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଏପରି କହିଥିବାବେଳେ, ଭାର୍ଗବ କହିଲେ, 'ହେ ରାଜା, ଏହି ଭୟ ଓ ଏହି ଦେଶର ମୂଳ କାରଣ ଶୁଣନ୍ତୁ।'
ପୂର୍ଵଂ କୃତଯୁଗେ ରାଜନ୍ଦୈତେଯଃ ସୁମହାବଲଃ । ଲୋଲାପୁତ୍ରୋ ଽଭଵଜ୍ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ମଧୁର୍ନାମ ମହାସୁରଃ ।। ୭.୬୧.
ପୂର୍ବରୁ କୃତଯୁଗରେ, ହେ ରାଜା, ଲୋଳାତାଙ୍କ ପୁଅ, ବଡ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୈତ୍ୟ, ମଧୁ ନାମକ ମହାଅସୁର ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯଶ୍ଚ ଶରଣ୍ଯଶ୍ଚ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଚ ପରିନିଷ୍ଠିତଃ । ସୁରୈଶ୍ଚ ପରମୋଦାରୈଃ ପ୍ରୀତିସ୍ତସ୍ଯାତୁଲା ଽଭଵତ୍ ।। ୭.୬୧.
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି ଭକ୍ତ, ଶରଣଦାତା ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ଦୃଢ଼; ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୟାଳୁ ଓ ପ୍ରିୟ ଥିଲେ।
ସ ମଧୁର୍ଵୀର୍ଯସମ୍ପନ୍ନୋ ଧର୍ମେ ଚ ସୁସମାହିତଃ । ବହୁଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ରୁଦ୍ରପ୍ରୀତ୍ଯା ଽକରୋତ୍ତପଃ ।। ୭.୬୧.
ସେ ମଧୁ, ଯେଉଁଥିରେ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ଓ ଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ଥିଲା, ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଅନେକ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି କଠିନ ତପସ୍ୟା କଲେ।
ରୁଦ୍ରଃ ପ୍ରୀତୋ ଽଭଵତ୍ତସ୍ମୈ ଵରଂ ଦାତୁଂ ଯଯୌ ଚ ସଃ । ବହୁମାନାଚ୍ଚ ରୁଦ୍ରେଣ ଦତ୍ତସ୍ତସ୍ଯାଦ୍ଭୁତୋ ଵରଃ ।। ୭.୬୧.
ରୁଦ୍ର ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଏକ ବର ଦେବାକୁ ଆସିଲେ। ବଡ଼ ସମ୍ମାନ ସହିତ, ରୁଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ବର ଦେଲେ।
ଶୂଲଂ ଶୂଲାଦ୍ଵିନିଷ୍କୃଷ୍ଯ ମହାଵୀର୍ଯଂ ମହାପ୍ରଭମ୍ । ଦଦୌ ମହାତ୍ମା ସୁପ୍ରୀତୋ ଵାକ୍ଯଂ ଚୈତଦୁଵାଚ ହ ।। ୭.୬୧.
ଶିବ ନିଜ ତ୍ରିଶୂଳରୁ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତ୍ରିଶୂଳ ଉତ୍ପାଦନ କରି, ଖୁସି ହୋଇ ମଧୁଙ୍କୁ ଦେଲେ ଏବଂ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ତ୍ଵଯାଯମତୁଲୋ ଧର୍ମୋ ମତ୍ପ୍ରସାଦକରଃ କୃତଃ । ପ୍ରୀତ୍ଯା ପରମଯା ଯୁକ୍ତୋ ଦଦାମ୍ଯାଯୁଧମୁତ୍ତମମ୍ ।। ୭.୬୧.
ତୁମେ ଯେଉଁ ଅପୂର୍ବ ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ, ଯାହା ମୋତେ ଖୁସି କରିଛି, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ର ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଉଛି।
ଯାଵତ୍ସୁରୈଶ୍ଚ ଵିପ୍ରୈଶ୍ଚ ନ ଵିରୁଧ୍ଯେର୍ମହାସୁର । ତାଵଚ୍ଛୂଲଂ ତଵେଦଂ ସ୍ଯାଦନ୍ଯଥା ନାଶମେପ୍ଯତି ।। ୭.୬୧.
ହେ ମହାଅସୁର, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ଦେବତାମାନେ କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କ ସହିତ ବିରୋଧ କରିବ ନାହାଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ତ୍ରିଶୂଳ ତୁମରେ ରହିବ; ନାହିଁଲେ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନଷ୍ଟ ହେଇଯିବ।
ଯଶ୍ଚ ତ୍ଵାମଭିଯୁଞ୍ଜୀତ ଯୁଦ୍ଧାଯ ଵିଗତଜ୍ଵରଃ । ତଂ ଶୂଲୋ ଭସ୍ମସାତ୍କୃତ୍ଵା ପୁନରେଷ୍ଯତି ତେ କରମ୍ ।। ୭.୬୧.
ଯେ କେହି ଭୟ ଛାଡ଼ି ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବ, ଏହି ତ୍ରିଶୂଳ ତାଙ୍କୁ ଭସ୍ମ କରିଦେବ ଏବଂ ପୁଣି ତୁମ ହାତକୁ ଫେରି ଆସିବ।
ଏଵଂ ରୁଦ୍ରାଦ୍ଵରଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଭୂଯ ଏଵ ମହାସୁରଃ । ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ମହାଦେଵଂ ଵାକ୍ଯମେତଦୁଵାଚ ହ ।। ୭.୬୧.
ଏଭଳି ଭାବେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଠାରୁ ବର ପାଇଁ, ସେ ମହାଅସୁର ପୁଣି ମହାଦେବଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଭଗଵନ୍ମମ ଵଂଶସ୍ଯ ଶୂଲମେତଦନୁତ୍ତମମ୍ । ଭଵେତ୍ତୁ ସତତଂ ଦେଵ ସୁରାଣାମୀଶ୍ଵରୋ ହ୍ଯସି ।। ୭.୬୧.
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତ୍ରିଶୂଳ ସଦା ସଦା ପାଇଁ ମୋ ବଂଶର ହେଉ, କାରଣ ଆପଣ ଦେବତାମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତଂ ବ୍ରୁଵାଣଂ ମଧୁଂ ଦେଵଃ ସର୍ଵଭୂତପତିଃ ଶିଵଃ । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହାତେଜା ନୈତଦେଵଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୭.୬୧.
ମଧୁ ଏହିପରି କହିବା ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ନାଥ ଶିବ ତାଙ୍କୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଚେହେରାରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: 'ଏହା ଏଭଳି ହେବ ନାହିଁ।'
ମା ଭୂତ୍ତେ ଵିଫଲା ଵାଣୀ ମତ୍ପ୍ରସାଦକୃତା ଶୁଭା । ଭଵତଃ ପୁତ୍ରମେକଂ ତୁ ଶୂଲମେତଦ୍ଭଜିଷ୍ଯତେ ।। ୭.୬୧.
'ମୋର କୃପାରେ ତୁମେ ଯେଉଁ ଶୁଭ ଶବ୍ଦ କହିଛ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଫଳହୀନ ହେଉ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ତୁମ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କେବଳ ଜଣେ ଏହି ତ୍ରିଶୂଳ ଧାରଣ କରିପାରିବ।'