ପୂରୋର୍ଵଚନମାଜ୍ଞାଯ ନାହୁଷଃ ପରଯା ମୁଦା । ପ୍ରହର୍ଷମତୁଲଂ ଲେଭେ ଜରାଂ ସଙ୍କ୍ରାମଯଚ୍ଚ ତାମ୍ ।। ୭.୫୯.
ପୁରୁଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ନହୁଷ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଓ ସେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ପୁରୁଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।
ତତଃ ସ ରାଜା ତରୁଣଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ଯଜ୍ଞାନ୍ସହସ୍ରଶଃ । ବହୁଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ପାଲଯାମାସ ମେଦିନୀମ୍ ।। ୭.୫୯.
ତାପରେ ସେ ରାଜା ତରୁଣ ହୋଇ, ହଜାର ହଜାର ଯଜ୍ଞ କଲେ ଓ ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି ପୃଥିବୀ ଶାସନ କଲେ।
ଅଥ ଦୀର୍ଘସ୍ଯ କାଲସ୍ଯ ରାଜା ପୂରୁମଥାବ୍ରଵୀତ୍ । ଆନଯସ୍ଵ ଜରାଂ ପୁତ୍ର ନ୍ଯାସଂ ନିର୍ଯାତଯସ୍ଵ ମେ ।। ୭.୫୯.
ବହୁ ଦିନ ପରେ, ରାଜା ପୁରୁଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ପୁଅ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାକୁ ଫେରାଇ ଦେ, ମୋର ଜମା ଦେଇଦେ।'
ନ୍ଯାସଭୂତା ମଯା ପୁତ୍ର ତ୍ଵଯି ସଙ୍କ୍ରାମିତା ଜରା । ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରତିଗ୍ରହୀଷ୍ଯାମି ତାଂ ଜରାଂ ମା ଵ୍ଯଥାଂ କୃଥାଃ ।। ୭.୫୯.
'ପୁଅ, ମୁଁ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାକୁ ତୁମ ପାଖରେ ରଖିଥିଲି, ଏବେ ମୁଁ ଏହାକୁ ଫେରାଇ ନେବି, ଚିନ୍ତା କରିନାହଁ।'
ପ୍ରୀତଶ୍ଚାସ୍ମି ମହାବାହୋ ଶାସନସ୍ଯ ପ୍ରତିଗ୍ରହାତ୍ । ତ୍ଵାଂ ଚାହମଭିଷେକ୍ଷ୍ଯାମି ପ୍ରୀତିଯୁକ୍ତୋ ନରାଧିପମ୍ ।। ୭.୫୯.
ମହାବଳୀ, ତୁମେ ମୋ ଆଦେଶ ଗ୍ରହଣ କରିଛ, ଏହାରେ ମୁଁ ଖୁସି ହେଲି। ମୁଁ ଆନନ୍ଦରେ ତୁମକୁ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରିବି।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସୁତଂ ପୂରୁଂ ଯଯାତିର୍ନହୁଷାତ୍ମଜଃ । ଦେଵଯାନୀସୁତଂ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରାଜା ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ହ ।। ୭.୫୯.
ଏଭଳି କହି ସୁତ ପୁରୁଙ୍କୁ, ନହୁଷଙ୍କ ପୁତ୍ର ଯୟାତି, ଦେବୟାନୀଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ—
ରାକ୍ଷସସ୍ତ୍ଵଂ ମଯା ଜାତଃ ପୁତ୍ରରୂପୋ ଦୁରାସଦଃ । ପ୍ରତିହଂସି ମମାଜ୍ଞାଂ ଯତ୍ ପ୍ରଜାର୍ଥେ ଵିଫଲୋ ଭଵ ।। ୭.୫୯.
ତୁମେ ମୋ ସନ୍ତାନ ରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ। ପ୍ରଜାଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ମୋ ଆଦେଶକୁ ବିରୋଧ କରିଛ, ତେଣୁ ତୁମେ ଫଳହୀନ ହେଉ।
ପିତରଂ ଗୁରୁଭୂତଂ ମାଂ ଯସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମଵମନ୍ଯସେ । ରାକ୍ଷସାନ୍ଯାତୁଧାନାଂସ୍ତ୍ଵଂ ଜନଯିଷ୍ଯସି ଦାରୁଣାନ୍ ।। ୭.୫୯.
