ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଦୁହିତରଂ ସମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ଚ ଭାର୍ଗଵଃ । ପୁନର୍ଜଗାମ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିର୍ଭଵନଂ ସ୍ଵଂ ମହାଯଶାଃ ।। ୭.୫୮.
ଏପରି କହି ଓ ଝିଅକୁ ଶାନ୍ତ କରି, ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷି ଭାର୍ଗବ ପୁନି ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ସ ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜପୁଙ୍ଗଵାଗ୍ର୍ଯଃ ସୁତାଂ ସମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ଚ ଦେଵଯାନୀମ୍ । ପୁନର୍ଯଯୌ ସୂର୍ଯସମାନତେଜା ଦତ୍ତ୍ଵା ଚ ଶାପଂ ନହୁଷାତ୍ମଜାଯ ।। ୭.୫୮.
ଏପରି କହି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ତେଜସ୍ବୀ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭାର୍ଗବ ତାଙ୍କ ଝିଅ ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ ଓ ନହୁଷଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇ, ସେଠାରୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଽଷ୍ଟପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ମହାନ୍ୟ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଅଠାବଂଶ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୂଶନସଂ କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ତଦା ଽ ଽର୍ତୋ ନହୁଷାତ୍ମଜଃ । ଜରାଂ ପରମିକାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଯଦୁଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୫୯.
ଉଶନାଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଶୁଣି, ନହୁଷଙ୍କ ପୁଅ ଦୁଃଖିତ ଓ ଅତି ବୃଦ୍ଧ ହୋଇ, ଯଦୁଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଯଦୋ ତ୍ଵମସି ଧର୍ମଜ୍ଞୋ ମଦର୍ଥଂ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯତାମ୍ । ଜରାଂ ପରମିକାଂ ପୁତ୍ର ଭୋଗୈ ରଂସ୍ଯେ ମହାଯଶଃ ।। ୭.୫୯.
ହେ ଯଦୁ, ତୁମେ ଧର୍ମକୁ ଜାଣ, ମୋ ପାଇଁ ଏହି ଅତି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କର; ମୁଁ ମୋ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ଭୋଗ କରିପାରିବି।
ନ ତାଵତ୍କୃତକୃତ୍ଯୋ ଽସ୍ମି ଵିଷଯେଷୁ ନରର୍ଷଭ । ଅନୁଭୂଯ ତଦା କାମଂ ତତଃ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଜରାମ୍ ।। ୭.୫୯.
ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋ ଇଚ୍ଛିତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରିନାହିଁ; ଯେତେବେଳେ ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବ, ସେତେବେଳେ ମୁଁ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କରିବି।
ଯଦୁସ୍ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ନରର୍ଷଭମ୍ । ପୁତ୍ରସ୍ତେ ଦଯିତଃ ପୂରୁଃ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣାତୁ ଵୈ ଜରାମ୍ ।। ୭.୫୯.
ଯଦୁ ସେଇ କଥା ଶୁଣି, ନରଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: 'ତୁମର ପ୍ରିୟ ପୁଅ ପୁରୁ ଏହି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କରୁନ୍।'
ବହିଷ୍କୃତୋ ଽହମର୍ଥେଷୁ ସନ୍ନିକର୍ଷାଚ୍ଚ ପାର୍ଥିଵ । ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣାତୁ ଵୈ ରାଜନ୍ କ ସହାଶ୍ନାତି ଭୋଜନମ୍ ।। ୭.୫୯.
ହେ ରାଜା, ମୁଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ସମ୍ପର୍କରୁ ବାହାର କରାଯାଇଛି, ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ କିଏ ମୋ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବ, କିଏ ମୋ ସହ ଖାଇବ?
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜା ପୂରୁମଥାବ୍ରଵୀତ୍ । ଇଯଂ ଜରା ମହାବାହୋ ମଦର୍ଥଂ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯତାମ୍ ।। ୭.୫୯.
