ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ତେନାଯଂ ଶ୍ରୀମାନ୍ କ୍ଷତ୍ରିଯପୁଙ୍ଗଵଃ । ଉଵାଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଵାକ୍ଯଂ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦମ୍ ।। ୭.୫୮.
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଏହି ମହାନ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, କଥା କହିଲେ ।
ରାମୋ ରମଯତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଭ୍ରାତରଂ ଦୀପ୍ତତେଜସମ୍ । ନ ସର୍ଵତ୍ର କ୍ଷମା ଵୀର ପୁରୁଷେଷୁ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ ।। ୭.୫୮.
ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ରାମ ତାଙ୍କର ତେଜସ୍ୱୀ ଭାଇଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ବୀର, ସମସ୍ତ ପୁରୁଷଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରେ ଧୈର୍ୟ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ ।'
ସୌମିତ୍ରେ ଦୁଃସହୋ ରୋଷୋ ଯଥା କ୍ଷାନ୍ତୋ ଯଯାତିନା । ସତ୍ତ୍ଵାନୁଗଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ତନ୍ନିବୋଧ ସମାହିତଃ ।। ୭.୫୮.
ହେ ସୌମିତ୍ରି, ଯୟାତି ତାଙ୍କର ନୀତିକୁ ଆଗରେ ରଖି ଅସହ୍ୟ କ୍ରୋଧକୁ ଦମନ କରିଥିଲେ; ଏହି କଥା ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ବୁଝ ।
ନହୁଷସ୍ଯ ସୁତୋ ରାଜା ଯଯାତିଃ ପୌରଵର୍ଧନଃ । ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯାଦ୍ଵଯଂ ସୌମ୍ଯ ରୂପେଣାପ୍ରତିମଂ ଭୁଵି ।। ୭.୫୮.
ନହୁଷଙ୍କ ପୁଅ ଯୟାତି, ପୌରବ ବଂଶକୁ ବଢ଼ାଇଥିବା ରାଜା, ଦୁଇଟି ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ୟବତୀ ଝିଅକୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ, ହେ ସୁମଧୁର ।
ଏକା ତୁ ତସ୍ଯ ରାଜର୍ଷେର୍ନାହୁଷସ୍ଯ ପୁରସ୍କୃତା । ଶର୍ମିଷ୍ଠା ନାମ ଦୈତେଯୀ ଦୁହିତା ଵୃଷପର୍ଵଣଃ ।। ୭.୫୮.
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ, ରାଜା ନହୁଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ଦୈତ୍ୟ ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କ ଝିଅ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ନାମରେ ପରିଚିତ ।
ଅନ୍ଯା ତୂଶନସଃ ପତ୍ନୀ ଯଯାତେଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭ । ନ ତୁ ସା ଦଯିତା ରାଜ୍ଞୋ ଦେଵଯାନୀ ସୁମଧ୍ଯମା ।। ୭.୫୮.
ଅନ୍ୟଜଣ ଉଶନାସଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ; କିନ୍ତୁ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ନଥିଲେ—ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଦେବୟାନୀ, ସୁନ୍ଦର ଶରୀରବଳୀ ।
ତଯୋଃ ପୁତ୍ରୌ ତୁ ସମ୍ଭୂତୌ ରୂପଵନ୍ତୌ ସମାହିତୌ । ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଽଜନଯତ୍ପୂରୁଂ ଦେଵଯାନୀ ଯଦୁଂ ତଦା ।। ୭.୫୮.
ଏହି ଦୁଇ ଝିଅଠାରୁ ଦୁଇଟି ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ସୁନ୍ଦର ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଶର୍ମିଷ୍ଠା ପୁରୁଙ୍କୁ, ଦେବୟାନୀ ଯଦୁଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ।
ପୂରୁସ୍ତୁ ଦଯିତୋ ରାଜ୍ଞୋ ଗୁଣୈର୍ମାତୃକୃତେନ ଚ । ତତୋ ଦୁଃଖସମାଵିଷ୍ଟୋ ଯଦୁର୍ମାତରମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୫୮.
