ପୂର୍ଵଂ ସମଭଵତ୍ତତ୍ର ହ୍ଯଗସ୍ତ୍ଯୋ ଭଗଵାନୃଷିଃ । ନାହଂ ସୁତସ୍ତଵେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ମିତ୍ରଂ ତସ୍ମାଦପାକ୍ରମତ୍ ।। ୭.୫୭.
ପୂର୍ବରୁ ସେଠାରେ ପୂଜ୍ୟ ଋଷି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ । ସେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ତୁମର ପୁଅ ନୁହେଁ,' ବୋଲି ମିତ୍ରଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ ।
ତଦ୍ଧି ତେଜସ୍ତୁ ମିତ୍ରସ୍ଯ ଉର୍ଵସ୍ଯାଃ ପୂର୍ଵମାହିତମ୍ । ତସ୍ମିନ୍ସମଭଵତ୍କୁମ୍ଭେ ତତ୍ତେଜୋ ଯତ୍ର ଵାରୁଣମ୍ ।। ୭.୫୭.
ସେଠି ମିତ୍ର ଓ ଉର୍ବଶୀଙ୍କର ଶକ୍ତି ପ୍ରଥମେ ରଖାଯାଇଥିଲା; ସେହି କୁମ୍ଭରେ ବାରୁଣଙ୍କର ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଥିଲା ।
କସ୍ଯଚିତ୍ତ୍ଵଥ କାଲସ୍ଯ ମିତ୍ରାଵରୁଣସମ୍ଭଵଃ । ଵସିଷ୍ଠସ୍ତେଜସା ଯୁକ୍ତୋ ଜଜ୍ଞେ ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁଦୈଵତମ୍ ।। ୭.୫୭.
କିଛି ସମୟ ପରେ, ମିତ୍ର ଓ ବାରୁଣଙ୍କର ଏକତାରୁ, ବସିଷ୍ଠଙ୍କର ତେଜ ଯୋଗେ, ଦିବ୍ୟ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ ।
ତମିକ୍ଷ୍ଵାକୁର୍ମହାତେଜା ଜାତମାତ୍ରମନିନ୍ଦିତମ୍ । ଵଵ୍ରେ ପୁରୋଧସଂ ସୌମ୍ଯ ଵଂଶସ୍ଯାସ୍ଯ ଭଵାଯ ନଃ ।। ୭.୫୭.
ଏହି ମହାତେଜସ୍ବୀ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ଜନ୍ମରୁ ନିର୍ମଳ, ଜନ୍ମସାଥି ସେ ନିଜ ବଂଶର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ବାଛିଲେ ।
ଏଵଂ ତ୍ଵପୂର୍ଵଦେହସ୍ଯ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । କଥିତୋ ନିର୍ଗମଃ ସୌମ୍ଯ ନିମେଃ ଶୃଣୁ ଯଥା ଽଭଵତ୍ ।। ୭.୫୭.
ଏଭଳି ମହାତ୍ମା ବସିଷ୍ଠଙ୍କର ପୂର୍ବ ଦେହରୁ ବାହାରିବା କଥା ମୁଁ କହିଲି; ଏବେ ନିମିଙ୍କ ବିଷୟରେ କିପରି ହେଲା, ଶୁଣ ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଦେହଂ ରାଜାନମୃଷଯଃ ସର୍ଵ ଏଵ ତେ । ତଂ ଚ ତେ ଯୋଜଯାମାସୁର୍ଯାଗଦୀକ୍ଷାଂ ମନୀଷିଣଃ ।। ୭.୫୭.
ବିଦେହ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଏକଠା ହେଲେ ଓ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ ଦୀକ୍ଷା ଦେଲେ ।
ତଂ ଚ ଦେହଂ ନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ରକ୍ଷନ୍ତି ସ୍ମ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ । ଗନ୍ଧୈର୍ମାଲ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵସ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ ପୌରଭୃତ୍ଯସମନ୍ଵିତାଃ ।। ୭.୫୭.
ସେ ରାଜାଙ୍କ ଦେହକୁ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ପୌର ଓ ଚାକରିଆମାନେ ମିଶି, ସୁଗନ୍ଧ, ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିଥିଲେ ।
ତତୋ ଯଜ୍ଞେ ସମାପ୍ତେ ତୁ ଭୃଗୁସ୍ତତ୍ରେଦମବ୍ରଵୀତ୍ । ଆନଯିଷ୍ଯାମି ତେ ଚେତସ୍ତୁଷ୍ଟୋ ଽସ୍ମି ତଵ ପାର୍ଥିଵ ।। ୭.୫୭.
ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତି ପରେ, ଭୃଗୁ ସେଠାରେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ତୁମର ମନ ଫେରାଇ ଦେବି, ରାଜା, ମୁଁ ତୁମରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇଛି ।'
ସୁପ୍ରୀତାଶ୍ଚ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ନିମେଶ୍ଚେତସ୍ତଥାବ୍ରୁଵନ୍ । ଵରଂ ଵରଯ ରାଜର୍ଷେ କ୍ଵ ତେ ଚେତୋ ନିରୂପ୍ଯତାମ୍ ।। ୭.୫୭.
ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଖୁସି ହୋଇ, ନିମିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ରାଜା ଋଷି, ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହିଁ, ତୁମର ମନ କେଉଁଠି ରହିବାକୁ ଚାହେଁ?'
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସୁରୈଃ ସର୍ଵୈର୍ନିମେଶ୍ଚେତସ୍ତଦାବ୍ରଵୀତ୍ । ନେତ୍ରେଷୁ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଵସେଯଂ ସୁରସତ୍ତମାଃ ।। ୭.୫୭.
ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଏପରି କଥାରେ, ନିମି ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଆଖିରେ ବସିବାକୁ ଚାହେଁ ।'
ବାଢମିତ୍ଯେଵ ଵିବୁଧା ନିମେଶ୍ଚେତସ୍ତଦା ଽବ୍ରୁଵନ୍ । ନେତ୍ରେଷୁ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଵାଯୁଭୂତଶ୍ଚରିଷ୍ଯସି ।। ୭.୫୭.
'ଠିକ୍ ଅଛି,' ଦେବତାମାନେ କହିଲେ, 'ତୁମେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଆଖିରେ ବାୟୁ ସ୍ୱରୂପେ ଚଳିବା ।'
ତ୍ଵତ୍କୃତେ ଚ ନିମିଷ୍ଯନ୍ତି ଚକ୍ଷୂଂଷି ପୃଥିଵୀପତେ । ଵାଯୁଭୂତେନ ଚରତା ଵିଶ୍ରମାର୍ଥଂ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ ।। ୭.୫୭.
ତୁମ ପାଇଁ, ହେ ପୃଥିବୀପତି, ଆଖିଗୁଡ଼ିକ ବାୟୁ ସ୍ୱରୂପ ତୁମ ଚଳନରେ ବାରମ୍ବାର ବନ୍ଦ ହେବ, ବିଶ୍ରାମ ପାଇବା ପାଇଁ ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଵିବୁଧାଃ ସର୍ଵେ ଜଗ୍ମୁର୍ଯଥାଗତମ୍ । ଋଷଯୋ ଽପି ମହାତ୍ମାନୋ ନିମେର୍ଦେହଂ ସମାହରନ୍ ।। ୭.୫୭.
ଏଭଳି କହି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ; ମହାତ୍ମା ଋଷିମାନେ ନିମିଙ୍କ ଦେହକୁ ଏକଠା କଲେ ।
ଅରଣିଂ ତତ୍ର ନିକ୍ଷିପ୍ଯ ମଥନଂ ଚକ୍ରୁରୋଜସା । ମନ୍ତ୍ରହୋମୈର୍ମହାତ୍ମାନଃ ପୁତ୍ରହେତୋର୍ନିମେସ୍ତଦା ।। ୭.୫୭.
ସେଠି ଅରଣି ରଖି, ମହାତ୍ମାମାନେ ଶକ୍ତି ସହିତ ମଥନ କଲେ; ପୁଅ ପାଇଁ, ମନ୍ତ୍ର ଓ ହୋମ କରି, ନିମିଙ୍କୁ ନିମିତ୍ତ କରି ଏହା କଲେ ।
ଅରଣ୍ଯାଂ ମଥ୍ଯାମାନାଯାଂ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତୋ ମହାତପାଃ । ମଥନାନ୍ମିଥିରିତ୍ଯାହୁର୍ଜନନାଜ୍ଜନକୋ ଽଭଵତ୍ । ଯସ୍ମାଦ୍ଵିଦେହାତ୍ସମ୍ଭୂତୋ ଵୈଦେହସ୍ତୁ ତତଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୭.୫୭.