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ପୁରୁଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମୋ ପାଇଁ ଏହି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କର, ହେ ବଳଶାଳୀ।'
ନାହୁଷେଣୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ପୂରୁଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିରବ୍ରଵୀତ୍ । ଧନ୍ଯୋ ଽସ୍ମ୍ଯନୁଗୃହୀତୋ ଽସ୍ମି ଶାସନେ ଽସ୍ମି ତଵ ସ୍ଥିତଃ ।। ୭.୫୯.
ନହୁଷଙ୍କ ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ପୁରୁ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ: 'ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୋତେ କୃପା କରାଗଲା, ମୁଁ ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ ଅଛି।'
ପୂରୋର୍ଵଚନମାଜ୍ଞାଯ ନାହୁଷଃ ପରଯା ମୁଦା । ପ୍ରହର୍ଷମତୁଲଂ ଲେଭେ ଜରାଂ ସଙ୍କ୍ରାମଯଚ୍ଚ ତାମ୍ ।। ୭.୫୯.
ପୁରୁଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ନହୁଷ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଓ ସେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ପୁରୁଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।
ତତଃ ସ ରାଜା ତରୁଣଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ଯଜ୍ଞାନ୍ସହସ୍ରଶଃ । ବହୁଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ପାଲଯାମାସ ମେଦିନୀମ୍ ।। ୭.୫୯.
ତାପରେ ସେ ରାଜା ତରୁଣ ହୋଇ, ହଜାର ହଜାର ଯଜ୍ଞ କଲେ ଓ ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି ପୃଥିବୀ ଶାସନ କଲେ।
ଅଥ ଦୀର୍ଘସ୍ଯ କାଲସ୍ଯ ରାଜା ପୂରୁମଥାବ୍ରଵୀତ୍ । ଆନଯସ୍ଵ ଜରାଂ ପୁତ୍ର ନ୍ଯାସଂ ନିର୍ଯାତଯସ୍ଵ ମେ ।। ୭.୫୯.
ବହୁ ଦିନ ପରେ, ରାଜା ପୁରୁଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ପୁଅ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାକୁ ଫେରାଇ ଦେ, ମୋର ଜମା ଦେଇଦେ।'
ନ୍ଯାସଭୂତା ମଯା ପୁତ୍ର ତ୍ଵଯି ସଙ୍କ୍ରାମିତା ଜରା । ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରତିଗ୍ରହୀଷ୍ଯାମି ତାଂ ଜରାଂ ମା ଵ୍ଯଥାଂ କୃଥାଃ ।। ୭.୫୯.
'ପୁଅ, ମୁଁ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାକୁ ତୁମ ପାଖରେ ରଖିଥିଲି, ଏବେ ମୁଁ ଏହାକୁ ଫେରାଇ ନେବି, ଚିନ୍ତା କରିନାହଁ।'
ପ୍ରୀତଶ୍ଚାସ୍ମି ମହାବାହୋ ଶାସନସ୍ଯ ପ୍ରତିଗ୍ରହାତ୍ । ତ୍ଵାଂ ଚାହମଭିଷେକ୍ଷ୍ଯାମି ପ୍ରୀତିଯୁକ୍ତୋ ନରାଧିପମ୍ ।। ୭.୫୯.
ମହାବଳୀ, ତୁମେ ମୋ ଆଦେଶ ଗ୍ରହଣ କରିଛ, ଏହାରେ ମୁଁ ଖୁସି ହେଲି। ମୁଁ ଆନନ୍ଦରେ ତୁମକୁ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରିବି।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସୁତଂ ପୂରୁଂ ଯଯାତିର୍ନହୁଷାତ୍ମଜଃ । ଦେଵଯାନୀସୁତଂ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରାଜା ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ହ ।। ୭.୫୯.
ଏଭଳି କହି ସୁତ ପୁରୁଙ୍କୁ, ନହୁଷଙ୍କ ପୁତ୍ର ଯୟାତି, ଦେବୟାନୀଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ—
ରାକ୍ଷସସ୍ତ୍ଵଂ ମଯା ଜାତଃ ପୁତ୍ରରୂପୋ ଦୁରାସଦଃ । ପ୍ରତିହଂସି ମମାଜ୍ଞାଂ ଯତ୍ ପ୍ରଜାର୍ଥେ ଵିଫଲୋ ଭଵ ।। ୭.୫୯.