ପୁରୁ ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଓ ମାଆଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହେଲେ; ଏହିଥିରେ ଯଦୁ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇ ମାଆଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ଭାର୍ଗଵସ୍ଯ କୁଲେ ଜାତା ଦେଵସ୍ଯାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣଃ । ସହସେ ହୃଦ୍ଗତଂ ଦୁଃଖମଵମାନଂ ଚ ଦୁଃସହମ୍ ।। ୭.୫୮.
ଭୃଗୁ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ଦେବତାଙ୍କ ପରି ନିର୍ମଳ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ତୁମେ, ହୃଦୟର ଦୁଃଖ ଓ ଅସହ୍ୟ ଅପମାନ ସହିଯାଉଛ ।
ଆଵାଂ ଚ ସହିତୌ ଦେଵି ପ୍ରଵିଶାଵ ହୁତାଶନମ୍ । ରାଜା ତୁ ରମତାଂ ସାର୍ଧଂ ଦୈତ୍ଯପୁତ୍ର୍ଯା ବହୁକ୍ଷପାଃ ।। ୭.୫୮.
ମା, ଆମେ ଦୁଇଜଣେ ଏକାସାଥିରେ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା; ରାଜା ତ ଦୈତ୍ୟ କନ୍ୟା ସହ ବହୁ ରାତି ମଜା କରୁନ୍ତୁ ।
ଯଦି ଵା ସହନୀଯଂ ତେ ମାମନୁଜ୍ଞାତୁମର୍ହସି । କ୍ଷମ ତ୍ଵଂ ନ କ୍ଷମିଷ୍ଯେ ଽହଂ ମରିଷ୍ଯାମି ନ ସଂଶଯଃ ।। ୭.୫୮.
ନାହିଁଲେ, ଯଦି ତୁମେ ଏହା ସହିପାର, ତେବେ ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅ; ମୋତେ ଖ୍ମା କର, କାରଣ ମୁଁ ଏହା ସହିପାରିବି ନାହିଁ—ନିଶ୍ଚୟ ମୁଁ ମରିଯିବି ।
ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଭାଷିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପରମାର୍ତସ୍ଯ ରୋଦତଃ । ଦେଵଯାନୀ ତୁ ସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧା ସସ୍ମାର ପିତରଂ ତଦା ।। ୭.୫୮.
ପୁଅଙ୍କର ଗଭୀର ଦୁଃଖ ଓ କାନ୍ଦିବା କଥା ଶୁଣି, ଦେବୟାନୀ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ତକ୍ଷଣାତ୍ ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ।
ଇଙ୍ଗିତଂ ତଦଭିଜ୍ଞାଯ ଦୁହିତୁର୍ଭାର୍ଗଵସ୍ତଦା । ଆଗତସ୍ତ୍ଵରିତଂ ତତ୍ର ଦେଵଯାନୀ ତୁ ଯତ୍ର ସା ।। ୭.୫୮.
ଝିଅଙ୍କ ଇଂଗিত ବୁଝି, ଭାର୍ଗବ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଦୂତିଆ ଗତିରେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ, ଯେଉଁଠି ଦେବୟାନୀ ଥିଲେ ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚାପ୍ରକୃତିସ୍ଥାଂ ତାମପ୍ରହୃଷ୍ଟାମଚେତନାମ୍ । ପିତା ଦୁହିତରଂ ଵାକ୍ଯଂ କିମେତଦିତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୫୮.
ଝିଅକୁ ସ୍ୱାଭାବିକ ଅବସ୍ଥାରେ ନ ଦେଖି, ଅନନ୍ଦହୀନ ଓ ଅଚେତନ ଦେଖି, ବାପା ଝିଅକୁ ପଚାରିଲେ, 'ଏହା କଣ ହେଲା?'
ପୃଚ୍ଛନ୍ତମସକୃତ୍ତଂ ଵୈ ଭାର୍ଗଵଂ ଦୀପ୍ତତେଜସମ୍ । ଦେଵଯାନୀ ତୁ ସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧା ପିତରଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୫୮.