ମୁଁ ତୁମର ପିତା ଓ ଗୁରୁ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଯେହেতୁ ତୁମେ ମୋତେ ଅବମାନ କରିଛ, ତେଣୁ ତୁମେ କଠୋର ରାକ୍ଷସ ଓ ଯାତୁଧାନମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେବ।
ନ ତୁ ସୋମକୁଲୋତ୍ପନ୍ନେ ଵଂଶେ ସ୍ଥାସ୍ଯତି ଦୁର୍ମତେଃ । ଵଂଶୋ ଽପି ଭଵତସ୍ତୁଲ୍ଯୋ ଦୁର୍ଵିନୀତୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୭.୫୯.
କିନ୍ତୁ, ଏହି ସୋମବଂଶରେ ତୁମର ଦୁଷ୍ଟତା ରହିବ ନାହିଁ। ତୁମର ବଂଶ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପରି ଅନିୟମିତ ହେଇଯିବ।
ତମେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ରାଜର୍ଷିଃ ପୂରୁଂ ରାଜ୍ଯଵିଵର୍ଧନମ୍ । ଅଭିଷେକେଣ ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ଆଶ୍ରମଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ହ ।। ୭.୫୯.
ଏଭଳି କହି, ରାଜର୍ଷି ପୁରୁଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟର ଶ୍ରୀବୃଦ୍ଧି କରି ଅଭିଷେକ କଲେ ଏବଂ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତତଃ କାଲେନ ମହତା ଦିଷ୍ଟାନ୍ତମୁପଜଗ୍ମିଵାନ୍ । ତ୍ରିଦିଵଂ ସଙ୍ଗତୋ ରାଜା ଯଯାତିର୍ନହୁଷାତ୍ମଜଃ ।। ୭.୫୯.
ତାପରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ନହୁଷଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାଜା ଯୟାତି ନିଜ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଅନ୍ତକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଲେ।
ପୂରୁଶ୍ଚକାର ତଦ୍ରାଜ୍ଯଂ ଧର୍ମେଣ ମହତା ଵୃତଃ । ପ୍ରତିଷ୍ଠାନେ ପୁରଵରେ କାଶିରାଜ୍ଯେ ମହାଯଶାଃ ।। ୭.୫୯.
ପୁରୁ, ମହାଧର୍ମିକ ଭାବେ, ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଗର ଓ କାଶୀର ରାଜ୍ୟରେ ବଡ଼ ଯଶସ୍ୱୀ ହୋଇ ସେଇ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କଲେ।
ଯଦୁସ୍ତୁ ଜନଯାମାସ ଯାତୁଧାନାନ୍ସହସ୍ରଶଃ । ପୁରେ କ୍ରୌଞ୍ଚଵନେ ଦୁର୍ଗେ ରାଜଵଂଶବହିଷ୍କୃତଃ ।। ୭.୫୯.
ଯଦୁ, ରାଜବଂଶରୁ ବହିଷ୍କୃତ ହୋଇ, ସହସ୍ର ସହସ୍ର ଯାତୁଧାନମାନଙ୍କୁ ନଗର, କ୍ରଉଞ୍ଚବନ ଓ ଦୁର୍ଗରେ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ଏଷ ତୂଶନସା ମୁକ୍ତଃ ଶାପୋତ୍ସର୍ଗୋ ଯଯାତିନା । ଧାରିତଃ କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମେଣ ଯନ୍ନିମିଶ୍ଚ ନ ଚକ୍ଷମେ ।। ୭.୫୯.
ଏଭଳି, ଉଶନାଙ୍କ ଶାପରୁ ଯୟାତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମକୁ ଧାରଣ କଲେ, ଯାହା ନିମି ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଦର୍ଶନଂ ସର୍ଵକାରିଣାମ୍ । ଅନୁଵର୍ତାମହେ ସୌମ୍ଯ ଦୋଷୋ ନ ସ୍ଯାଦ୍ଯଥା ନୃଗେ ।। ୭.୫୯.