ଅରଣି ମଥନ କରାଯାଉଥିବା ବେଳେ, ମହାତପସ୍ବୀ ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ମଥନରୁ ତାଙ୍କୁ 'ମିଥିଲା' ବୋଲି କୁହାଯାଉଛି, ଜନ୍ମରୁ 'ଜନକ' ହେଲେ; ବିଦେହରୁ ଜନ୍ମ ହେବାରୁ 'ବୈଦେହ' ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଉଛନ୍ତି ।
ଏଵଂ ଵିଦେହରାଜଶ୍ଚ ଜନକଃ ପୂର୍ଵକୋ ଽଭଵତ୍ । ମିଥିର୍ନାମ ମହାତେଜାସ୍ତେନାଯଂ ମୈଥିଲୋ ଽଭଵତ୍ ।। ୭.୫୭.
ଏଭଳି ଜନକ ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀ ବିଦେହ ରାଜା ହେଲେ; ମହାତେଜସ୍ବୀ ମିଥିଲା ଦ୍ୱାରା ଏହି ମୈଥିଳ ବଂଶ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ମହାର୍ଷି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରଚିତ ପବିତ୍ର ଆଦି କାବ୍ୟ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ସତପଞ୍ଚାଶତମ ସର୍ଗ ସମାପ୍ତ ହେଲା ।
ଏଵଂ ବ୍ରୁଵତି ରାମେ ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପରଵୀରହା । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହାତ୍ମାନଂ ଜ୍ଵଲନ୍ତମିଵ ତେଜସା ।। ୭.୫୮.
ଏଭଳି ରାମ କହିବା ସମୟରେ, ଶତ୍ରୁ ଦଳନ କରୁଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତେଜରେ ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ ।
ମହଦଦ୍ଭୁତମାଶ୍ଚର୍ଯଂ ଵିଦେହସ୍ଯ ପୁରାତନମ୍ । ନିର୍ଵୃତ୍ତଂ ରାଜଶାର୍ଦୂଲ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ନିମେସ୍ସହ ।। ୭.୫୮.
ହେ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ, ପୁରୁଣା ବିଦେହ ରାଜ୍ୟରେ ଘଟିଥିବା ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟଣା ବସିଷ୍ଠ ଓ ନିମିଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ ଘଟିଛି ।
ନିମିସ୍ତୁ କ୍ଷତ୍ରିଯଃ ଶୂରୋ ଵିଶେଷେଣ ଚ ଦୀକ୍ଷିତଃ । ନ କ୍ଷମାଂ କୃତଵାନ୍ରାଜା ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ।। ୭.୫୮.
ନିମି ଏକ ପ୍ରବଳ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଥିଲେ, ବିଶେଷ ଭାବେ ଦୀକ୍ଷିତ ଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ସେ ବଡ଼ ଆତ୍ମା ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପ୍ରତି ଧୈର୍ୟ ଦେଖାଇପାରିଲେ ନାହିଁ ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ତେନାଯଂ ଶ୍ରୀମାନ୍ କ୍ଷତ୍ରିଯପୁଙ୍ଗଵଃ । ଉଵାଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଵାକ୍ଯଂ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦମ୍ ।। ୭.୫୮.
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଏହି ମହାନ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, କଥା କହିଲେ ।
ରାମୋ ରମଯତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଭ୍ରାତରଂ ଦୀପ୍ତତେଜସମ୍ । ନ ସର୍ଵତ୍ର କ୍ଷମା ଵୀର ପୁରୁଷେଷୁ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ ।। ୭.୫୮.
ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ରାମ ତାଙ୍କର ତେଜସ୍ୱୀ ଭାଇଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ବୀର, ସମସ୍ତ ପୁରୁଷଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରେ ଧୈର୍ୟ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ ।'
ସୌମିତ୍ରେ ଦୁଃସହୋ ରୋଷୋ ଯଥା କ୍ଷାନ୍ତୋ ଯଯାତିନା । ସତ୍ତ୍ଵାନୁଗଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ତନ୍ନିବୋଧ ସମାହିତଃ ।। ୭.୫୮.