ତେଜସ୍ୱୀ ଭାର୍ଗବ ବାରମ୍ବାର ପଚାରିବା ପରେ, କ୍ରୋଧିତ ଦେବୟାନୀ ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ଅହମଗ୍ନିଂ ଵିଷଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣମପୋ ଵା ମୁନିସତ୍ତମ । ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯେ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯାମି ନ ତୁ ଶକ୍ଷ୍ଯାମି ଜୀଵିତୁମ୍ ।। ୭.୫୮.
ହେ ମହାମୁନି, ମୁଁ ଅଗ୍ନି, ବିଷ କିମ୍ବା ଜଳ ପିଇବି କିମ୍ବା ପ୍ରବେଶ କରିବି; କିନ୍ତୁ ଏଭଳି ଜୀବନ ସହିପାରିବି ନାହିଁ ।
ନ ମାଂ ତ୍ଵମଵଜାନୀଷେ ଦୁଃଖିତାମଵମାନିତାମ୍ । ଵୃକ୍ଷସ୍ଯାଵଜ୍ଞଯା ବ୍ରହ୍ମଂଶ୍ଛିଦ୍ଯନ୍ତେ ଵୃକ୍ଷଜୀଵିନଃ ।। ୭.୫୮.
ତୁମେ ମୋତେ ଦୁଃଖିତ ଓ ଅପମାନିତ ଦେଖି ଅବହେଳା କରିନାହଁ। ବୃକ୍ଷକୁ ଅବହେଳା କଲେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବୃକ୍ଷରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଅଵଜ୍ଞଯା ଚ ରାଜର୍ଷିଃ ପରିଭୂଯ ଚ ଭାର୍ଗଵ । ମଯ୍ଯଵଜ୍ଞାଂ ପ୍ରଯୁଙ୍କ୍ତେ ହି ନ ଚ ମାଂ ବହୁ ମନ୍ଯତେ ।। ୭.୫୮.
ହେ ଭାର୍ଗବ, ରାଜାର୍ଷି ମୋତେ ଅବହେଳା ଓ ଅପମାନ କରିଛନ୍ତି, ସେ ମୋତେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଉନାହାନ୍ତି।
ତସ୍ଯାସ୍ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୋପେନାଭିପରିପ୍ଲୁତଃ । ଵ୍ଯାହର୍ତୁମୁପଚକ୍ରାମ ଭାର୍ଗଵୋ ନହୁଷାତ୍ମଜମ୍ ।। ୭.୫୮.
ସେ ମହିଳାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଭାର୍ଗବ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ନହୁଷଙ୍କ ପୁଅ ସମ୍ମୁଖରେ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଯସ୍ମାନ୍ମାମଵଜାନୀଷେ ନାହୁଷ ତ୍ଵଂ ଦୁରାତ୍ମଵାନ୍ । ଜରଯା ପରଯା ଜୀର୍ଣଃ ଶୈଥିଲ୍ଯମୁପଯାସ୍ଯସି ।। ୭.୫୮.
ହେ ନହୁଷଙ୍କ ପୁଅ, ତୁମେ ମୋତେ ଅବହେଳା କରିଛ, ତେଣୁ ତୁମେ ଖରାପ ମନର ଲୋକ, ତୁମେ ଅତି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗିବାକୁ ପଡିବ ଓ ଦୁର୍ବଳ ହେବ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଦୁହିତରଂ ସମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ଚ ଭାର୍ଗଵଃ । ପୁନର୍ଜଗାମ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିର୍ଭଵନଂ ସ୍ଵଂ ମହାଯଶାଃ ।। ୭.୫୮.
ଏପରି କହି ଓ ଝିଅକୁ ଶାନ୍ତ କରି, ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷି ଭାର୍ଗବ ପୁନି ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ସ ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜପୁଙ୍ଗଵାଗ୍ର୍ଯଃ ସୁତାଂ ସମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ଚ ଦେଵଯାନୀମ୍ । ପୁନର୍ଯଯୌ ସୂର୍ଯସମାନତେଜା ଦତ୍ତ୍ଵା ଚ ଶାପଂ ନହୁଷାତ୍ମଜାଯ ।। ୭.୫୮.
