ତତଃ କାଲେନ ମହତା ଦିଷ୍ଟାନ୍ତମୁପଜଗ୍ମିଵାନ୍ । ତ୍ରିଦିଵଂ ସଙ୍ଗତୋ ରାଜା ଯଯାତିର୍ନହୁଷାତ୍ମଜଃ ।। ୭.୫୯.
ତାପରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ନହୁଷଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାଜା ଯୟାତି ନିଜ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଅନ୍ତକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଲେ।
ପୂରୁଶ୍ଚକାର ତଦ୍ରାଜ୍ଯଂ ଧର୍ମେଣ ମହତା ଵୃତଃ । ପ୍ରତିଷ୍ଠାନେ ପୁରଵରେ କାଶିରାଜ୍ଯେ ମହାଯଶାଃ ।। ୭.୫୯.
ପୁରୁ, ମହାଧର୍ମିକ ଭାବେ, ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଗର ଓ କାଶୀର ରାଜ୍ୟରେ ବଡ଼ ଯଶସ୍ୱୀ ହୋଇ ସେଇ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କଲେ।
ଯଦୁସ୍ତୁ ଜନଯାମାସ ଯାତୁଧାନାନ୍ସହସ୍ରଶଃ । ପୁରେ କ୍ରୌଞ୍ଚଵନେ ଦୁର୍ଗେ ରାଜଵଂଶବହିଷ୍କୃତଃ ।। ୭.୫୯.
ଯଦୁ, ରାଜବଂଶରୁ ବହିଷ୍କୃତ ହୋଇ, ସହସ୍ର ସହସ୍ର ଯାତୁଧାନମାନଙ୍କୁ ନଗର, କ୍ରଉଞ୍ଚବନ ଓ ଦୁର୍ଗରେ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ଏଷ ତୂଶନସା ମୁକ୍ତଃ ଶାପୋତ୍ସର୍ଗୋ ଯଯାତିନା । ଧାରିତଃ କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମେଣ ଯନ୍ନିମିଶ୍ଚ ନ ଚକ୍ଷମେ ।। ୭.୫୯.
ଏଭଳି, ଉଶନାଙ୍କ ଶାପରୁ ଯୟାତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମକୁ ଧାରଣ କଲେ, ଯାହା ନିମି ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଦର୍ଶନଂ ସର୍ଵକାରିଣାମ୍ । ଅନୁଵର୍ତାମହେ ସୌମ୍ଯ ଦୋଷୋ ନ ସ୍ଯାଦ୍ଯଥା ନୃଗେ ।। ୭.୫୯.
ଏହି ସବୁ କଥା ତୁମକୁ କୁହିଦେଲି—ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ଦୃଷ୍ଟି। ମୃଦୁଭାବୀ, ଆମେ ଏହିପରି ଅନୁସରଣ କରିବା, ଯେପରି ନୃଗଙ୍କ ପରି କୌଣସି ଦୋଷ ନ ହେଉ।
ଇତି କଥଯତି ରାମେ ଚନ୍ଦ୍ରତୁଲ୍ଯାନନେ ଚ ପ୍ରଵିରଲତରତାରଂ ଵ୍ଯୋମ ଜଜ୍ଞେ ତଦାନୀମ୍ । ଅରୁଣକିରଣରକ୍ତା ଦିଗ୍ବଭୌ ଚୈଵ ପୂର୍ଵା କୁସୁମରସଵିମୁକ୍ତଂ ଵସ୍ତ୍ରମାକୁଣ୍ଠିତେଵ ।। ୭.୫୯.
ଏଭଳି ରାମ କହୁଥିବାବେଳେ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ମୁହଁଥିବା ସେଇ ଶୁଣୁଥିବା ସମୟରେ, ଆକାଶରେ ତାରାମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କମ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ; ପୂର୍ବ ଦିଗ ରବିକିରଣରେ ରକ୍ତିମ ହୋଇ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ଫୁଲର ରସ ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଇଥିବା ଅମ୍ଲାନ ବସ୍ତ୍ର ଏକ ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଇଛି।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଏକୋନଷଷ୍ଟିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ମହାକବି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଉଣଷଠିତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ତଯୋଃ ସଂଵଦତୋରେଵଂ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣଯୋସ୍ତଦା । ଵାସନ୍ତିକୀ ନିଶା ପ୍ରାପ୍ତା ନ ଶୀତା ନ ଚ ଘର୍ମଦା ।। ୭.୬୦.