ତୁମେ ମୋ ସନ୍ତାନ ରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ। ପ୍ରଜାଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ମୋ ଆଦେଶକୁ ବିରୋଧ କରିଛ, ତେଣୁ ତୁମେ ଫଳହୀନ ହେଉ।
ପିତରଂ ଗୁରୁଭୂତଂ ମାଂ ଯସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମଵମନ୍ଯସେ । ରାକ୍ଷସାନ୍ଯାତୁଧାନାଂସ୍ତ୍ଵଂ ଜନଯିଷ୍ଯସି ଦାରୁଣାନ୍ ।। ୭.୫୯.
ମୁଁ ତୁମର ପିତା ଓ ଗୁରୁ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଯେହেতୁ ତୁମେ ମୋତେ ଅବମାନ କରିଛ, ତେଣୁ ତୁମେ କଠୋର ରାକ୍ଷସ ଓ ଯାତୁଧାନମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେବ।
ନ ତୁ ସୋମକୁଲୋତ୍ପନ୍ନେ ଵଂଶେ ସ୍ଥାସ୍ଯତି ଦୁର୍ମତେଃ । ଵଂଶୋ ଽପି ଭଵତସ୍ତୁଲ୍ଯୋ ଦୁର୍ଵିନୀତୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୭.୫୯.
କିନ୍ତୁ, ଏହି ସୋମବଂଶରେ ତୁମର ଦୁଷ୍ଟତା ରହିବ ନାହିଁ। ତୁମର ବଂଶ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପରି ଅନିୟମିତ ହେଇଯିବ।
ତମେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ରାଜର୍ଷିଃ ପୂରୁଂ ରାଜ୍ଯଵିଵର୍ଧନମ୍ । ଅଭିଷେକେଣ ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ଆଶ୍ରମଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ହ ।। ୭.୫୯.
ଏଭଳି କହି, ରାଜର୍ଷି ପୁରୁଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟର ଶ୍ରୀବୃଦ୍ଧି କରି ଅଭିଷେକ କଲେ ଏବଂ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତତଃ କାଲେନ ମହତା ଦିଷ୍ଟାନ୍ତମୁପଜଗ୍ମିଵାନ୍ । ତ୍ରିଦିଵଂ ସଙ୍ଗତୋ ରାଜା ଯଯାତିର୍ନହୁଷାତ୍ମଜଃ ।। ୭.୫୯.
ତାପରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ନହୁଷଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାଜା ଯୟାତି ନିଜ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଅନ୍ତକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଲେ।
ପୂରୁଶ୍ଚକାର ତଦ୍ରାଜ୍ଯଂ ଧର୍ମେଣ ମହତା ଵୃତଃ । ପ୍ରତିଷ୍ଠାନେ ପୁରଵରେ କାଶିରାଜ୍ଯେ ମହାଯଶାଃ ।। ୭.୫୯.
ପୁରୁ, ମହାଧର୍ମିକ ଭାବେ, ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଗର ଓ କାଶୀର ରାଜ୍ୟରେ ବଡ଼ ଯଶସ୍ୱୀ ହୋଇ ସେଇ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କଲେ।
ଯଦୁସ୍ତୁ ଜନଯାମାସ ଯାତୁଧାନାନ୍ସହସ୍ରଶଃ । ପୁରେ କ୍ରୌଞ୍ଚଵନେ ଦୁର୍ଗେ ରାଜଵଂଶବହିଷ୍କୃତଃ ।। ୭.୫୯.
ଯଦୁ, ରାଜବଂଶରୁ ବହିଷ୍କୃତ ହୋଇ, ସହସ୍ର ସହସ୍ର ଯାତୁଧାନମାନଙ୍କୁ ନଗର, କ୍ରଉଞ୍ଚବନ ଓ ଦୁର୍ଗରେ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ଏଷ ତୂଶନସା ମୁକ୍ତଃ ଶାପୋତ୍ସର୍ଗୋ ଯଯାତିନା । ଧାରିତଃ କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମେଣ ଯନ୍ନିମିଶ୍ଚ ନ ଚକ୍ଷମେ ।। ୭.୫୯.
