ଯଦି ଵା ସହନୀଯଂ ତେ ମାମନୁଜ୍ଞାତୁମର୍ହସି । କ୍ଷମ ତ୍ଵଂ ନ କ୍ଷମିଷ୍ଯେ ଽହଂ ମରିଷ୍ଯାମି ନ ସଂଶଯଃ ।। ୭.୫୮.
ନାହିଁଲେ, ଯଦି ତୁମେ ଏହା ସହିପାର, ତେବେ ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅ; ମୋତେ ଖ୍ମା କର, କାରଣ ମୁଁ ଏହା ସହିପାରିବି ନାହିଁ—ନିଶ୍ଚୟ ମୁଁ ମରିଯିବି ।
ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଭାଷିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପରମାର୍ତସ୍ଯ ରୋଦତଃ । ଦେଵଯାନୀ ତୁ ସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧା ସସ୍ମାର ପିତରଂ ତଦା ।। ୭.୫୮.
ପୁଅଙ୍କର ଗଭୀର ଦୁଃଖ ଓ କାନ୍ଦିବା କଥା ଶୁଣି, ଦେବୟାନୀ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ତକ୍ଷଣାତ୍ ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ।
ଇଙ୍ଗିତଂ ତଦଭିଜ୍ଞାଯ ଦୁହିତୁର୍ଭାର୍ଗଵସ୍ତଦା । ଆଗତସ୍ତ୍ଵରିତଂ ତତ୍ର ଦେଵଯାନୀ ତୁ ଯତ୍ର ସା ।। ୭.୫୮.
ଝିଅଙ୍କ ଇଂଗিত ବୁଝି, ଭାର୍ଗବ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଦୂତିଆ ଗତିରେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ, ଯେଉଁଠି ଦେବୟାନୀ ଥିଲେ ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚାପ୍ରକୃତିସ୍ଥାଂ ତାମପ୍ରହୃଷ୍ଟାମଚେତନାମ୍ । ପିତା ଦୁହିତରଂ ଵାକ୍ଯଂ କିମେତଦିତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୫୮.
ଝିଅକୁ ସ୍ୱାଭାବିକ ଅବସ୍ଥାରେ ନ ଦେଖି, ଅନନ୍ଦହୀନ ଓ ଅଚେତନ ଦେଖି, ବାପା ଝିଅକୁ ପଚାରିଲେ, 'ଏହା କଣ ହେଲା?'
ପୃଚ୍ଛନ୍ତମସକୃତ୍ତଂ ଵୈ ଭାର୍ଗଵଂ ଦୀପ୍ତତେଜସମ୍ । ଦେଵଯାନୀ ତୁ ସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧା ପିତରଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୫୮.
ତେଜସ୍ୱୀ ଭାର୍ଗବ ବାରମ୍ବାର ପଚାରିବା ପରେ, କ୍ରୋଧିତ ଦେବୟାନୀ ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ଅହମଗ୍ନିଂ ଵିଷଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣମପୋ ଵା ମୁନିସତ୍ତମ । ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯେ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯାମି ନ ତୁ ଶକ୍ଷ୍ଯାମି ଜୀଵିତୁମ୍ ।। ୭.୫୮.
ହେ ମହାମୁନି, ମୁଁ ଅଗ୍ନି, ବିଷ କିମ୍ବା ଜଳ ପିଇବି କିମ୍ବା ପ୍ରବେଶ କରିବି; କିନ୍ତୁ ଏଭଳି ଜୀବନ ସହିପାରିବି ନାହିଁ ।
ନ ମାଂ ତ୍ଵମଵଜାନୀଷେ ଦୁଃଖିତାମଵମାନିତାମ୍ । ଵୃକ୍ଷସ୍ଯାଵଜ୍ଞଯା ବ୍ରହ୍ମଂଶ୍ଛିଦ୍ଯନ୍ତେ ଵୃକ୍ଷଜୀଵିନଃ ।। ୭.୫୮.