ହେ ସୌମିତ୍ରି, ଯୟାତି ତାଙ୍କର ନୀତିକୁ ଆଗରେ ରଖି ଅସହ୍ୟ କ୍ରୋଧକୁ ଦମନ କରିଥିଲେ; ଏହି କଥା ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ବୁଝ ।
ନହୁଷସ୍ଯ ସୁତୋ ରାଜା ଯଯାତିଃ ପୌରଵର୍ଧନଃ । ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯାଦ୍ଵଯଂ ସୌମ୍ଯ ରୂପେଣାପ୍ରତିମଂ ଭୁଵି ।। ୭.୫୮.
ନହୁଷଙ୍କ ପୁଅ ଯୟାତି, ପୌରବ ବଂଶକୁ ବଢ଼ାଇଥିବା ରାଜା, ଦୁଇଟି ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ୟବତୀ ଝିଅକୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ, ହେ ସୁମଧୁର ।
ଏକା ତୁ ତସ୍ଯ ରାଜର୍ଷେର୍ନାହୁଷସ୍ଯ ପୁରସ୍କୃତା । ଶର୍ମିଷ୍ଠା ନାମ ଦୈତେଯୀ ଦୁହିତା ଵୃଷପର୍ଵଣଃ ।। ୭.୫୮.
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ, ରାଜା ନହୁଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ଦୈତ୍ୟ ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କ ଝିଅ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ନାମରେ ପରିଚିତ ।
ଅନ୍ଯା ତୂଶନସଃ ପତ୍ନୀ ଯଯାତେଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭ । ନ ତୁ ସା ଦଯିତା ରାଜ୍ଞୋ ଦେଵଯାନୀ ସୁମଧ୍ଯମା ।। ୭.୫୮.
ଅନ୍ୟଜଣ ଉଶନାସଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ; କିନ୍ତୁ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ନଥିଲେ—ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଦେବୟାନୀ, ସୁନ୍ଦର ଶରୀରବଳୀ ।
ତଯୋଃ ପୁତ୍ରୌ ତୁ ସମ୍ଭୂତୌ ରୂପଵନ୍ତୌ ସମାହିତୌ । ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଽଜନଯତ୍ପୂରୁଂ ଦେଵଯାନୀ ଯଦୁଂ ତଦା ।। ୭.୫୮.
ଏହି ଦୁଇ ଝିଅଠାରୁ ଦୁଇଟି ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ସୁନ୍ଦର ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଶର୍ମିଷ୍ଠା ପୁରୁଙ୍କୁ, ଦେବୟାନୀ ଯଦୁଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ।
ପୂରୁସ୍ତୁ ଦଯିତୋ ରାଜ୍ଞୋ ଗୁଣୈର୍ମାତୃକୃତେନ ଚ । ତତୋ ଦୁଃଖସମାଵିଷ୍ଟୋ ଯଦୁର୍ମାତରମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୫୮.
ପୁରୁ ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଓ ମାଆଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହେଲେ; ଏହିଥିରେ ଯଦୁ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇ ମାଆଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ଭାର୍ଗଵସ୍ଯ କୁଲେ ଜାତା ଦେଵସ୍ଯାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣଃ । ସହସେ ହୃଦ୍ଗତଂ ଦୁଃଖମଵମାନଂ ଚ ଦୁଃସହମ୍ ।। ୭.୫୮.
ଭୃଗୁ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ଦେବତାଙ୍କ ପରି ନିର୍ମଳ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ତୁମେ, ହୃଦୟର ଦୁଃଖ ଓ ଅସହ୍ୟ ଅପମାନ ସହିଯାଉଛ ।
ଆଵାଂ ଚ ସହିତୌ ଦେଵି ପ୍ରଵିଶାଵ ହୁତାଶନମ୍ । ରାଜା ତୁ ରମତାଂ ସାର୍ଧଂ ଦୈତ୍ଯପୁତ୍ର୍ଯା ବହୁକ୍ଷପାଃ ।। ୭.୫୮.
ମା, ଆମେ ଦୁଇଜଣେ ଏକାସାଥିରେ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା; ରାଜା ତ ଦୈତ୍ୟ କନ୍ୟା ସହ ବହୁ ରାତି ମଜା କରୁନ୍ତୁ ।