ଏଭଳି, ଉଶନାଙ୍କ ଶାପରୁ ଯୟାତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମକୁ ଧାରଣ କଲେ, ଯାହା ନିମି ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଦର୍ଶନଂ ସର୍ଵକାରିଣାମ୍ । ଅନୁଵର୍ତାମହେ ସୌମ୍ଯ ଦୋଷୋ ନ ସ୍ଯାଦ୍ଯଥା ନୃଗେ ।। ୭.୫୯.
ଏହି ସବୁ କଥା ତୁମକୁ କୁହିଦେଲି—ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ଦୃଷ୍ଟି। ମୃଦୁଭାବୀ, ଆମେ ଏହିପରି ଅନୁସରଣ କରିବା, ଯେପରି ନୃଗଙ୍କ ପରି କୌଣସି ଦୋଷ ନ ହେଉ।
ଇତି କଥଯତି ରାମେ ଚନ୍ଦ୍ରତୁଲ୍ଯାନନେ ଚ ପ୍ରଵିରଲତରତାରଂ ଵ୍ଯୋମ ଜଜ୍ଞେ ତଦାନୀମ୍ । ଅରୁଣକିରଣରକ୍ତା ଦିଗ୍ବଭୌ ଚୈଵ ପୂର୍ଵା କୁସୁମରସଵିମୁକ୍ତଂ ଵସ୍ତ୍ରମାକୁଣ୍ଠିତେଵ ।। ୭.୫୯.
ଏଭଳି ରାମ କହୁଥିବାବେଳେ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ମୁହଁଥିବା ସେଇ ଶୁଣୁଥିବା ସମୟରେ, ଆକାଶରେ ତାରାମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କମ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ; ପୂର୍ବ ଦିଗ ରବିକିରଣରେ ରକ୍ତିମ ହୋଇ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ଫୁଲର ରସ ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଇଥିବା ଅମ୍ଲାନ ବସ୍ତ୍ର ଏକ ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଇଛି।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଏକୋନଷଷ୍ଟିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ମହାକବି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଉଣଷଠିତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ତଯୋଃ ସଂଵଦତୋରେଵଂ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣଯୋସ୍ତଦା । ଵାସନ୍ତିକୀ ନିଶା ପ୍ରାପ୍ତା ନ ଶୀତା ନ ଚ ଘର୍ମଦା ।। ୭.୬୦.
ଏଭଳି ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କଥା ହେଉଥିବାବେଳେ, ଗ୍ରୀଷ୍ମ ନ ଥିବା ଓ ଶୀତ ନ ଥିବା ବସନ୍ତ ରାତି ଆସିଗଲା।
ତତଃ ପ୍ରଭାତେ ଵିମଲେ କୃତପୌର୍ଵାହ୍ଣିକକ୍ରିଯଃ । ଅଭିଚକ୍ରାମ କାକୁତ୍ସ୍ଥୋ ଦର୍ଶନଂ ପୌରକାର୍ଯଵିତ୍ ।। ୭.୬୦.
ତାପରେ, ପ୍ରଭାତରେ ଆକାଶ ସ୍ପଷ୍ଟ ଥିଲାବେଳେ, କାକୁତ୍ସ୍ଥ ନିଜ ପୂର୍ବାହ୍ଣିକ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ପୌରଜନଙ୍କ କାମ ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ।
ତତଃ ସୁମନ୍ତ୍ରସ୍ତ୍ଵାଗମ୍ଯ ରାଘଵଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ । ଏତେ ପ୍ରତିହତା ରାଜନ୍ଦ୍ଵାରି ତିଷ୍ଠନ୍ତି ତାପସାଃ ।। ୭.୬୦.
ସେଇ ସମୟରେ, ସୁମନ୍ତ୍ର ଆସି ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ରାଜା, ଦ୍ୱାରରେ ତାପସମାନେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରବେଶ ବିଳମ୍ବ ହେଉଛି।'