ତୁମେ ମୋତେ ଦୁଃଖିତ ଓ ଅପମାନିତ ଦେଖି ଅବହେଳା କରିନାହଁ। ବୃକ୍ଷକୁ ଅବହେଳା କଲେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବୃକ୍ଷରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଅଵଜ୍ଞଯା ଚ ରାଜର୍ଷିଃ ପରିଭୂଯ ଚ ଭାର୍ଗଵ । ମଯ୍ଯଵଜ୍ଞାଂ ପ୍ରଯୁଙ୍କ୍ତେ ହି ନ ଚ ମାଂ ବହୁ ମନ୍ଯତେ ।। ୭.୫୮.
ହେ ଭାର୍ଗବ, ରାଜାର୍ଷି ମୋତେ ଅବହେଳା ଓ ଅପମାନ କରିଛନ୍ତି, ସେ ମୋତେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଉନାହାନ୍ତି।
ତସ୍ଯାସ୍ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୋପେନାଭିପରିପ୍ଲୁତଃ । ଵ୍ଯାହର୍ତୁମୁପଚକ୍ରାମ ଭାର୍ଗଵୋ ନହୁଷାତ୍ମଜମ୍ ।। ୭.୫୮.
ସେ ମହିଳାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଭାର୍ଗବ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ନହୁଷଙ୍କ ପୁଅ ସମ୍ମୁଖରେ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଯସ୍ମାନ୍ମାମଵଜାନୀଷେ ନାହୁଷ ତ୍ଵଂ ଦୁରାତ୍ମଵାନ୍ । ଜରଯା ପରଯା ଜୀର୍ଣଃ ଶୈଥିଲ୍ଯମୁପଯାସ୍ଯସି ।। ୭.୫୮.
ହେ ନହୁଷଙ୍କ ପୁଅ, ତୁମେ ମୋତେ ଅବହେଳା କରିଛ, ତେଣୁ ତୁମେ ଖରାପ ମନର ଲୋକ, ତୁମେ ଅତି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗିବାକୁ ପଡିବ ଓ ଦୁର୍ବଳ ହେବ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଦୁହିତରଂ ସମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ଚ ଭାର୍ଗଵଃ । ପୁନର୍ଜଗାମ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିର୍ଭଵନଂ ସ୍ଵଂ ମହାଯଶାଃ ।। ୭.୫୮.
ଏପରି କହି ଓ ଝିଅକୁ ଶାନ୍ତ କରି, ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷି ଭାର୍ଗବ ପୁନି ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ସ ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜପୁଙ୍ଗଵାଗ୍ର୍ଯଃ ସୁତାଂ ସମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ଚ ଦେଵଯାନୀମ୍ । ପୁନର୍ଯଯୌ ସୂର୍ଯସମାନତେଜା ଦତ୍ତ୍ଵା ଚ ଶାପଂ ନହୁଷାତ୍ମଜାଯ ।। ୭.୫୮.
ଏପରି କହି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ତେଜସ୍ବୀ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭାର୍ଗବ ତାଙ୍କ ଝିଅ ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ ଓ ନହୁଷଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇ, ସେଠାରୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଽଷ୍ଟପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ମହାନ୍ୟ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଅଠାବଂଶ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୂଶନସଂ କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ତଦା ଽ ଽର୍ତୋ ନହୁଷାତ୍ମଜଃ । ଜରାଂ ପରମିକାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଯଦୁଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୫୯.
ଉଶନାଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଶୁଣି, ନହୁଷଙ୍କ ପୁଅ ଦୁଃଖିତ ଓ ଅତି ବୃଦ୍ଧ ହୋଇ, ଯଦୁଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଯଦୋ ତ୍ଵମସି ଧର୍ମଜ୍ଞୋ ମଦର୍ଥଂ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯତାମ୍ । ଜରାଂ ପରମିକାଂ ପୁତ୍ର ଭୋଗୈ ରଂସ୍ଯେ ମହାଯଶଃ ।। ୭.୫୯.