ଏପରି କହି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ତେଜସ୍ବୀ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭାର୍ଗବ ତାଙ୍କ ଝିଅ ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ ଓ ନହୁଷଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇ, ସେଠାରୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଽଷ୍ଟପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ମହାନ୍ୟ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଅଠାବଂଶ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୂଶନସଂ କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ତଦା ଽ ଽର୍ତୋ ନହୁଷାତ୍ମଜଃ । ଜରାଂ ପରମିକାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଯଦୁଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୫୯.
ଉଶନାଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଶୁଣି, ନହୁଷଙ୍କ ପୁଅ ଦୁଃଖିତ ଓ ଅତି ବୃଦ୍ଧ ହୋଇ, ଯଦୁଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଯଦୋ ତ୍ଵମସି ଧର୍ମଜ୍ଞୋ ମଦର୍ଥଂ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯତାମ୍ । ଜରାଂ ପରମିକାଂ ପୁତ୍ର ଭୋଗୈ ରଂସ୍ଯେ ମହାଯଶଃ ।। ୭.୫୯.
ହେ ଯଦୁ, ତୁମେ ଧର୍ମକୁ ଜାଣ, ମୋ ପାଇଁ ଏହି ଅତି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କର; ମୁଁ ମୋ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ଭୋଗ କରିପାରିବି।
ନ ତାଵତ୍କୃତକୃତ୍ଯୋ ଽସ୍ମି ଵିଷଯେଷୁ ନରର୍ଷଭ । ଅନୁଭୂଯ ତଦା କାମଂ ତତଃ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଜରାମ୍ ।। ୭.୫୯.
ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋ ଇଚ୍ଛିତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରିନାହିଁ; ଯେତେବେଳେ ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବ, ସେତେବେଳେ ମୁଁ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କରିବି।
ଯଦୁସ୍ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ନରର୍ଷଭମ୍ । ପୁତ୍ରସ୍ତେ ଦଯିତଃ ପୂରୁଃ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣାତୁ ଵୈ ଜରାମ୍ ।। ୭.୫୯.
ଯଦୁ ସେଇ କଥା ଶୁଣି, ନରଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: 'ତୁମର ପ୍ରିୟ ପୁଅ ପୁରୁ ଏହି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କରୁନ୍।'
ବହିଷ୍କୃତୋ ଽହମର୍ଥେଷୁ ସନ୍ନିକର୍ଷାଚ୍ଚ ପାର୍ଥିଵ । ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣାତୁ ଵୈ ରାଜନ୍ କ ସହାଶ୍ନାତି ଭୋଜନମ୍ ।। ୭.୫୯.
ହେ ରାଜା, ମୁଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ସମ୍ପର୍କରୁ ବାହାର କରାଯାଇଛି, ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ କିଏ ମୋ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବ, କିଏ ମୋ ସହ ଖାଇବ?
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜା ପୂରୁମଥାବ୍ରଵୀତ୍ । ଇଯଂ ଜରା ମହାବାହୋ ମଦର୍ଥଂ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯତାମ୍ ।। ୭.୫୯.
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ପୁରୁଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମୋ ପାଇଁ ଏହି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କର, ହେ ବଳଶାଳୀ।'
ନାହୁଷେଣୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ପୂରୁଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିରବ୍ରଵୀତ୍ । ଧନ୍ଯୋ ଽସ୍ମ୍ଯନୁଗୃହୀତୋ ଽସ୍ମି ଶାସନେ ଽସ୍ମି ତଵ ସ୍ଥିତଃ ।। ୭.୫୯.
ନହୁଷଙ୍କ ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ପୁରୁ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ: 'ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୋତେ କୃପା କରାଗଲା, ମୁଁ ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ ଅଛି।'