ଏଭଳି ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କଥା ହେଉଥିବାବେଳେ, ଗ୍ରୀଷ୍ମ ନ ଥିବା ଓ ଶୀତ ନ ଥିବା ବସନ୍ତ ରାତି ଆସିଗଲା।
ତତଃ ପ୍ରଭାତେ ଵିମଲେ କୃତପୌର୍ଵାହ୍ଣିକକ୍ରିଯଃ । ଅଭିଚକ୍ରାମ କାକୁତ୍ସ୍ଥୋ ଦର୍ଶନଂ ପୌରକାର୍ଯଵିତ୍ ।। ୭.୬୦.
ତାପରେ, ପ୍ରଭାତରେ ଆକାଶ ସ୍ପଷ୍ଟ ଥିଲାବେଳେ, କାକୁତ୍ସ୍ଥ ନିଜ ପୂର୍ବାହ୍ଣିକ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ପୌରଜନଙ୍କ କାମ ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ।
ତତଃ ସୁମନ୍ତ୍ରସ୍ତ୍ଵାଗମ୍ଯ ରାଘଵଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ । ଏତେ ପ୍ରତିହତା ରାଜନ୍ଦ୍ଵାରି ତିଷ୍ଠନ୍ତି ତାପସାଃ ।। ୭.୬୦.
ସେଇ ସମୟରେ, ସୁମନ୍ତ୍ର ଆସି ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ରାଜା, ଦ୍ୱାରରେ ତାପସମାନେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରବେଶ ବିଳମ୍ବ ହେଉଛି।'
ଭାର୍ଗଵଚ୍ଯଵନଂ ଚୈଵ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ମହର୍ଷଯଃ । ଦର୍ଶନଂ ତେ ମହାରାଜ୍ଞଶ୍ଚୋଦଯନ୍ତି କୃତତ୍ଵରାଃ । ପ୍ରୀଯମାଣା ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ଯମୁନାତୀରଵାସିନଃ ।। ୭.୬୦.
ଭାର୍ଗବ ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ମହାର୍ଷିମାନେ, ଯମୁନା ତୀରରେ ବସୁଥିବା ଏହି ଋଷିମାନେ, ତୁମ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଅନୁରୋଧ କରୁଛନ୍ତି, ମହାରାଜ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାମଃ ପ୍ରୋଵାଚ ଧର୍ମଵିତ୍ । ପ୍ରଵେଶ୍ଯନ୍ତାଂ ମହାଭାଗା ଭାର୍ଗଵପ୍ରମୁଖା ଦ୍ଵିଜାଃ ।। ୭.୬୦.
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାମ କହିଲେ— 'ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ସେଇ ମହାଭାଗ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତୁ।'
ରାଜ୍ଞସ୍ତ୍ଵାଜ୍ଞାଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଦ୍ଵାଃସ୍ଥୋ ମୂର୍ଧ୍ନି କୃତାଞ୍ଜଲିଃ । ପ୍ରଵେଶଯାମାସ ତଦା ତାପସାନ୍ସୁଦୁରାସଦାନ୍ ।। ୭.୬୦.
ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ, ଦ୍ୱାରରେ ଥିବା ପାଳେ, ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ହାତ ଜୋଡି, ସେ ସମସ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ତାପସମାନେଙ୍କୁ ଭିତରକୁ ନେଇଗଲେ।
ଶତଂ ସମଧିକଂ ତତ୍ର ଦୀପ୍ଯମାନଂ ସ୍ଵତେଜସା । ପ୍ରଵିଷ୍ଟଂ ରାଜଭଵନଂ ତାପସାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ ।। ୭.୬୦.
ସେଠାରେ ଶତାଧିକ ମହାତ୍ମା ତାପସମାନେ, ନିଜ ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ରାଜଭବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତେ ଦ୍ଵିଜାଃ ପୂର୍ଣକଲଶୈଃ ସର୍ଵତୀର୍ଥାମ୍ବୁସତ୍କୃତୈଃ । ଗୃହୀତ୍ଵା ଫଲମୂଲଂ ଚ ରାମସ୍ଯାଭ୍ଯାହରନ୍ବହୁ ।। ୭.୬୦.
ସେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ଜଳ ଭରା ପୂର୍ଣ୍ଣ କଳଶ ଓ ଫଳମୂଳ ନେଇ, ରାମଙ୍କୁ ବହୁ ଉପହାର ଆଣିଦେଲେ।
ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ତୁ ତତ୍ସର୍ଵଂ ରାମଃ ପ୍ରୀତିପୁରସ୍କୃତଃ । ତୀର୍ଥୋଦକାନି ସର୍ଵାଣି ଫଲାନି ଵିଵିଧାନି ଚ ।। ୭.୬୦.
ରାମ, ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ଜଳ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଫଳମାନେକୁ ଆଦର ସହିତ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ଉଵାଚ ଚ ମହାବାହୁଃ ସର୍ଵାନେଵ ମହାମୁନୀନ୍ । ଇମାନ୍ଯାସନମୁଖ୍ଯାନି ଯଥାର୍ହମୁପଵିଶ୍ଯତାମ୍ ।। ୭.୬୦.
ବଳଶାଳୀ ରାମ ସମସ୍ତ ମହାମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏଠି ମୁଖ୍ୟ ଆସନମାନେ ଅଛି—ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ବସନ୍ତୁ।'
ରାମସ୍ଯ ଭାଷିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵ ଏଵ ମହର୍ଷଯଃ । ବୃସୀଷୁ ରୁଚିରାଖ୍ଯାସୁ ନିଷେଦୁଃ କାଞ୍ଚନୀଷୁ ତେ ।। ୭.୬୦.
ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ମହାର୍ଷିମାନେ ସୁନ୍ଦର କାଞ୍ଚନ ଆସନ 'ବୃସୀ' ଉପରେ ବସିଗଲେ।
ଉପଵିଷ୍ଟାନୃଷୀଂସ୍ତତ୍ର ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପରପୁରଞ୍ଜଯଃ । ପ୍ରଯତଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଭୂତ୍ଵା ରାଘଵୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୬୦.
ସେଠାରେ ଋଷିମାନେ ବସିଥିବାକୁ ଦେଖି, ଶତ୍ରୁନଗର ବିଜେତା ରାଘବ, ନିଜକୁ ସଂଯମ କରି, ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ—
କିମାଗମନକାର୍ଯଂ ଵଃ କିଂ କରୋମି ସମାହିତଃ । ଆଜ୍ଞାପ୍ଯୋ ଽହଂ ମହର୍ଷୀଣାଂ ସର୍ଵକାମକରଃ ସୁଖମ୍ ।। ୭.୬୦.
'ଆପଣମାନେ କି କାରଣରେ ଆସିଛନ୍ତି? କଣ କରିବି, କହନ୍ତୁ। ମୁଁ ମହାର୍ଷିମାନେଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଇଁ ସଦା ପ୍ରସ୍ତୁତ, ଆପଣମାନେଙ୍କ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିପାରିବି।'
ଇଦଂ ରାଜ୍ଯଂ ଚ ସକଲଂ ଜୀଵିତଂ ଚ ହୃଦି ସ୍ଥିତମ୍ । ସର୍ଵମେତଦ୍ଦ୍ଵିଦାର୍ଥଂ ମେ ସତ୍ଯମେତଦ୍ବ୍ରଵୀମି ଵଃ ।। ୭.୬୦.
'ଏହି ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟ ଓ ମୋ ଜୀବନ, ମୋ ହୃଦୟରେ କେବଳ ଆପଣମାନେ ପାଇଁ ଅଛି। ଏହା ସତ୍ୟ, ମୁଁ ଆପଣମାନେଙ୍କୁ କହୁଛି।'
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସାଧୁକାରୋ ମହାନଭୂତ୍ । ଋଷୀଣାମୁଗ୍ରତପସାଂ ଯମୁନାତୀରଵାସିନାମ୍ ।। ୭.୬୦.
ତାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଯମୁନା ତୀରରେ ବସୁଥିବା, ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବଡ ଶୁଭ କ୍ଳାପ୍ତି ହେଲା।
ଊଚୁଶ୍ଚ ତେ ମହାତ୍ମାନୋ ହର୍ଷେଣ ମହତା ଵୃତାଃ । ଉପପନ୍ନଂ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ତଵୈଵ ଭୁଵି ନାନ୍ଯତଃ ।। ୭.୬୦.