ଏହି ସବୁ କଥା ତୁମକୁ କୁହିଦେଲି—ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ଦୃଷ୍ଟି। ମୃଦୁଭାବୀ, ଆମେ ଏହିପରି ଅନୁସରଣ କରିବା, ଯେପରି ନୃଗଙ୍କ ପରି କୌଣସି ଦୋଷ ନ ହେଉ।
ଇତି କଥଯତି ରାମେ ଚନ୍ଦ୍ରତୁଲ୍ଯାନନେ ଚ ପ୍ରଵିରଲତରତାରଂ ଵ୍ଯୋମ ଜଜ୍ଞେ ତଦାନୀମ୍ । ଅରୁଣକିରଣରକ୍ତା ଦିଗ୍ବଭୌ ଚୈଵ ପୂର୍ଵା କୁସୁମରସଵିମୁକ୍ତଂ ଵସ୍ତ୍ରମାକୁଣ୍ଠିତେଵ ।। ୭.୫୯.
ଏଭଳି ରାମ କହୁଥିବାବେଳେ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ମୁହଁଥିବା ସେଇ ଶୁଣୁଥିବା ସମୟରେ, ଆକାଶରେ ତାରାମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କମ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ; ପୂର୍ବ ଦିଗ ରବିକିରଣରେ ରକ୍ତିମ ହୋଇ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ଫୁଲର ରସ ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଇଥିବା ଅମ୍ଲାନ ବସ୍ତ୍ର ଏକ ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଇଛି।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଏକୋନଷଷ୍ଟିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ମହାକବି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଉଣଷଠିତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ତଯୋଃ ସଂଵଦତୋରେଵଂ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣଯୋସ୍ତଦା । ଵାସନ୍ତିକୀ ନିଶା ପ୍ରାପ୍ତା ନ ଶୀତା ନ ଚ ଘର୍ମଦା ।। ୭.୬୦.
ଏଭଳି ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କଥା ହେଉଥିବାବେଳେ, ଗ୍ରୀଷ୍ମ ନ ଥିବା ଓ ଶୀତ ନ ଥିବା ବସନ୍ତ ରାତି ଆସିଗଲା।
ତତଃ ପ୍ରଭାତେ ଵିମଲେ କୃତପୌର୍ଵାହ୍ଣିକକ୍ରିଯଃ । ଅଭିଚକ୍ରାମ କାକୁତ୍ସ୍ଥୋ ଦର୍ଶନଂ ପୌରକାର୍ଯଵିତ୍ ।। ୭.୬୦.
ତାପରେ, ପ୍ରଭାତରେ ଆକାଶ ସ୍ପଷ୍ଟ ଥିଲାବେଳେ, କାକୁତ୍ସ୍ଥ ନିଜ ପୂର୍ବାହ୍ଣିକ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ପୌରଜନଙ୍କ କାମ ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ।
ତତଃ ସୁମନ୍ତ୍ରସ୍ତ୍ଵାଗମ୍ଯ ରାଘଵଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ । ଏତେ ପ୍ରତିହତା ରାଜନ୍ଦ୍ଵାରି ତିଷ୍ଠନ୍ତି ତାପସାଃ ।। ୭.୬୦.
ସେଇ ସମୟରେ, ସୁମନ୍ତ୍ର ଆସି ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ରାଜା, ଦ୍ୱାରରେ ତାପସମାନେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରବେଶ ବିଳମ୍ବ ହେଉଛି।'
ଭାର୍ଗଵଚ୍ଯଵନଂ ଚୈଵ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ମହର୍ଷଯଃ । ଦର୍ଶନଂ ତେ ମହାରାଜ୍ଞଶ୍ଚୋଦଯନ୍ତି କୃତତ୍ଵରାଃ । ପ୍ରୀଯମାଣା ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ଯମୁନାତୀରଵାସିନଃ ।। ୭.୬୦.
ଭାର୍ଗବ ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ମହାର୍ଷିମାନେ, ଯମୁନା ତୀରରେ ବସୁଥିବା ଏହି ଋଷିମାନେ, ତୁମ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଅନୁରୋଧ କରୁଛନ୍ତି, ମହାରାଜ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାମଃ ପ୍ରୋଵାଚ ଧର୍ମଵିତ୍ । ପ୍ରଵେଶ୍ଯନ୍ତାଂ ମହାଭାଗା ଭାର୍ଗଵପ୍ରମୁଖା ଦ୍ଵିଜାଃ ।। ୭.୬୦.