ହେ ଯଦୁ, ତୁମେ ଧର୍ମକୁ ଜାଣ, ମୋ ପାଇଁ ଏହି ଅତି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କର; ମୁଁ ମୋ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ଭୋଗ କରିପାରିବି।
ନ ତାଵତ୍କୃତକୃତ୍ଯୋ ଽସ୍ମି ଵିଷଯେଷୁ ନରର୍ଷଭ । ଅନୁଭୂଯ ତଦା କାମଂ ତତଃ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଜରାମ୍ ।। ୭.୫୯.
ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋ ଇଚ୍ଛିତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରିନାହିଁ; ଯେତେବେଳେ ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବ, ସେତେବେଳେ ମୁଁ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କରିବି।
ଯଦୁସ୍ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ନରର୍ଷଭମ୍ । ପୁତ୍ରସ୍ତେ ଦଯିତଃ ପୂରୁଃ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣାତୁ ଵୈ ଜରାମ୍ ।। ୭.୫୯.
ଯଦୁ ସେଇ କଥା ଶୁଣି, ନରଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: 'ତୁମର ପ୍ରିୟ ପୁଅ ପୁରୁ ଏହି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କରୁନ୍।'
ବହିଷ୍କୃତୋ ଽହମର୍ଥେଷୁ ସନ୍ନିକର୍ଷାଚ୍ଚ ପାର୍ଥିଵ । ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣାତୁ ଵୈ ରାଜନ୍ କ ସହାଶ୍ନାତି ଭୋଜନମ୍ ।। ୭.୫୯.
ହେ ରାଜା, ମୁଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ସମ୍ପର୍କରୁ ବାହାର କରାଯାଇଛି, ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ କିଏ ମୋ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବ, କିଏ ମୋ ସହ ଖାଇବ?
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜା ପୂରୁମଥାବ୍ରଵୀତ୍ । ଇଯଂ ଜରା ମହାବାହୋ ମଦର୍ଥଂ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯତାମ୍ ।। ୭.୫୯.
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ପୁରୁଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମୋ ପାଇଁ ଏହି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କର, ହେ ବଳଶାଳୀ।'
ନାହୁଷେଣୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ପୂରୁଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିରବ୍ରଵୀତ୍ । ଧନ୍ଯୋ ଽସ୍ମ୍ଯନୁଗୃହୀତୋ ଽସ୍ମି ଶାସନେ ଽସ୍ମି ତଵ ସ୍ଥିତଃ ।। ୭.୫୯.
ନହୁଷଙ୍କ ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ପୁରୁ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ: 'ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୋତେ କୃପା କରାଗଲା, ମୁଁ ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ ଅଛି।'
ପୂରୋର୍ଵଚନମାଜ୍ଞାଯ ନାହୁଷଃ ପରଯା ମୁଦା । ପ୍ରହର୍ଷମତୁଲଂ ଲେଭେ ଜରାଂ ସଙ୍କ୍ରାମଯଚ୍ଚ ତାମ୍ ।। ୭.୫୯.
ପୁରୁଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ନହୁଷ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଓ ସେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ପୁରୁଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।
ତତଃ ସ ରାଜା ତରୁଣଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ଯଜ୍ଞାନ୍ସହସ୍ରଶଃ । ବହୁଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ପାଲଯାମାସ ମେଦିନୀମ୍ ।। ୭.୫୯.
ତାପରେ ସେ ରାଜା ତରୁଣ ହୋଇ, ହଜାର ହଜାର ଯଜ୍ଞ କଲେ ଓ ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି ପୃଥିବୀ ଶାସନ କଲେ।
ଅଥ ଦୀର୍ଘସ୍ଯ କାଲସ୍ଯ ରାଜା ପୂରୁମଥାବ୍ରଵୀତ୍ । ଆନଯସ୍ଵ ଜରାଂ ପୁତ୍ର ନ୍ଯାସଂ ନିର୍ଯାତଯସ୍ଵ ମେ ।। ୭.୫୯.
ବହୁ ଦିନ ପରେ, ରାଜା ପୁରୁଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ପୁଅ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାକୁ ଫେରାଇ ଦେ, ମୋର ଜମା ଦେଇଦେ।'
ନ୍ଯାସଭୂତା ମଯା ପୁତ୍ର ତ୍ଵଯି ସଙ୍କ୍ରାମିତା ଜରା । ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରତିଗ୍ରହୀଷ୍ଯାମି ତାଂ ଜରାଂ ମା ଵ୍ଯଥାଂ କୃଥାଃ ।। ୭.୫୯.