ସେ ମହାତ୍ମାମାନେ ବଡ ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ, 'ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏପରି ଆଚରଣ ପୃଥିବୀରେ କେବଳ ଆପଣଙ୍କୁ ଯୋଗ୍ୟ, ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ନୁହେଁ।'
ବହଵଃ ପାର୍ଥିଵା ରାଜନ୍ନତିକ୍ରାନ୍ତା ମହାବଲାଃ । କାର୍ଯସ୍ଯ ଗୌରଵଂ ମତ୍ଵା ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ନାଭ୍ଯରୋଚଯନ୍ ।। ୭.୬୦.
ହେ ରାଜା, ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ, କାର୍ଯ୍ୟର ଗୁରୁତ୍ୱ ବୁଝି, ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିବାରୁ ବଞ୍ଚିଥିଲେ।
ତ୍ଵଯା ପୁନର୍ବ୍ରାହ୍ମଣଗୌରଵାଦିଯଂ କୃତା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ହ୍ଯନଵେକ୍ଷ୍ଯ କାରଣମ୍ । ତତଶ୍ଚ କର୍ତା ହ୍ଯସି ନାତ୍ର ସଂଶଯୋ ମହାଭଯାତ୍ऺତ୍ରାତୁମୃଷୀଂସ୍ତ୍ଵମର୍ହସି ।। ୭.୬୦.
କିନ୍ତୁ ଆପଣ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି ଆଦର ଦେଖାଇ, କାରଣ ଭାବିନାହିଁ, ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛନ୍ତି; ତେଣୁ ଏହା କରିବା ଆପଣଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ବଡ ଭୟରୁ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଷଷ୍ଟିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏଭଳି ମହାର୍ଷିଙ୍କ କଥାରେ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଆଦିକବି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରଚିତ ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ସାଠିଏ ଶ୍ଲୋକର ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ଏଵଂ ବ୍ରୁଵଦ୍ଭିର୍ଋଷିଭିଃ କାକୁତ୍ସ୍ଥୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ । କିଂ କାର୍ଯଂ ବ୍ରୂତ ମୁନଯୋ ଭଯଂ ତାଵଦପୈତୁ ଵଃ ।। ୭.୬୧.
ଏପରି ଋଷିମାନେ କହିଥିବାବେଳେ, କାକୁତ୍ସ୍ଥ କହିଲେ, 'ମୁଁ କଣ କରିବି, କହନ୍ତୁ ମୁନିମାନେ, ଯେପରି ଆପଣମାନେଙ୍କ ଭୟ ଦୂର ହେଉ।'
ତଥା ବ୍ରୁଵତି କାକୁତ୍ସ୍ଥେ ଭାର୍ଗଵୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ । ଭଯାନାଂ ଶୃଣୁ ଯନ୍ମୂଲଂ ଦେଶସ୍ଯ ଚ ନରେଶ୍ଵର ।। ୭.୬୧.
କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଏପରି କହିଥିବାବେଳେ, ଭାର୍ଗବ କହିଲେ, 'ହେ ରାଜା, ଏହି ଭୟ ଓ ଏହି ଦେଶର ମୂଳ କାରଣ ଶୁଣନ୍ତୁ।'
ପୂର୍ଵଂ କୃତଯୁଗେ ରାଜନ୍ଦୈତେଯଃ ସୁମହାବଲଃ । ଲୋଲାପୁତ୍ରୋ ଽଭଵଜ୍ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ମଧୁର୍ନାମ ମହାସୁରଃ ।। ୭.୬୧.
ପୂର୍ବରୁ କୃତଯୁଗରେ, ହେ ରାଜା, ଲୋଳାତାଙ୍କ ପୁଅ, ବଡ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୈତ୍ୟ, ମଧୁ ନାମକ ମହାଅସୁର ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯଶ୍ଚ ଶରଣ୍ଯଶ୍ଚ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଚ ପରିନିଷ୍ଠିତଃ । ସୁରୈଶ୍ଚ ପରମୋଦାରୈଃ ପ୍ରୀତିସ୍ତସ୍ଯାତୁଲା ଽଭଵତ୍ ।। ୭.୬୧.
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି ଭକ୍ତ, ଶରଣଦାତା ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ଦୃଢ଼; ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୟାଳୁ ଓ ପ୍ରିୟ ଥିଲେ।