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାମ କହିଲେ— 'ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ସେଇ ମହାଭାଗ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତୁ।'
ରାଜ୍ଞସ୍ତ୍ଵାଜ୍ଞାଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଦ୍ଵାଃସ୍ଥୋ ମୂର୍ଧ୍ନି କୃତାଞ୍ଜଲିଃ । ପ୍ରଵେଶଯାମାସ ତଦା ତାପସାନ୍ସୁଦୁରାସଦାନ୍ ।। ୭.୬୦.
ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ, ଦ୍ୱାରରେ ଥିବା ପାଳେ, ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ହାତ ଜୋଡି, ସେ ସମସ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ତାପସମାନେଙ୍କୁ ଭିତରକୁ ନେଇଗଲେ।
ଶତଂ ସମଧିକଂ ତତ୍ର ଦୀପ୍ଯମାନଂ ସ୍ଵତେଜସା । ପ୍ରଵିଷ୍ଟଂ ରାଜଭଵନଂ ତାପସାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ ।। ୭.୬୦.
ସେଠାରେ ଶତାଧିକ ମହାତ୍ମା ତାପସମାନେ, ନିଜ ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ରାଜଭବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତେ ଦ୍ଵିଜାଃ ପୂର୍ଣକଲଶୈଃ ସର୍ଵତୀର୍ଥାମ୍ବୁସତ୍କୃତୈଃ । ଗୃହୀତ୍ଵା ଫଲମୂଲଂ ଚ ରାମସ୍ଯାଭ୍ଯାହରନ୍ବହୁ ।। ୭.୬୦.
ସେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ଜଳ ଭରା ପୂର୍ଣ୍ଣ କଳଶ ଓ ଫଳମୂଳ ନେଇ, ରାମଙ୍କୁ ବହୁ ଉପହାର ଆଣିଦେଲେ।
ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ତୁ ତତ୍ସର୍ଵଂ ରାମଃ ପ୍ରୀତିପୁରସ୍କୃତଃ । ତୀର୍ଥୋଦକାନି ସର୍ଵାଣି ଫଲାନି ଵିଵିଧାନି ଚ ।। ୭.୬୦.
ରାମ, ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ଜଳ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଫଳମାନେକୁ ଆଦର ସହିତ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ଉଵାଚ ଚ ମହାବାହୁଃ ସର୍ଵାନେଵ ମହାମୁନୀନ୍ । ଇମାନ୍ଯାସନମୁଖ୍ଯାନି ଯଥାର୍ହମୁପଵିଶ୍ଯତାମ୍ ।। ୭.୬୦.
ବଳଶାଳୀ ରାମ ସମସ୍ତ ମହାମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏଠି ମୁଖ୍ୟ ଆସନମାନେ ଅଛି—ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ବସନ୍ତୁ।'
ରାମସ୍ଯ ଭାଷିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵ ଏଵ ମହର୍ଷଯଃ । ବୃସୀଷୁ ରୁଚିରାଖ୍ଯାସୁ ନିଷେଦୁଃ କାଞ୍ଚନୀଷୁ ତେ ।। ୭.୬୦.
ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ମହାର୍ଷିମାନେ ସୁନ୍ଦର କାଞ୍ଚନ ଆସନ 'ବୃସୀ' ଉପରେ ବସିଗଲେ।
ଉପଵିଷ୍ଟାନୃଷୀଂସ୍ତତ୍ର ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପରପୁରଞ୍ଜଯଃ । ପ୍ରଯତଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଭୂତ୍ଵା ରାଘଵୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୬୦.
ସେଠାରେ ଋଷିମାନେ ବସିଥିବାକୁ ଦେଖି, ଶତ୍ରୁନଗର ବିଜେତା ରାଘବ, ନିଜକୁ ସଂଯମ କରି, ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ—
କିମାଗମନକାର୍ଯଂ ଵଃ କିଂ କରୋମି ସମାହିତଃ । ଆଜ୍ଞାପ୍ଯୋ ଽହଂ ମହର୍ଷୀଣାଂ ସର୍ଵକାମକରଃ ସୁଖମ୍ ।। ୭.୬୦.
'ଆପଣମାନେ କି କାରଣରେ ଆସିଛନ୍ତି? କଣ କରିବି, କହନ୍ତୁ। ମୁଁ ମହାର୍ଷିମାନେଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଇଁ ସଦା ପ୍ରସ୍ତୁତ, ଆପଣମାନେଙ୍କ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିପାରିବି।'