'ପୁଅ, ମୁଁ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାକୁ ତୁମ ପାଖରେ ରଖିଥିଲି, ଏବେ ମୁଁ ଏହାକୁ ଫେରାଇ ନେବି, ଚିନ୍ତା କରିନାହଁ।'
ପ୍ରୀତଶ୍ଚାସ୍ମି ମହାବାହୋ ଶାସନସ୍ଯ ପ୍ରତିଗ୍ରହାତ୍ । ତ୍ଵାଂ ଚାହମଭିଷେକ୍ଷ୍ଯାମି ପ୍ରୀତିଯୁକ୍ତୋ ନରାଧିପମ୍ ।। ୭.୫୯.
ମହାବଳୀ, ତୁମେ ମୋ ଆଦେଶ ଗ୍ରହଣ କରିଛ, ଏହାରେ ମୁଁ ଖୁସି ହେଲି। ମୁଁ ଆନନ୍ଦରେ ତୁମକୁ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରିବି।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସୁତଂ ପୂରୁଂ ଯଯାତିର୍ନହୁଷାତ୍ମଜଃ । ଦେଵଯାନୀସୁତଂ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରାଜା ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ହ ।। ୭.୫୯.
ଏଭଳି କହି ସୁତ ପୁରୁଙ୍କୁ, ନହୁଷଙ୍କ ପୁତ୍ର ଯୟାତି, ଦେବୟାନୀଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ—
ରାକ୍ଷସସ୍ତ୍ଵଂ ମଯା ଜାତଃ ପୁତ୍ରରୂପୋ ଦୁରାସଦଃ । ପ୍ରତିହଂସି ମମାଜ୍ଞାଂ ଯତ୍ ପ୍ରଜାର୍ଥେ ଵିଫଲୋ ଭଵ ।। ୭.୫୯.
ତୁମେ ମୋ ସନ୍ତାନ ରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ। ପ୍ରଜାଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ମୋ ଆଦେଶକୁ ବିରୋଧ କରିଛ, ତେଣୁ ତୁମେ ଫଳହୀନ ହେଉ।
ପିତରଂ ଗୁରୁଭୂତଂ ମାଂ ଯସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମଵମନ୍ଯସେ । ରାକ୍ଷସାନ୍ଯାତୁଧାନାଂସ୍ତ୍ଵଂ ଜନଯିଷ୍ଯସି ଦାରୁଣାନ୍ ।। ୭.୫୯.
ମୁଁ ତୁମର ପିତା ଓ ଗୁରୁ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଯେହেতୁ ତୁମେ ମୋତେ ଅବମାନ କରିଛ, ତେଣୁ ତୁମେ କଠୋର ରାକ୍ଷସ ଓ ଯାତୁଧାନମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେବ।
ନ ତୁ ସୋମକୁଲୋତ୍ପନ୍ନେ ଵଂଶେ ସ୍ଥାସ୍ଯତି ଦୁର୍ମତେଃ । ଵଂଶୋ ଽପି ଭଵତସ୍ତୁଲ୍ଯୋ ଦୁର୍ଵିନୀତୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୭.୫୯.
କିନ୍ତୁ, ଏହି ସୋମବଂଶରେ ତୁମର ଦୁଷ୍ଟତା ରହିବ ନାହିଁ। ତୁମର ବଂଶ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପରି ଅନିୟମିତ ହେଇଯିବ।
ତମେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ରାଜର୍ଷିଃ ପୂରୁଂ ରାଜ୍ଯଵିଵର୍ଧନମ୍ । ଅଭିଷେକେଣ ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ଆଶ୍ରମଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ହ ।। ୭.୫୯.
ଏଭଳି କହି, ରାଜର୍ଷି ପୁରୁଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟର ଶ୍ରୀବୃଦ୍ଧି କରି ଅଭିଷେକ କଲେ ଏବଂ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।